Թուրքիան գրավում է Վրաստանը

Վրաստանում խորհրդարանական ընտրություններից առաջ «Թուրքիայի թեման» թե՛ հանրային-քաղաքական քննարկումների, եւ թե՛ մասսայական բողոքի ակցիաների ժամանակ ստանում է էական նշանակություն՝ ներառելով իր մեջ բավական շատ էմոցիոնալ, ազգայնական կրքեր:

Մեկ նախկին վարչապետ, իշխող «Վրացական երազանք» կուսակցության առաջնորդ Բիձինա Իվանիշվիլին է բողոքում Վրաստանում Թուրքիայի տնտեսական էքսպանսիայից ու Էրդողանի պահանջից` փակել խաղատները Աջարիայում, որպեսզի Թուրքիայի քաղաքացիներն այնտեղ չայցելեն: Մեկ Թբիլիսիի կենտրոնում ազգայնականները հարձակումներ են գործում թուրքական ռեստորանների վրա՝ «Փառք ազգին եւ մահ թշնամում» կարգախոսով:

Բոլորովին վերջերս էլ «Հայրենասերների դաշինք» կուսակցությունն իր նախընտրական տեսահոլովակում խոսեց Աջարիայի Ինքնավար Հանրապետությունը գրավելու՝ Թուրքիայի ծրագրերի մասին: Իհարկե, «Ռուսթավի 2» հեռուստաընկերությունը հանեց այդ տեսահոլովակը եթերից, սակայն թե՛ Իվանիշվիլիի բողոքները, թե՛ ազգայնականների հարձակումներն ու թե՛ սկանդալային տեսահոլովակը արդեն իսկ խոսում են որոշակի ախտանիշների առկայության մասին: Վրաստանում հանրային ընկալման մեջ կամաց-կամաց փոխվում է Թուրքիայի ընկալումը. այն ստանում է որոշակի բացասական երանգավորում, ինչն անգամ հորդում է հանրային-քաղաքական հարթակներ: Նման իրավիճակ դժվար կլիներ պատկերացնել անգամ 10 տարի առաջ: Այն է՝ Միխեիլ Սահակաշվիլիի կառավարման ժամանակաշրջանում, երբ վերջինիս ակտիվ ջանքերի շնորհիվ նախ Վրաստանից հանվեցին ռուսական ռազմաբազաները, ինչը Թուրքիային Հարավային Կովկասի ուղղությամբ ստրատեգիական տեղաշարժի մեծ հնարավորություն տվեց:

Վրաստանցի փորձագետ, ազգայնականության գծով մասնագետ Ռեզո Կոիավան մեզ հետ զրույցում Վրաստանում հանրային մակարդակում Թուրքիայի նկատմամբ որոշակի բացասական դրսեւորումները բացատրում է մի քանի հանգամանքներով: «Նախ, իրավիճակը Վրաստանում նախընտրական է, երկրում մեծ է գործազրկությունն եւ սոցիալական լարվածությունը: Ուստի, պահը չեն կորցնում ազգայնական որոշակի ուժեր, որոնք մարդկանց կրքերը ուղղում են Թուրքիայի կամ թուրքերի դեմ, թե իբր նրանք գալիս են Վրաստան, վերցնում շուկան, աշխատատեղերը եւ տեղացիներին թողնում անգործ: Բացի այդ, կա որոշակի պատմական հիշողություն, որ Թուրքիան եւ Վրաստանը պատերազմել են: Այս փաստը եւս շահարկվում է հատկապես այն համատեքստում, որ Թուրքիայից պետք է միշտ վտանգ սպասել»,- նշեց վրաստանցի փորձագետը:

Թեպետ նա չի կարծում, որ Թբիլիսիում թուրքական ռեստորանների վրա հարձակման փաստը խոսում է Թուրքիայի նկատմամբ Վրաստանի քաղաքական վերաբերմունքի փոփոխության մասին, սակայն նշում է, որ հանրային մակարդակում որոշակի տեղաշարժեր, այնուամենայնիվ, կատարվում են: Թուրքիայի ներկայացվածությունը Վրաստանում իսկապես շատ տեսանելի է ու բավական հզոր: Այն հանդիսանում է Վրաստանի հիմնական առեւտրային գործընկերը եւ դոմինանտ դիրքեր ունի այդ երկրի մանրածախ ու մեծածախ շուկայում: Էական է թուրքական կապիտալի ազդեցությունը Վրաստանի ռեստորանային եւ հյուրանոցային բիզնեսներում: Թուրքական ընկերությունները գրավել են Թբիլիսիի տուրիստական կենտրոնը եւ Աջարիան: «Բավական է քայլել Աջարիայով եւ Թբիլիսիի կենտրոնով ու տեսնել, թե ինչ ծանրակշիռ ներկայություն ունի Թուրքիան Վրաստանում: Սրանք Թուրքիայի ներկայացվածության յուրօրինակ ցուցանակներն են, ինչն արդեն նյարդայնացնում է»,- այսպիսի կարծիք են հայտնում անգամ ազատական հայացքների տեր վրաստանցի փորձագետներն ու քաղաքական գործիչները:

Աջարիան իսկապես գտնվում է թուրքական կապիտալի ազդեցության տակ, խոստովանում է Ռեզո Կոիավան՝ միեւնույն ժամանակ նշելով, որ այդ մասին Վրաստանում ուղղակի «ընդունված չէ խոսել»: Թուրքիայի աճող տնտեսական ազդեցությունն արդեն իսկ փոխակերպվում է քաղաքական ազդեցության ձեւերի: Օրինակ՝ վերջերս Թուրքիայի նախագահ Ռեջեփ Էրդողանը Վրաստանից պահանջել է փակել Աջարիայում խաղատները, որպեսզի Թուրքիայի քաղաքացիներն այնտեղ չայցելեն: Այս մասին ուղղակի խոստովանել է Բիձինա Իվանիշվիլին՝ նշելով, որ Վրաստանը կանգնել է բավական բարդ իրավիճակի առջեւ: Հատկանշական է, որ նույն Հյուսիսային Կիպրոսում, որը ճանաչված է միայն Թուրքիայի կողմից, գործում են խաղատներ, որոնց հիմնական հաճախորդները հենց Թուրքիայի քաղաքացիներն են:

Թուրքիայի տնտեսական էքսպանսիան չի սահմանափակվում միայն մանրածախ ու մեծածախ շուկայով: Թուրքիան դոմինանտ դիրքեր ունի նաեւ Վրաստանի ավիացիայի շուկայում: Այդ շուկայի շուրջ 30%-ը գրավել են թուրքական ավիաընկերությունները (Turkish Airlines - 19%, Pegasus Airlines - 6%, Atlasglobal - 3%): Թուրքական ընկերություններն են կառավարում Վրաստանի երեք միջազգային օդանավակայաններից երկուսը՝ Թբիլիսիում եւ Աջարիայում: Բաթումիի օդանավակայանը Թուրքիան ընդհանրապես մտցրել է ներքին թռիչքների գոտի եւ ավիատոմսեր է վաճառում ներքին գներով: Կարելի է ասել` արդեն իսկ Թուրքիան իրեն է միացրել Աջարիայի օդային տարածքը:

Թուրքիայի ազդեցությունը մեծ է Աջարիայի ու հարակից շրջանների մահմեդական բնակչության վրա: «Այդ բնակչության մահմեդական, հատկապես սունիական ինքնության զարգացման հարցում մեծ ազդեցություն ունի Թուրքիան: Աշխատում են միսիոներներ Թուրքիայից, կառուցվում են մզկիթներ, վերջերս Աջարիայում կառուցվել էր մահմեդական կրթական հաստատություն, որի մասին անգամ տեղյակ չէին եղել Վրաստանի իշխանությունները: Բացի այդ, Թուրքիայի տարածքով այդ մահմեդականների մի մասը տեղափոխվում է Միջին Արեւելք եւ կռվում «Իսլամական պետության» շարքերում», - ասաց Կոիավան: 

Հաշվի առնելով վերոնշյալը՝ կարելի է ասել, որ ազգայնականների հարձակումները, Էրդողանից Իվանիշվիլիի բողոքներն ու սկանդալային տեսահոլովակը ոչ այնքան հերթապահ նախընտրական գործընթացներ են, որքան Վրաստանի հասարակական կյանքում Թուրքիայի դերի ու նշանակության վերաբերյալ հանրային ընկալման տեղաշարժերի մասին վկայող ազդանշաններ: Փաստացի մինչ օրս Վրաստանի՝ եվրատլանտյան կառույցների հետ ինտեգրվելու կուրսը մեծ հաշվով հանգեցրել է այդ երկրում Ադրբեջանի ու Թուրքիայի քաղաքական, դեմոգրաֆիական, տնտեսական դիրքերի ամրապնդմանը: Եվրամիությունը անգամ դեռ չի սահմանել Վրաստանի հետ ազատ վիզային ռեժիմ, իսկ ԵՄ-ին անդամակցելու մասին այս պահին ոչ ոք լուրջ քննարկումներ չի վարում: