Տերյանը նաեւ լուրջ ազգային պետական գործիչ էր. Ջավախքում նշվեց պոետին նվիրված տոնը

Արդեն 52-րդ անգամ Գանձայում կայացավ Տերյանական պոեզիայի տոնը: Կրկին օդը լիքն էր Տերյանով:

Հանդիսությունը Վրաստանում սովորաբար անցկացվում է հուլիսի նախավերջին կիրակի օրը՝ համընկնում «Վարդավառ»-ի հետ, քանի որ 1905 թվականին այդ օրը Գանձայում է եղել մեծանուն գրող Ավետիք Իսահակյանը եւ դեռեւս Մոսկվայի Լազարյան ճեմարանի ուսանող Վահան Տեր-Գրիգորյանի (Տերյան) հետ մասնակցել տոնակատարությանը: Սակայն այս տարի բացառություն էր, «Տերյանական»-ը նշվեց հուլիսի 21-ին, շաբաթ օր եւ Վարդավառի տոնից հետո:

Տերյանական պոեզիայի տոնին տարբեր տարիների մասնակցում են Հայաստանի եւ Վրաստանի բազմաթիվ բարձրաստիճան պաշտոնյաներ եւ հայտնի մշակույթի գործիչներ, որով տոնը վերածվում է հայ եւ վրաց ժողովուրդների միջեւ բարեկամության տոնահանդեսի: Երկար տարիներ է՝ «Տերյանական»-ը նշվում է հստակ կանոնակարգված ձեւով:

Վ.Տերյանի տուն թանգարանը

Տոնի մասնակիցները նախ այցելում են Վահան Տերյանի տուն-թանգարան, ապա պոետի հոր՝ Տեր-Սուքիասի ձեռքով 1852 թվականին կառուցված Սուրբ Կարապետ եկեղեցին, որի բակում է հանգչում Վահան Տերյանի միակ դուստր Նվարդ Տերյանի աճյունը: Տոնակատարության գագաթնակետը դաշտահանդեսն է, որտեղ հնչում են տերյանական բանաստեղծություններն ու սրտառուչ խոսքեր նրա մասին: Հնչող երգ ու երաժշտությունը ամբողջացնում է տոնական տրամադրությունը:

Պոեզիայի տոնը եզակի համաժողովրդական տոնախմբություն է Ջավախքում: Այդ օրը տոնին մասնակցելու պարտավորություն է զգում յուրաքանչյուր ջավախահայ, հավաքվում են աշխարհի տարբեր ծայրերում ապրող վիրահայերը:

Տարբեր տարիների տերյանական օրերին իրենց մասնակցությունն են բերել ճանաչված գրողներ Հրանտ Մաթեւոսյանը, Սիլվա Կապուտիկյանը, Հրաչյա Հովհաննիսյանը, Շալվա Նիշնիանիձեն, Գեորգի Ցիցիշվիլին, Իոսեբ Նոնեշվիլին եւ շատ ուրիշներ: Այսօր հայ մեծանունների պակասը փորձում են լրացնել ՀԳՄ (Հայաստանի գրողների միության անդամներ)՝ Հովհաննես Հովնաթանը եւ Լեւոն Բլբուլյանը, Կորյուն Առաքելյան, Դավիթ Սարգսյանը եւ այլոք:

Վերջին մի քանի տարիներին տոնին իրենց ներկայությունն են ապահովում Վրաստանի խորհրդարանի պատգամավորներ Հենզել Մկոյանը, Դավիթ Չիչինաձեն, Ախալքալաքի շրջանի ղեկավարներ Յուրա Ունանյանը, Նաիրի Իրիցյանը: Պարտադիր ներկա է գտնվում նաեւ «Ջավախք» հայրենակցական միության նախագահ, ՀՀ ԱԺ պատգամավոր Շիրակ Թորոսյանը, որի խոսքով՝  Տերյանական օրն իր համար առավել իմաստավորվում է այն առումով, որ ինքն էլ է ծննդով Գանձայից, սերված է Վահան Տերյանի գյուղից:

«Ասեմ ավելին, Վահան Տերյանի քույրն իմ հայրիկի տատիկն է: Ընդհանրապես՝ Վահան Տերյանը հայ ժողովրդի պոեզիայի եւ քաղաքականության փայլուն ներկայացուցիչներից մեկն է: Մեր հանրության լայն շրջանակները Վահան Տերյանին գնահատում են որպես փայլուն պոետ, նա նաեւ լուրջ ազգային պետական գործիչ է»,- մեզ հետ զրույցում ասաց պատգամավորը:

Շիրակ Թորոսյանը վստահեցրեց, որ այդ առումով հայ ժողովուրդը մեծ բացթողում ունի, քանի որ Տերյանին այդ տեսանկյունից երբեւէ չի գնահատել: «Վահան Տերյանը եղել է Խորհրդային Ռուսաստանի գոյության առաջին տարիների ամենաբարձրաստիճան հայ պաշտոնյան՝ փոխնախարար, Ազգային գործերի ժողկոմատի հայկական սեկտորի վարիչը: Վահան Տերյանն այդ պաշտոնը ստանձնել է ոչ թե բոլշեւիկանալով, այլ իր ժողովրդին փոքրիկ աջակցություն ցուցաբերելու հնարավորությունը չկորցնելու համար: Ժամանակին խոսում էին Տերյանի իբր բոլշեւիկյան այս կամ այն վարքագծի մասին, մինչդեռ մեր օրերում ահագին բան արդեն բացահայտվել է արխիվային փաստաթղթերով, եւ այդ բացահայտումն իրականացրել է Տերյանի ծոռը՝ Գեւորգ Էմին-Տերյանը: Նրա պետական, ազգային, քաղաքական գործունեությունը անգամ դրսեւորում էր իր ստեղծագործությունների մեջ:
Մենք տեսնում ենք, թե Տերյանն ինչքան հիասթափված էր խորհրդային իշխանությունների հակահայկական գործողություններից»,- ասաց Թորոսյանը: 

Լուսանկարում՝ Շիրակ Թորոսյան

Տոնակատարությունը՝ դաշտահանդեսը, մշտապես կազմակերպում է Վրաստանի Նինոծմինդայի շրջանի ղեկավարությունը, իսկ հայաստանյան պատվիրակության մասնակցությունն ապահովում է «Ջավախք» հայրենակցական միությունը` ՀՀ մշակույթի նախարարության աջակցությամբ: 
«Տերյանական» տոնը հիմնադրվել է 1967 թվականին: 1981 թվականին Վրաստանի կոմկուսի կենտկոմի որոշմամբ պոեզիայի Տերյանական օրը պաշտոնականացվել եւ ներառվել է հանրապետական նշանակության տոների ցանկում: