Սուպերմարկետներում աշխատելը վտանգավոր է առողջության համար. «Երեւան սիթիում» հանգստի օր չկա

Հայաստանում աշխատողների իրավունքների պաշտպանությունը լրջագույն խնդիր է: Գործատուները հաճախ չեն դիմանում մարդուն շահագործելու գայթակղությանը, իսկ երբեմն էլ իրենց պարզապես ստրկատեր են զգում:

Վերջերս տեղեկացանք, որ «Երեւան սիթի» սուպերմարկետների ցանցում անպատկերացնելի աշխատանքային գրաֆիկ է: Մարդիկ այստեղ աշխատում են ամեն օր՝ առանց հանգստյան շաբաթ-կիրակիների եւ առանց ամենամյա նվազագույն արձակուրդի:

Լուրը հավելյալ ճշտելու ընթացքում պարզեցինք նաեւ հետեւյալը. սուպերմարկետի հսկիչ-վաճառողները, որոնք աշխատավայրում անընդմեջ ոտքի վրա են, աշխատում են օրական 6.5-7 ժամ, ամենաբարձր վարձատրությունը գաստրոնոմում է՝ ամսական 90 հազար դրամ, կաթնամթերքի բաժնում՝ 80 հազար դրամ, մնացած բաժիններում՝ նպարեղեն, տնտեսական եւ այլն, 75 հազար: Եթե բերված թվերը բաժանենք ամսվա 30 օրերի վրա, ապա կստացվի, որ այս աշխատակիցները օրական ստանում են 2500-3000 դրամ:

«Հանգստյան օր չունենք: Եթե ուզում ենք գնալ, մեր հաշվին է դա»,- ասաց «Երեւան սիթի» սուպերմարկետի աշխատակիցներից մեկը: Արձակուրդ նույնպես չի տրամադրվում, բայց եթե աշխատողն, այնուամենայնիվ, ցանկանում է որոշ ժամանակով հանգստանալ, դարձյալ այդ օրերի համար չի վճարվում: «Արձակուրդը նույնպես մեր հաշվին է: Թույլատրվում է 14-15 օր՝ ամենաշատը»,- ասաց «Երեւան սիթիի» աշխատակիցներից մեկը: Սուպերմարկետի դրամարկղում աշխատանքային օրն ավելի երկար է՝ 8 ժամ: Փոքր-ինչ բարձր է նաեւ աշխատավարձը:

«Երեւան սիթիում» շաբաթական աշխատաժամանակը կազմում է 45.5-ից 56 ժամ:

Այլ սուպերմարկետներում աշխատողների իրավունքների պաշտպանվածության առումով իրավիճակը էապես չի տարբերվում վերը նկարագրվածից.

Օրինակ՝ «ՎԱՍ» սուպերմարկետներում աշխատանքային օրը 8.5 ժամ է (աշխատավարձը՝ 70 հազար դրամ): Հանգստյան օրերը՝ ամսվա մեջ 2-3 անգամ: Արձակուրդ չկա: Շաբաթական աշխատաժամանակը կազմում է 59.5 ժամ:

«Ծիրան» սուպերմարկետների ցանցում աշխատակիցներն աշխատում են ամեն օր՝ 8-ական ժամ: «Հանգստյան օր լինում է այն դեպքում, երբ որ «գիշեր ենք գալիս»: 15-օրը մեկ «գիշեր ենք գալիս»: Ե՛վ էդ օրն ենք ամբողջ ցերեկը տանը լինում, գիշերը ժամը 12-ին նոր գալիս գործի մինչեւ առավոտյան 8-ը, ե՛ւ մյուս օրն ենք տանը լինում: Որ քնենք, էլի: Երկու օր, փաստորեն, տանն ես լինում»,- սուպերմարկետում սահմանված աշխատանքային գրաֆիկը ներկայացրեց աշխատակիցներից մեկը: Շաբաթական աշխատաժամանակն այստեղ հիմնականում կազմում է 56 ժամ:

«ՍԱՍ» սուպերմարկետների ցանցում աշխատանքային օրն ունի 8 ժամ: Շաբաթվա մեկ օրն աշխատողները հանգստանում են: Արձակուրդի իրավունք տրամադրվում է տարեկան մեկ անգամ՝ մեկ շաբաթով: Այդ ժամանակահատվածի դիմաց աշխատողները չեն վճարվում: Շաբաթական աշխատաժամանակը կազմում է 48 ժամ:

Վերոնշյալ սուպերմարկետներից առնվազն երկուսը կապվում են Ազգային ժողովի պատգամավորների, այսինքն՝ օրենսդիր մարմինը ներկայացնող անձանց անունների հետ: «Երեւան սիթին»՝ Սամվել Ալեքսանյանի, «ՍԱՍ» սուպերմարկետը՝ Արտակ Սարգսյանի: Մինչդեռ առեւտրի այս կենտրոններում աշխատակիցներին ներկայացվող աշխատանքային պահանջները խիստ հակասում են ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքին:

 

Իրականում ինչ իրավունք ունեն տվյալ դեպքում սուպերմարկետների աշխատակիցները

 

Մեջբերենք մի քանի դրույթ՝ ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքից:

Հոդված 139. Աշխատաժամանակի տեւողությունը

1. Աշխատաժամանակի նորմալ տեւողությունը չի կարող անցնել շաբաթական 40 ժամից:

Հոդված 144. Արտաժամյա աշխատանքի սահմանափակումները

...

2. Գործատուն կարող է աշխատողին ներգրավել արտաժամյա աշխատանքների միայն սույն օրենսգրքի 145-րդ հոդվածով նախատեսված բացառիկ դեպքերում:

Հոդված 145. Արտաժամյա աշխատանքը թույլատրելու բացառիկ դեպքերը

1. Արտաժամյա աշխատանքը թույլատրվում է հետեւյալ բացառիկ դեպքերում, եթե`

1) կատարվում է պետության պաշտպանության, ինչպես նաեւ տարերային աղետների, տեխնոլոգիական վթարների, համաճարակների, դժբախտ պատահարների, հրդեհների եւ արտակարգ բնույթ կրող այլ դեպքերի կանխարգելման կամ դրանց հետեւանքների վերացման համար անհրաժեշտ աշխատանք.

2) անհրաժեշտ է ավարտել սկսած աշխատանքը, որը պատահական կամ չնախատեսված խոչընդոտների պատճառով չէր կարող ավարտվել նորմալ աշխատաժամանակի ընթացքում, եւ եթե սկսած աշխատանքների դադարեցումը կարող է առաջացնել նյութերի փչացում, ոչնչացում կամ սարքավորումների անսարքություն.

3) իրականացվում է այնպիսի մեխանիզմների կամ սարքավորումների նորոգման կամ վերականգնման աշխատանքներ, որոնց անսարքության հետեւանքով ընդհատվել է զգալի թվով աշխատողների աշխատանքը.

4) աշխատանքի չի ներկայացել հերթափոխային աշխատողը, ինչը կարող է հանգեցնել աշխատանքի անընդհատության խաթարման: Այդ դեպքերում գործատուն կամ նրա ներկայացուցիչը պարտավոր է անհապաղ միջոցներ ձեռնարկել բացակայողին այլ աշխատողով փոխարինելու համար.

5) կատարվում են բեռնման կամ բեռնաթափման եւ դրանց հետ կապված այլ աշխատանքներ` առաքման եւ նշանակման կետերում բեռների կուտակումը եւ տրանսպորտային միջոցների պարապուրդը կանխելու կամ վերացնելու, կազմակերպության պահեստներն ազատելու համար.

6) առկա է գործատուի պայմանագրային պարտավորությունների անհապաղ կատարման անհրաժեշտությունը:

 (Սուպերմարկետներն, ինչպես տեսնում ենք, բացառությունների մեջ չեն տեղավորվում):

 Հոդված 155. Ամենշաբաթյա անընդմեջ հանգիստը

...

5. Ամենշաբաթյա անընդմեջ հանգիստը չպետք է պակաս լինի 35 ժամից:

...

6. Հանգստյան օրերին աշխատողներին արգելվում է ներգրավել աշխատանքներում, բացառությամբ այն աշխատանքների, որոնց դադարեցումը արտադրության տեխնիկական պատճառներով անհնար է, կամ որոնք անհրաժեշտ են բնակչության սպասարկման, ինչպես նաեւ անհետաձգելի նորոգման, բեռնման կամ բեռնաթափման աշխատանքների կատարման համար:

 Հոդված 158. Ամենամյա արձակուրդը

1. Ամենամյա արձակուրդն աշխատանքային օրերով հաշվարկվող ժամանակահատված է, որը տրամադրվում է աշխատողին հանգստանալու եւ աշխատունակությունը վերականգնելու համար: Այդ ընթացքում պահպանվում է նրա աշխատատեղը (պաշտոնը) եւ վճարվում է միջին աշխատավարձը:

 Հոդված 159. Ամենամյա նվազագույն արձակուրդը

 1. Ամենամյա նվազագույն արձակուրդի տեւողությունը հնգօրյա աշխատանքային շաբաթվա դեպքում 20 աշխատանքային օր է, իսկ վեցօրյա աշխատանքային շաբաթվա դեպքում` 24 աշխատանքային օր:

Ահա օրենքի դրույթները: Բայց ո՞վ պետք է հետեւի, թե Հայաստանում որքանով են պաշտպանվում աշխատողների իրավունքները: Համապատասխան պետական մարմին գոնե առայժմ գոյություն չունի, եւ միակ այլընտրանքը, որի միջոցով կարող են աշխատողները խնդրի լուծում ակնկալել, դատարանն է: ՀՀ աշխատանքի եւ սոցիալական հարցերի նախարարության աշխատանքի պետական տեսչությունը 2013 թվականին միավորվեց առողջապահության նախարարության պետական հիգիենիկ եւ հակահամաճարակային տեսչության հետ: Միացյալ՝ առողջապահական պետական տեսչությունը նախորդ տարի դարձավ տեսչական մարմին, բայց դրա կանոնադրական գործառույթների մեջ չեն մտնում աշխատանքի իրավունքի նկատմամբ վերահսկողությունը: Առողջապահության նախարարության այս ստորաբաժանումը միայն իրավունք ունի վերահսկողություն իրականացնել աշխատողների առողջության պահպանման եւ անվտանգության ապահովման բնագավառում:

Առանց հանգստի աշխատող մարդը կարող է ձեռք բերել ցանկացած հիվանդություն

ՀՀ գլխավոր նեւրոպաթոլոգ, պրոֆեսոր Գուրգեն Հովհաննիսյանը, մեր խնդրանքով անդրադառնալով այն հարցին, թե մարդու առողջության համար ինչ վտանգ կարող է ներկայացնել առանց հանգստի աշխատանքը, ասաց.

«Յուրաքանչյուր մարդու օրգանիզմ ունի իր ռեզերվը, որը վերականգնվում է աշխատանքային օրվա ավարտից հետո, երբ որ նա հանգստանում է: Բայց այդ ռեզերվը անսահման չէ: Ուշ թե շուտ գալիս է ժամանակ, երբ ռեզերվը սպառվում է: Դա կարող է տեղի ունենալ, երբ մարդը կատարում է ծանր աշխատանք եւ չի հասցնում վերականգվել հանգստյան 10-12 ժամվա ընթացքում, կամ եթե երկար տարիներ աշխատում է առանց հանգստյան օրերի: Այսինքն՝ ամեն օր գնում է գործի: Եթե ռեզերվը սպառվում է, թուլանում է մարդու իմունիտետը, այսինքն՝ պաշտպանողական ֆունկցիան: Այդ դեպքում նրա մոտ կարող է առաջանալ ցանկացած հիվանդություն: Նույնիսկ գրիպը (որն, իրականում իհարկե թեթեւ հիվանդություն չէ), տանում է ավելի ծանր: Եթե սովորական մարդու գրիպը մեկ շաբաթում կամ տասն օրում լավանում է, թույլ իմունիտետ ունեցողը կարող է երկու-երեք շաբաթ լինել գրիպոզ վիճակում, ջերմել եւ այլն»,- ասաց Գուրգեն Հովհաննիսյանը:

Բայց, ըստ նրա, առաջին հերթին ի հայտ են գալիս հոգեբանական խնդիրներ ու դեպրեսիվ վիճակ:

«Այդ մարդիկ ընկնում են դեպրեսիայի մեջ: Նրանց մոտ զարգանում է մշտական ցավային համախտանիշ, հիմնականում՝ գլխացավ, բայց կարող է եւ մարմնի տարբեր մասերում ունենան մշտական ցավեր՝ առանց որեւիցե օրգանական ախտահարման: Տրամադրության անկում է տեղի ունենում: Մարդը չի կարողանում նորմալ շփվել իր շրջապատի հետ, ջղային է լինում, անտարբեր է դառնում ամեն ինչի նկատմամբ: Գրականության մեջ նկարագրվում է, որ նույնիսկ սիրող ամուսինների բաժանություններ են լինում: Բնականաբար, նաեւ սկսվում են արյան ճնշման տատանումներ, իսկ դա ռիսկի գործոն է ինֆարկտի եւ ինսուլտի համար»,- շարունակեց հանրապետության գլխավոր մասնագետը:  

Նա նկատեց, որ զարգացած երկրներում՝ թե՛ պետական եւ թե՛ մասնավոր օղակներում, աշխատողներին արձակուրդ են ուղարկում պատադիր կերպով, որովհետեւ հասկանում են՝ առանց ուժերը վերականգնելու նա երկար ու արդյունավետ աշխատել ի վիճակի չէ:

«Առանց հանգստի աշխատելու դեպքում առաջ է գալիս խրոնիկ հոգնածության համախտանիշ, մարդիկ չեն կարողանում իրենց պոտենցիալը իրացնել: Աշխատանքի վայրում սկսում են թերի աշխատել, որովհետեւ այլ կերպ պարզապես չեն կարողանում: Դառնում են պակաս ընկալունակ: Մեզ մոտ պարտադիր ձեւով ոչ ոք արձակուրդ չի ուղարկում, կարողանո՞ւմ ես, աշխատիր, աշխատիր, աշխատիր, մինչեւ որ մի օր այդ մարդը գալիս, ասում է՝ այլեւս ի վիճակի չեմ ընդհանրապես: Չհաշված այն, որ շաբաթ-կիրակի մեզ մոտ պարտադիր հանգիստ չկա, մարդիկ այդ օրերին էլ կարող են գնալ գործի: Եթե նույնիսկ չեն գնում, նրանց կարող են կանչել եւ նրանք չեն կարող չգնալ»,- մերօրյա իրականությունից խոսեց բժիշկը:

Ինչ վերաբերում է հարցին, թե իր պրակտիկայում եղե՞լ են դեպքեր, երբ հիվանդությունն ակնհայտորեն առաջացել կամ զարգացել է անդադար աշխատանքի հետեւանքով, Գուրգեն Հովհաննիսյանը պատասխանեց, որ շատ քիչ հիվանդներ են իրենց առողջական խնդիրները կապում գերհոգնածության հետ: Օրինակ, ըստ նրա, երբ ինսուլտի կապակցությամբ դիմած մարդիկ տարբեր գանգատներ ու հնարավոր պատճառներ են նշում, երկարատեւ զրույցի ընթացքում պարզվում է, որ մարդը տարիներ շարունակ աշխատել է առանց հանգստի:

Հ.Գ. Սուպերմարկետներում աշխատողների աշխատանքային իրավունքների ոտնահարման խնդրի առնչությամբ մենք փորձեցինք մեկնաբանություն ստանալ գլխամասային գրասենյակներից: Վերը նշված չորս սուպերմարկետներից եւ ոչ մեկի դեպքում դա չհաջողվեց: «Սփյուռ» տեղեկատուում ներկայացված հեռախոսահամարները չէին պատասխանում, բացառությամբ «ՍԱՍ» սուպերմարկետի: Այստեղից, սակայն, երկու անգամ ասացին, որ համապատասխան աշխատակիցը տեղում չէ:

Հոդվածը հրապարակվել է «Հայկական ժամանակ» օրաթերթի հունվարի 27-ի համարում:

Տպել
5320 դիտում

Մոսկվան ողջունում է Բաքվի՝ ԼՂ հակամարտության կարգավորման լուծումներ գտնելու փորձերը. Լավրով

Լավրովը հույս ունի, որ կկարողանան ՌԴ վերադարձնել Ադրբեջանում ձերբակալված Մարատ Գալուստյանին

Ալեքսանդր Սարգսյանի որդին՝ Հայկ Սարգսյանը, խոսել է Պրահայում պահվող եղբոր՝ Նարեկ Սարգսյանի հետ

Մոսկվան պատրաստվում է հյուրընկալել Ռուսաստանի, Իրանի և Ադրբեջանի նախագահների հանդիպումը

Մենք ապրում ենք մշտական հեղափոխություննների ժամանակաշրջանում. Արմեն Սարգսյանի խոսքը Աբու Դաբիի համաժողովում

«Իմ քայլի» պատգամավորը հրաժարվել է մանդատից պատգամավորի ցածր աշխատավարձի պատճառո՞վ

Ստեփանծմինդա–Լարս ավտոճանապարհը փակ է տրանսպորտային բոլոր միջոցների համար

2018 թվականին արտաքին առեւտրով ՀՀ է ներմուծվել 67 հազար 255 մեքենա. ՊԵԿ նախագահ

Փարիզում մեկնարկել է Հայաստանի և Ադրբեջանի արտգործնախարարներ հանդիպումը

Փաթաթում ենք, տաքացնում ենք․ Գյումրու թիվ 10 դպրոցը դրսից սառցակալել է

Ոչ ազնիվ մեղադրանքներ. դեսպան Սերգեյ Մինասյանը պատասխանել է Արման Բաբաջանյանին

ՊԵԿ-ում աշխատակիցների օպտիմիզացիա է կատարվել, 128 աշխատակից ազատվել է աշխատանքից. Անանյան

2018 թվականին 1 տրիլիոն 306 մլրդ 3 մլն դրամ ներհոսք է եղել պետական բյուջե. ՊԵԿ նախագահ

Դատարանը հեռացավ խորհրդակցական սենյակ՝ Քոչարյանի խափանման միջոցի վերաբերյալ որոշում կայացնելու

«Հանուն հայրենիքի մարդը չի գնում մանր գողության». սպանված ոստիկանի այրին դեմ էր Բիլյանին ազատելու միջնորդությանը

Փոխնախագահ ընտրելիս հաշվի առնվե՞լ է, որ ԼՀԿ-ն ապրիլին փողոց դուրս չի եկել. մեկնաբանում է ԱԺ փոխխոսնակը

Հույս չունենաք. նախագահները կատակ են արել

Փորձված մեթոդով. ռազմավարություն «նեղ կռուգի» համար

Բա ոնց կլներ. «Օրինաց երկիրն» օրենքից դո՞ւրս է

Գագիկ Մելիքյանի քենակալ, Պառավաքարի գյուղապետը նախկին գյուղապետարանի շենքը օտարե՞լ է իր եղբորորդուն