Վստահ չեմ, որ դա պետք է անել բռնի ճանապարհով. Հրանուշ Խառատյանը Սեֆիլյանի կոչի մասին

Նոր Հայաստան հանրային փրկության ճակատի առաջնորդ Ժիրայր Սեֆիլյանը սեպտեմբերի 22-ին «Արմավիր» ՔԿՀ-ից կոչով դիմեց մի խումբ հասարակական-քաղաքական գործիչների: Այդ գործիչները, Սեֆիլյանի կարծիքով, համախմբվելու դեպքում ունակ են կազմակերպել ժողովրդին: Սեֆիլյանը կոչ է անում ստեղծել Ազգային դիմադրության ճակատ, եւ Հայաստանի պետականությունը փրկել վերահաս աղետից:

Ժիրայր Սեֆիլյանը հրապարակել էր նաեւ իր դիմումի հասցեատերերի ցուցակը, որն, ըստ հեղինակի, սպառիչ չէ և պետք է համալրվի ինքնառաջադրման կամ երաշխավորության կարգով. Իսկ հասցեատերերն են Արմինե Առաքելյանը, Կարեն Անդրեասյանը, Վոլոդյա Ավետիսյանը, Վահան Բադասյանը, Ալբերտ Բաղդասարյանը, Լևոն Բարսեղյանը, Արմեն Գրիգորյանը, Նարինե Դիլբարյանը, Ալեք Ենիգոմշյանը, Ապրես Զոհրաբյանը, Դանիել Իոաննիսյանը, Հրանուշ Խառատյանը, Ռուբեն Կարապետյանը, Արմենակ Կյուրեղյանը, Արմեն Հովհաննիսյանը, Թամար Հովհաննիսյանը, Հմայակ Հովհաննիսյանը, Րաֆֆի Հովհաննիսյանը, Պետրոս Մակեյանը, Արմեն Մարտիրոսյանը, Վահրամ Մարտիրոսյանը, Սասուն Միքայելյանը, Արա Պապյանը, Եղիշե Պետրոսյանը, Կարապետ Ռուբինյանը, Դավիթ Սանասարյանը, Ստեփան Սաֆարյանը, Նիկոլ Փաշինյանը, Զարուհի Փոստանջյանը, Սեյրան Օհանյանը եւ Վարդան Օսկանյանը:

Սեֆիլյանի կոչի հասցեատերերից է նաեւ ազգագրագետ Հրանուշ Խառատյանը: Armtimes.com-ը կոչի կապակցությամբ զրուցեց նրա հետ.

- Տիկի՛ն Խառատյան, ինչպիսի՞ պատկերացումներ ունեք կոչում նշված խնդիրների եւ դրանց լուծման ուղիների վերաբերյալ:

- Ես կարծում եմ, որ ընդհանրապես նոր երեւույթ չէ, նոր բան չէ, որ Հայաստանում քննարկվում է իշխանափոխության անհրաժեշտությունը: Կարծում եմ, որ Հայաստանում իշխանությունից դժգոհությունը շատ մեծ ծավալներ ունի՝ արտահայտված եւ չարտահայտված, ու կա իշխանափոխության պահանջ: Կան տարբեր մոտեցումներ այդ իշխանափոխության իրականացման վերաբերյալ: Ժիրայր Սեֆիլյանը գտնում է, եւ կարծում եմ՝ ոչ առանց հիմքերի, որ օրինական եւ ընտրության ճանապարհով համարյա փակ են իշխանափոխության բոլոր ճանապարհները. դրա վերաբերյալ կան շատ տեղեկություններ, վերլուծություններ ու փաստեր: Հիմա մարդն առաջարկում է տարբերակ, եւ դա նրա իրավունքն է՝ տարբերակ առաջարկել:

- Դուք, որպես այդ կոչի հասցեատերերից մեկը, ինչպե՞ս եք վերաբերվում այդ առաջարկին:

- Ես հիմա լավ չգիտեմ, թե նրա առաջարկած տարբերակը որն է: Այսինքն՝ դա բռնի փոփոխությո՞ւնն է, թե՞ այլ բան: Տարբերակ չկա առաջարկված, այլ կա միայն մարդկանց խումբ, ովքեր, եթե հավաքվեն, եթե կայանա այդ ճակատը, հավանաբար իրենք պետք է որոշեն, թե ինչ տարբերակով են գործում, կամ հասկանում այդ իշխանափոխությունը: Ես ո՛չ մարդկանց խմբի վերաբերյալ որեւէ բացասական վերաբերմունք ունեմ, ո՛չ էլ անհատապես այդ մարդկանց նկատմամբ: Ժիրայր Սեֆիլյանի տեսակետից մարդկանց այդ խմբից բացի կարող են նաեւ այլ խմբեր լինել, որոնք սկզբունքորեն գտնում են, որ այսօր Հայաստանում իշխանափոխություն անելու անհրաժեշտություն կա: Ես վստահ չեմ, որ դա տեսնում եմ բռնի ճանապարհով, եթե իհարկե դա է առաջարկը: Բայց եթե, այնուամենայնիվ, դա է առաջարկը, ես վստահ չեմ, որ դա պետք է անել բռնի ճանապարհով: Միաժամանակ բռնության տեսակ կարող է դիտարկվել նաեւ հրապարակային եւ զանգվածային բողոքի դրսևորումը: Ես չեմ կարծում, թե դա կազմակերպելն անհնարին է: Բայց անկեղծ ասած, ես կարծում եմ, որ թե՛ թվարկված մարդիկ, թե՛ մարդիկ, ովքեր այդ ցանկում չկան, բայց մտածում կամ գիտակցում են, որ Հայաստանին պետք է իշխանափոխություն, ունեն տարբեր տարբերակներ ու մոտեցումներ թե՛ լուծումների, թե՛ իրենց անձնական մասնակցության վերաբերյալ:

-Տիկի՛ն Խառատյան, անձամբ դուք ի՞նչ եք կածում, Սեֆիլյանի կոչի հասցեատերերը համատեղելի՞ են, կարո՞ղ են, այսպես ասած,  միասնական դրոշի ներքո հանդես գալ՝ միասնական ճակատով:

-Ընդհանրապես, որպես հետազոտող կարող եմ ասել, որ ցավոք միշտ չէ, որ նրանք համատեղելի են թե՛ որպես անհատներ, թե՛ որպես հեռանկարի ու հայացքների կրողներ: Աշխարհում բոլոր տեսակի հեղափոխությունների ժամանակ գլխավոր նպատակի շուրջ միավորվում են ամենատարբեր մարդիկ: Հետո արդեն նրանց միջեւ առաջանում են հակասություններ, ու դրանք, ցավոք սրտի, նաեւ արյունոտ վերջաբան են ունենում: Սա իմ իմացած փորձն է, գուցե կան նաեւ այլ փորձեր: Ես ընդամենը կարող եմ դատողություններ անել իմ իմացած փորձի շրջանակներում: Ես ինձ համարում եմ ավելի վերլուծաբան, քան երեւույթների ընթացքի ակտիվ կազմակերպիչ: Այս իմաստով՝ իմ վերլուծությունները ես սիրով պատրաստ եմ եւ միշտ կիսում եմ թե՛ հրապարակային, թե՛ գրավոր, թե՛ ակտիվ գործողությունների մասնակիցների հետ՝ այդ թվում նաեւ իշխանությունների: Մտածում եմ, որ եթե այստեղ ինչ-որ ռացիոնալ բան կա, որը հնարավոր է արդյունավետ կիրառել, շատ լավ կլինի:

-Իսկ որպես հետազոտող՝ ի՞նչ եք կարծում, այսօրվա պայմաններում, հասարակական-քաղաքական իրողությունների համատեքստում ո՞ր տարբերակով է իշխանափոխությունն ավելի իրականանալի՝ բռնի ուժի՞, թե՞,  այսպես ասած, «խաղաղ անհնազանդության»:

-Եթե ես իմանայի, թե որ տարբերակն է «աշխատող», ես կամ ինքս արդեն ձեւավորել էի այդ տարբերակը, կամ միացել էի այդ տարբերակը առաջարկող եւ իմացող խմբերի հետ: Ես նույնպես կիսում եմ Ժիրայր Սեֆիլյանի այն կարծիքն ու տարբերակը, որ անհնար է ընտրությունների միջոցով Հայաստանում իշխանություն փոխել: Բայց թե ինչպե՞ս անել, որ իշխանություն փոխվի եւ ավելին՝ ինչպե՞ս անել, որ իշխանության գան ոչ միայն պարզապես ազնիվ մարդիկ, այլ նախեւառաջ իշխանության իրացման որոշակի ծրագիր, պատկերացումներ, Հայաստանի ապագայի վերաբերյալ տեսլական ունեցող մարդիկ, ում ծրագիրը վերջնական լինի, իրատեսական լինի եւ մարդիկ, ովքեր այդ ծրագիրը պետք է իրականացնեն, պատրաստ լինեն, ա՛յ, այստեղ ես ունեմ բազմաթիվ վերապահումներ: Չնայած նույն վերապահումներն ունեմ նաեւ հենց այս պահին իշխանությունը գործադրողների նկատմամբ՝ ի՞նչ չափով է նրանց նկարագիրն ընդունելի: Բացի բյուջե ձեւավորելուց ու ծախսելուց, ունե՞ն Հայաստանի ապագայի վերաբերյալ այլ ծրագիր, ինչպե՞ս են իրացնում այդ ծրագիրը եւ այլն. դրանց հետ կապված բազմաթիվ վերապահումներ ունեմ:

-Տիկի՛ն Խառատյան, ի՞նչ եք կարծում, ինչպիսի՞ արձագանք կգտնի Սեֆիլյանի կոչը ինչպես հասցեատերերի շրջանում, այնպես էլ հանրության. արդյոք այդ կոչը ինչ-որ տեղաշարժեր կբերի՞:

-Ես չեմ կարող այդպիսի կանխատեսումներ անել: Ես կարծում եմ, որ այդ արձագանքներն արդեն հրապարակի վրա են՝ մեծ հաշվով: Ես չգիտեմ, թե ընդերքային ինչ կա: Այսինքն՝ մարդիկ իսկապես հավաքվո՞ւմ, քննարկո՞ւմ են այդ կոչը, դրանից անո՞ւմ են իրենց համար հետեւություններ, թե՞ ոչ՝ ուղղակի տեղյակ չեմ: Չեմ կարող ասել, որ եթե անգամ կան հեռանկարներ, ապա դրանք ինչպիսին կլինեն: Բայց ես կարծում եմ, որ այս կոչը եւս մեկ ահազանգ է, որ Հայաստան երկիրն իսկապես լրջագույն խնդիրների առաջ է կանգնած ու իսկապես այս ընթացքում անհրաժեշտ են կտրուկ փոփոխություններ: