Բազմակենտրոն աշխարհի հայկական տեսլականը. Վիգեն Սարգսյանի ուշագրավ ելույթը Մոսկվայում

Լուսանկարում՝ Վիգեն Սարգսյանը ելույթ է ունենում Միջազգային անվտանգության հարցերով VII համաժողովին.

Մոսկվայում ընթանում է Միջազգային անվտանգության հարցերով VII համաժողովը: Դրա ընթացքում ապրիլի 4-ին ելույթ ունեցավ ՀՀ պաշտպանության նախարար Վիգեն Սարգսյանը:

Նախարարի ելույթը աչքի ընկավ իր ակադեմիականությամբ: Նա խոսեց նոր՝ բազմակենտրոն աշխարհի, ինչպես նաեւ Հայաստանի՝ որպես բազմակենտրոն աշխարհի ընձեռած լայն հնարավորությունների օգտագործման օրինակի մասին: Այդ համատեքստում, նախարարը, զարգացնելով Մյունխենյան համաժողովի ընթացքում Սերժ Սարգսյանի միտքը, նշեց, որ Հայաստանը կառուցում է իր քաղաքականությունը ոչ թե տարածաշրջանային եւ գլոբալ դերակատարների դիմակայության մանիպուլյացիաների գոտում, այլ նրանց շահերի հատման կետում: Վիգեն Սարգսյանը անդրադարձավ նաեւ Մյունխենում հնչած Հայաստանի՝ որպես փոխգործողության իր ձեւաչափերը առավել արդյունավետ համադրող երկրի օրինակին:

Օրինակն ավելի ակներեւ դարձնելու համար նա շեշտադրեց ՀԱՊԿ հիմնադիր անդամ Հայաստանի ակտիվ փոխգործակցությունը Հյուսիսատլանտյան դաշինքի հետ: Նա, բնականաբար, չէր կարող շրջանցել նաեւ ԵԱՏՄ անդամ հանդիսացող Հայաստանի Հանրապետության՝ Եվրոպական Միության հետ համապարփակ եւ ընդլայնված փոխգործողության համաձայնագրի ստորագրումը: Սարգսյանի կարծիքով, բազմակենտրոնության տրամաբանությունից են բխում նաեւ Չինաստանի, Հնդկաստանի, Իրանի, արաբական եւ լատինաամերիկյան պետությունների հետ առկա ամենաբարեկամական հարաբերությունները:

Իր խոսքում նա մանրամասն անդրադարձավ նիստի թեմային, որը կրում էր «Գլոբալ անվտանգությունը բազմակենտրոն աշխարհում» խորագիրը, եւ բառ առ բառ վերլուծեց այն՝ շեշտը դնելով «բազմաբեւեռից» «բազմակենտրոնի» վերածված եզրույթի վրա:

«Վերափոխման է ենթարկվում նաեւ «աշխարհի բազմակենտրոնություն» հասկացությունը: Ի դեպ, սա ակնհայտ է արդեն իսկ նրանով, որ այս բառով փոխարինվել է նման ֆորումների համար շատ ավելի սովորական դարձած «աշխարհի բազմաբեւեռություն» հասկացությունը: Կարծում եմ սա պատահական չէ, քանզի բազմաբեւեռությունն ինքնին ենթադրում է հակընդդեմություն, քանի որ բեւեռները, ըստ սահմանման, հակընդդեմ են»,- ասաց Սարգսյանը:

«Բազմաբեւեռություն» հասկացությունը նախարարը ալոգիզմ որակեց, քանի որ «այն «երկբեւեռ» աշխարհի հայեցակարգի մտացածին ձեւափոխումն է»:

«Բազմակենտրոնությունը բազմաբեւեռությունից տարբերվում է ինչպես երկուսից ավելի ազդեցության կենտրոնների առկայությամբ, այնպես էլ «առանցքի» հայեցակարգի փոխարինմամբ ակներեւ ցանցային կառուցվածքով», - նշեց Սարգսյանը:

Սարգսյանը հիշեց նաեւ Ֆրենսիս Ֆուկույամայի «Պատմության ավարտը» հոդվածը, որտեղ ազդարարվում էր գաղափարական դիմակայության ավարտը՝ նշելով, որ «նորագույն համաշխարհային պատմության օրակարգը շատ ավելի ընդարձակ է, քան Արեւմուտքի եւ Արեւելքի գաղափարական հակամարտությունը»:

Սարգսյանի մտքերը միանշանակ տրամաբանական են եւ իրականությանը համապատասխանող՝ գիտական առումով: Սակայն այստեղ կա քաղաքական ենթատեքստ հենց Արեւմուտք-Արեւելք գաղափարական հակամարտության համատեքստում եւ այն վերաբերվում է «բազմաբեւեռություն» (multipolarity) եւ «բազմակենտրոնություն» (полицентризм) եզրույթներին: Բանն այն է, որ «բազմաբեւեռություն» տերմինը ծնվել է Արեւմուտքում եւ ունի «արեւելյան» (ռուսական) աշխարհում տարածված համարժեքը՝ «բազմակենտրոնություն»: Միջազգային անվտանգության մոսկովյան համաժողովի հարթակից «բազմաբեւեռություն» եզրույթն ալոգիզմ որակելը փոքր-ինչ հակասության մեջ է մտնում Ֆուկույամայի՝ գաղափարական դիմակայության ավարտի տեսության հետ այն առումով, որ դիմակայությունը՝ առնվազն գիտության եւ առանձին եզրույթների մակարդակում շարունակվում է:
Սարգսյանը, ի հակադրումն այն մտավախությանը, որ բազմակենտրոն աշխարհակերտվածքը ամենադժվարինը կլինի տեսակարար փոքր կշռով (բնակչությամբ, տարածքով, ռեսուրսներով) երկրների համար, հայտարարեց, որ նման աշխարհակարգը աճի եւ դինամիկ զարգացման լայն հնարավորություններ է բացում ոչ միայն խոշոր, այլեւ շատ ավելի համեստ խաղացողների համար:

Հիմնավորելով իր խոսքը՝ նա երեք հիմնական փաստարկ բերեց, նախ նշելով, որ «բազմակենտրոնությունը» կտրուկ կրճատում է զրոյական արդյունքով խաղի հեռանկարները: Լրացնելով նախարարի ասածը՝ հարկ է նշել, որ ոչ միայն կրճատում է, այլեւ իսպառ բացառում, քանի որ զրոյական արդյունքով խաղը ենթադրում է մասնակից երկու կողմ, իսկ բազմակենտրոն աշխարհում այդ կողմերը ավելի շատ են:

Բացի այդ, Սարգսյանը նշեց, որ բազմակենտրոն գործարքների ցանցերից մեկում սերտ փոխգործակցությունը չի բացառում նույնպիսի սերտ համագործակցությունը մեկ այլ ցանցում: Սա ակնհայտ հղում էր «եւ՛, եւ՛»-ի քաղաքականությանը:

Վերջում Սարգսյանը նշեց, որ «բազմակենտրոնությունը» գործընթացը չի դարձնում նպատակի պատանդ:

«Այսօր, պետական, տարածաշրջանային եւ գլոբալ անվտանգության նկատմամբ ծառացած սպառնալիքների արմատականացման պայմաններում, «ինչն է կարելի, ինչը՝ ոչ», «կարող եմ եւ չեմ կարող» հասկացությունների ամբողջական նենգափոխման պայմաններում, պարզամտություն կլինի հույս դնել անցած դարի սկզբին ձեւավորված մեխանիզմների եւ համաշխարհային իրավակարգի համարժեքության վրա», - եզրափակեց իր ելույթը նախարարը:

Բազմակենտրոն աշխարհի հայկական տեսլականը Մոսկվայում ընթացող Միջազգային անվտանգության հարցերով VII համաժողովին ներկայացվեց շատ փաստարկված եւ հիմնավոր կերպով: Սակայն այլ կենտրոնները, ի դեմս ԱՄՆ-ի, Ռուսաստանի, Չինաստանի կամ Եվրոպական միության, ունեն սեփական տեսլականները, որոնք ավելի մոտեցված են ռեալպոլիտիկին եւ որպես հետեւանք նույնքան լիբերալ չեն, որքան Սարգսյանի ներկայացրածը: Ցավոք, հաշվի առնելով այդ կենտրոնների համառությունը եւ ռեսուրսային գերազանցությունը, հայեցակարգի հայկական տեսլականը չի հավակնում գերակշռող դառնալ գոնե մեր կենտրոնում:

Վլադիմիր Մարտիրոսյան

Նյութը տպագրվել է «Հայկական ժամանակ» օրաթերթի ապրիլի 6-ի համարում: