Ինչ կտա կառավարման նոր համակարգը. Արցախը կմտնի՞ մեծ խաղի մեջ

 

Արցախում կայացած սահմանադրական հանրաքվեն, որի արդյունքում ԼՂՀ-ն անցավ կառավարման սուպերնախագահական համակարգի, հայկական մեդիադաշտում մեկնաբանվեց հիմնականում նախագահ Բակո Սահակյանի իշխանության վերարտադրության ապահովման համատեքստում: Սակայն, երբ հայացք ենք գցում այդ գործընթացին ոչ զուտ հայկական իրականության պրիզմայից, այլ արտերկրից, ստացվում է այլ պատկեր:

Հայաստանում խորհրդարանական կառավարման համակարգը  դիմազրկում է իշխանությունը, տեղափոխում այն կոլեկտիվ պատասխանատվության դաշտ,  Արցախում էլ նախագահական համակարգին անցնելը, ընդհակառակը, ուժեղացնում է այն: Արդյունքում հակամարտության կարգավորման ուղղությամբ աշխատող միջնորդները, անգամ Բաքուն, պետք է խոսեն այն սուբյեկտի հետ, որը տիրապետում է միանձնյա իշխանության եւ կարողանում է որոշումներ կայացնել: Խոսքն, իհարկե, Արցախի մասին է: Այս կարծիքն է կիսում գործընթացին հետեւող ռուսաստանցի քաղաքագետ, Նորագույն պետությունների ինստիտուտի տնօրեն Ալեքսեյ Մարտինովը: «Հայաստանում իշխանության, ուստի եւ քաղաքական պատասխանատվության դիմազրկման եւ կոլեկտիվ պատասխանատվության հաստատման ֆոնին, Արցախն այս փոփոխություններով ընդգծում է իր անկախ եւ առանձին խաղացող լինելու հանգամանքը»,- մեզ հետ զրույցում նշեց Մարտինովը:

Ընդհանրապես, երբ Հայաստանում խորհրդարանական կառավարման անցման համատեքստում սահմանադրական փոփոխություններ նախաձեռնվեցին, արտաքին խաղացողներին, հատկապես ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահ Ռուսաստանին մեկ հարց էր հուզում՝ «ով է Հայաստանի անունից այսուհետ լուծելու ԼՂ հիմնախնդիրը»: «Շատերի մեջ անհանգստություն կար այս հարցում, քանի որ խորհրդարանական կառավարման համակարգի պայմաններում դժվար է պայմանավորվածությունների հասնել: Չկա մեկ մարդ, որը պատասխանատու է համակարգի համար, եւ նրա հետ կարելի է համաձայնության հասնել: Այս հարցն, ինչ խոսք, առաջացել էր նաեւ Ռուսաստանի քաղաքական եւ փորձագիտական շրջանակներում», - հիշեցրեց Մարտինովը՝ հավելելով, որ Արցախում տեղի ունեցած հանրաքվեն ցույց է տալիս, թե ում հետ պետք է խոսել:

«Արցախն, այսպես թե այնպես, հակամարտության կողմ է, եթե չասենք, որ գլխավոր կողմն է: Այլ հարց է, որ հաստատելով կոշտ նախագահական համակարգ, Արցախն ընդգծում է երկրորդ հայկական պետության իր առանձնահատկությունն ու սուբյեկտ լինելը»,- ասաց փորձագետը: Նա վստահ է, որ քանի դեռ հակամարտությունը կարգավորված չէ, Արցախի իշխանությունները չեն կարող իրենց թույլ տալ թուլացնել իշխանության ուղղաձիգը, այն, ինչ տեղի է ունենում հարեւան մյուս հայկական պետությունում՝ Հայաստանում: «Նման պայմաններում Արցախի պետականությունն ուժեղացման կարիք ունի, որտեղից էլ, ըստ իս, բխում է սահմանադրական փոփոխությունների տրամաբանությունը»,- նշեց Ալեքսեյ Մարտինովը:

Ժամանակին, երբ Արցախը Հայաստանի հետքերով սկսեց սահմանադրական փոփոխությունների գործընթացը, շատերը շտապեցին մեկնաբանել այն որպես օրինաչափ գործընթաց. «Իբր, թե Արցախի իշխանությունները գնում են Երեւանի ճանապարհով»: «Սակայն ապրիլյան պատերազմական իրադարձություններից հետո շատ բան փոխվեց: Հակամարտությունը սառեցված չէ, այն մերթընդմերթ տեղափոխվում է պատերազմական դաշտ: Ուստի նման պայմաններում Արցախում չեն կարող թուլացնել իշխանությունը եւ պետությունը: Տեղի ունեցած հանրաքվեն հենց դրա մասին է խոսում: Այսպիսով, երկու հայկական պետություններ ապրելու են սկզբունքորեն տարբեր կառավարման համակարգերում: Մեկը՝ խորհրդարանական, մյուսը՝ կոշտ նախագահական, ինչն օրինաչափ է ըստ իս, քանի որ նրանց առջեւ ծառացած են տարբեր մարտահրավերներ եւ խնդիրներ», - պարզաբանեց մեր զրուցակիցը:

Գլոբալիզացիայի եւ տարածաշրջանային համագործակցության վերլուծական կենտրոնի ղեկավար, քաղաքագետ Ստեփան Գրիգորյանի կարծիքով, Լեռնային Ղարաբաղում պաշտոնապես նախագահական համակարգին անցումը պետք է ընկալել որպես պատասխան անցյալ տարի ապրիլին Ադրբեջանի ագրեսիային: «Դա պատերազմի հետեւանք էր եւ Ադրբեջանի ագրեսիային յուրօրինակ պատասխան: Տարբեր կարծիքներ կան, սակայն երբ պետությունը ուղղակի պատերազմի մեջ է, ապա իշխանության կենտրոնացումը՝ օպերատիվ կառավարման եւ որոշումների կայացման տեսանկյունից, կարեւոր է: Նաեւ կարեւոր է այն հանգամանքը, որ Արցախում պառլամենտը չեն թուլացնում, այլ վարչապետի ինստիտուտն են վերացնում, քանի որ փորձը ցույց է տալիս՝ նախագահի եւ վարչապետի ինստիտուտները տարբեր ժամանակներում այնքան էլ սինքրոն չեն աշխատում: Մեկ-մեկ անգամ մրցակցության մեջ են մտնում, ինչը պատերազմող պետության համար մեծ ճոխություն է»,- մեզ հետ զրույցում ասաց քաղաքագետը:

Նրա կարծիքով, հայկական երկու պետությունների ինստիտուցիոնալ զարգացման տարբերությունները Երեւանը կարող է օգտագործել բանակցություններում Արցախի՝ որպես առանձին խաղացողի, դերի ու նշանակության ընդգծման եւ բարձրացման համար: «Դիվանագիտության տեսանկյունից սա հնարավոր է, սակայն այս հնարավորությունն օգտագործելու ցանկություն է պետք: Հայաստանը կարող է ասել, որ Արցախը պատերազմող երկիր է, ինքնուրույն որոշումներ է կայացնում եւ ինստիտուցիոնալ զարգացման իր ուրույն ուղին է որդեգրել: Ուստի ԼՂ հակամարտության կարգավորման հարցում էլ վերջնական որոշում կայացնողն Արցախի իշխանությունները եւ ժողովուրդն են: Այնպես որ, ցանկության պարագայում, Հայաստանում եւ Արցախում կառավարման համակարգերի տարբերության այս կոնտրաստը կարող է օգտագործվել բանակցություններում ԼՂ-ի դերի բարձրացման համար»,- եզրափակեց նա:

Բանակցային գործի մասնագետ, CM&Partners ընկերության ավագ խորհրդատու, բոստոնաբնակ Արթուր Մարտիրոսյանը, սակայն, չի կարծում, որ Արցախի կառավարման համակարգում տեղի ունեցած կառուցվածքային փոփոխությունները կարող են հանգեցնել բանակցությունների ֆորմատի փոփոխության: «Արցախի նկատմամբ Ադրբեջանի դիրքորոշման փոփոխության համար Ալիեւի ռեժիմը երես փրկելու խնդիր կունենա, որն ապագայում այդքան էլ իրատեսական չէ: Նման փոփոխություն կարող է տեղի ունենալ Հայաստանի եւ Մինսկի խմբի համանախագահ երկրներից գոնե մեկի դիրքորոշման հստակ փոփոխության պարագայում: Իրականում, այս պահին Արցախի կառավարման համակարգի փոփոխությունը նպաստելու է Հայաստանի եւ ԼՂ-ի միջեւ կոնսուլտացիաների գործընթացի դյուրացմանը, որը պակաս կարեւոր չէ արտաքին խաղացողների հետ բանակցություններում»,- մեզ հետ զրույցում նշեց Արթուր Մարտիրոսյանը:

Տպել
6689 դիտում

Մեծ Բրիտանիան վավերացրել է ԵՄ-Հայաստան համաձայնագիրը. մնաց 19 պետություն

Սկանդալ Երեւանում. մանկապարտեզի երեխաների սնունդը գողացել եւ տեղափոխել են ռեստորան

Աշոցքի դահուկասպորտի փառատոնին կմասնակցի Սվիտալսկին, գուցե նաեւ ՀՀ կառավարության անդամներ

Ընտրական հանցագործության համար ազատազրկմամբ պատիժ նշանակել. դատախազը և ՀՀ վերաքննիչ դատարանը համակարծիք են

Անընդունելի ենք համարում անհիմն ոտնձգությունները ՀՀ դիվանագիտական անձնակազմի նվիրված ծառայության նկատմամբ․ ԱԳՆ խոսնակ

Ավելի քան 90 մլն դոլար. ԵՄ-ն Վրաստանը դրամական փոխանցումներով առաջ է անցել Ռուսաստանից

Մարկ Գրիգորյանի դեմ նյութեր են նախապատրաստվում. ռադիոյի նոր ԺՊ-ն չի ցանկանում տնօրեն դառնալ

Սերգեյ Խաչատրյանը նշանակվել է հոգեբուժական կենտրոնի տնօրենի ԺՊ. մինչեւ տնօրեն մեկ քայլ է

Երջանկության նախագիծ. Հովիկ Չարխչյան

2 բնակարան, 1 առանձնատուն. ի՞նչ ունեցվածք ունի վերջերս ՀԱՀ-ի քոլեջի դեկան նշանակված նախկին փոխվարչապետը

5455 ապօրինի հատված ծառեր. «Հայանտառ»-ի աշխատակիցները կազմել են 278 արձանագրություն

Վահան Արծրունին ընտրվեց ԵՊԲՀ հոգաբարձուների խորհրդի նախագահ. Շուշան Դանիելյան

Ինչպե՞ս պաշտպանել էլեկտրոնային փոստերը հաքերներից եւ ի՞նչ մեխանիզմով են հաքերները դրանք կոտրում. պարզաբանում

Քոչարյանին կալանքի տակ պահելու ժամկետը երկարացնելու մասին դատարանի որոշումը դեռևս չի տրամադրվել պաշտպաններին

Թալանել են Երեւանում քաղաքապետարանի ճարտարապետի տունը. գողոնը կազմում է մի քանի միլիոն դրամ

Վերահսկողական ծառայության նախկին աշխատակիցը պատրաստ է միլիոնավոր դոլարների չարաշահումների փաստեր ներկայացնել վարչապետին

«Արմավիր» ՔԿՀ-ի դատապարտյալին հայտնաբերել են մահացած

Ինչ թույլատրելի չէր Սերժ Սարգսյանի համար, չի կարող թույլատրելի լինել Նիկոլ Փաշինյանի համար. Սամսոնյան

Վեց-յոթ ամսվա աշխատողները չէին կարող այդքան բարձր դրույքաչափերով պարգեւավճարներ ստանալ. ԼՀԿ

Ավազակային հարձակում Երեւանում. կրկին թալանել են Varks.am-ի գրասենյակը