Ինչո՞ւ չեն ճանաչում Հայաստանի անկախությունը

Պակիստան և Սաուդիան Արաբիա. սրանք այն երկրներին են, որոնք մինչ օրս չեն ճանաչել Հայաստանի Հանրապետության անկախությունը: Ինչ վերաբերում է Պակիստանին, ապա այս դեպքում չճանաչելու պատճառներն ավելի պարզ են և թաքնված են Ղարաբաղյան հակամարտության հիմքում ու Ադրբեջանի վարած քաղաքականության մեջ: Մեզ հետ զրույցում այս համոզմունքը հայտնեց «Միջազգային և անվտանգության հարցերի հայկական ինստիտուտի» ղեկավար, քաղաքական վերլուծաբան Ստյոպա Սաֆարյանը և մանրամասնելով իր դիտարկումը՝  ասաց. «Թերևս դա այն եզակի երկրներից մեկն է, որտեղ բավականին ուժեղ է իսլամական գործոնը, և արդյունքում Ադրբեջանը կարողացել է նրանց համոզել, որ Ղարաբաղյան հակամարտությունը կրոնական հիմքի վրա տեղի ունեցող հակամարտություն է: Եվ այս կտրվածքով՝ Պակիստանը հրաժարվել է ճանաչել Հայաստանի անկախությունը, այսինքն՝ վերջինս գտնում է, որ քրիստոնյա հայերը նեղացրել են իրենց մահմեդական եղբայրներին: Բայց այստեղ պիտի ուշադրություն դարձնենք նաև Ադրբեջան-Պակիստան հարաբերություններին: Այս տարիների ընթացքում Ադրբեջանը չափազանց մեծ գումարներ է ծախսում Պակիստանում, տարատեսակ ներդրումներ է կատարում: Հենց այդ ներդրումներն են, որ Պակիստանը չի ցանկանում կորցնել՝ դրա դիմաց չճանաչելով Հայաստանի հետ հարաբերությունները, հատկապես երբ նա այդ հարաբերություններից ավելի քիչ շահելու բան ունի, քան Ադրբեջանի նախագահականի բարեհաճություններն են»,- նկատեց նա:

Իսկ ինչ վերաբերում է Սաուդիան Արաբիային, ապա այս դեպքում պատճառները փոքր-ինչ ավելի անհասկանալի են: Արևելագետ Վարդան Ոսկանյանը կարծիք հայտնեց, թե այս դեպքում ևս դեր ունեն Ադրբեջանական գործոնը, Ղարաբաղյան հակամարտությունը, բայց հաշվի առնելով այն, որ Հայաստանն ունի հիանալի հարաբերություններ մի շարք արաբական երկրների հետ, մեզ համար այդքան էլ կարևոր չեն այս պետության հետ հարաբերություններ հաստատելը. «Սաուդիան Արաբիան արաբական թերակղզու այն հազվադեպ երկրներից է, որի անվան մեջ նույնիսկ  գրանցված է իշխող արքայատոհմի անվանումը, ինչը 21-րդ դարում զավեշտալի երևույթ է: Դա մի պետություն է, որը միանշանակ բռնապետական բնույթ ունի, և որտեղ կան այնպիսի տարօրինակ արգելքներ, որոնք ուղղակի զարմանալի են այսօրվա դրությամբ, օրինակ՝ սահմանափակում կնոջ՝ մեքենա վարելու իրավունքի նկատմամբ և այլն: Ադրբեջանը նույնպես ունի որոշակի հարաբերություններ այս երկրի հետ և որոշակի ազդեցություն տարբեր իսլամիստական խմբավորումների շրջանակներում՝ հաշվի առնելով այն, որ Ս. Արաբիան վահաբականության՝ իսլամական այս ուղղության հետևորդ երկիր է: Բացի այս էլ՝ որպես ծայրահեղ իսլամիստական գաղափարախոսություն ունեցող երկիր՝ բնականաբար առաջնայնությունը տալիս է Ադրբեջանին՝ չնայած Ադրբեջանը համարել իսլամական պետություն, խիստ չափազանցություն կլինի: Այս գործոնը ևս ունի որոշակի դերակատարություն, բայց կան հնարավորություններ, մասնավորապես՝ Պակիստանի դեպքում՝ ունենալու որոշակի հարաբերություններ: Կարծում եմ՝ համապատասխան մասնագիտական աշխատանքի դեպքում կարելի է Պակիստանի հետ որոշակի հարաբերություններ հաստատել»,- ասաց պարոն Ոսկանյանը:

Իսկ պետական-պաշտոնական մակարդակով արվո՞ւմ են այդ քայլերը՝ Պակիստանի ու Սաուդիան Արաբիայի քաղաքական վերաբերմունքը Հայաստանի նկատմամբ փոխելու և որոշակի դիվանագիտական հարաբերություններ հաստատելու ուղղությամբ: Մեր այս հարցադրմանը պատասխանեց ՀՀ Ազգայի ժողովի արտաքին հարաբերությունների հանձնաժողովի նախագահ Արտակ Զաքարյանը, ով իր խոսքում նշեց. «Հայաստանի Հանրապետությունը թշնամական վերաբերմունք չունի որևէ երկրի նկատմամբ: Իսկ թե որն է խնդիրը, որ այդ երկրները մինչ օրս չեն ճանաչել Հայաստանի անկախությունը և ինչու չեն ցանկանում հարաբերություններ հաստատել մեզ հետ, անկեղծ ասած՝ բարդ է բացատրել: Այստեղ խնդիրը երևի Ադրբեջանով ու տարածաշրջանով է պայմանավորված, և մեր հարևանների հետ մեր «ջերմ» հարաբերություններով: Բայց դրանք ռացիոնալ հիմքեր չեն միջպետական հարաբերություններում բացասական վերաբերմունք ձևավորելու համար: Հայաստանի Հանրապետությունը շարունակում է իր արտաքին քաղաքականության մեջ բարիդրացիական ու ջերմ հարաբերություններ ունենալ բոլոր գործընկեր պետությունների հետ՝ երկկողմ և բազմակողմ ձևաչափերում: Ես չեմ կարծում, որ Սաուդիան Արաբիայի կամ Պակիստանի հետ մենք թշնամական հարաբերություններ ունենք կամ այդպիսին եղել են երբևիցե: Ընդհանուր առմամբ՝ մեզ համար կարևոր են բոլոր պետությունների հետ ջերմ հարաբերությունները, նույնիսկ Ադրբեջանի հետ էլ բանակցում ենք հենց խաղաղության հաստատման համար, ոչ թե պատերազմի: Բայց հոգ չէ, որ կան պետություններ, որոնք չեն ճանաչում մեր անկախությունը»:

ՀՀ Արտաքին գործերի նախկին փոխնախարար, արտակարգ և լիազոր դեսպան Արման Նավասարդյանը, սակայն, կարծում է, որ կարևոր է այդ երկու երկրների հետ հարաբերություններ հաստատելը՝ թեկուզ ոչ պետական-պաշտոնական մակարդակով. «Դիվանագիտության մեջ կա, այսպես կոչված, փափուկ դիվանագիտություն հասկացությունը, այսինքն՝ այն, ինչ որ անհնար է անել պաշտոնական դիվանագիտության ճանապարհով, արվում է զարտուղի ճանապարհներով՝ գործի դնելով այն բոլոր հնարավրությունները, որ կան մեր ձեռքի տակ՝ հասարակական կազմակերպություններ, մաս-մեդիա և այլ կառույցներ: Այսինքն՝ ոչ թե պետք է Արտաքին գործերի նախարարությունը գնա ու ճակատ առ ճակատ փորձի հարաբերություններ հաստատել նրանց հետ, այլ փորձի  դերակատարներ գտնել այդ հարաբերությունների կարգավորման գործում: Ես այստեղ առաջին հերթին նկատի ունեմ նաև մեր սփյուռքին: Մի ճանապարհ էլ կա. Պակիստանի հետ շատ լավ հարաբերություններ ունեն մասնավորապես Իրանը և Չինաստանը: Եթե մենք հիմա դիվերսիֆիկացված քաղաքականություն ենք վարում և այդ երկրների հետ ունենք շատ լավ հարաբերություններ, ապա պետք է փորձենք այդ ճանապարհով էլ լուծումներ գտնել: Մի խոսքով՝ մենք ոչ թե պետք է հուսահատվենք կամ նեղացած երեխայի դիրքորոշում որդեգրենք այդ երկրների նկատմամբ՝ իրենց բացասական վերաբերմունքի համար, այլ ամեն ինչ անենք բոլոր հնարավոր միջոցներով, որպեսզի կարողանանք նրանց հետ ինչ-որ հարաբերություններ հաստատել, քանի որ երկուսն էլ շատ կարևոր երկրներ են: Պակիստանը չափազանց մեծ դեր ունի մուսուլմանական աշխարհում՝ 200 միլիոնանոց բնակչությամբ, աշխարհում 6-րդ բանակով, միջուկային զենքով երկիր է: Մենք պետք է կարողանանք հեռուն նայել, որպեսզի համագործակցության եզրեր գտնենք այդ երկրների հետ, և որպեսզի մեծանա Հայաստանի դերը կովկասյան տարածաշրջանում»,- համոզված է Ա. Նավասարդյանը: