Հանրային գիտակցության մանիպուլյացիաների դեմ պայքարելու լավագույն ձեւը իսկապես ազատ եւ անաչառ լրատվամիջոցներ ունենալն է

Վերջին օրերի ամենատարածված թեմաներից մեկն «ազատ մամուլի» նկատմամբ իշխանությունների կողմից իբր իրականացվող հալածանքներն են, որոնց նպատակը, պարզվում է, «ազատ խոսքը լռեցնելն է»։ Խոսքի ազատությունն, իհարկե, բացարձակ արժեք է, եւ իշխանությունները ոչ մի դեպքում չպետք է տրվեն գայթակղությանն ու փորձեն տարբեր լծակներով վերահսկելի դարձնել կամ ճնշել ազատ խոսքը։ Բայց գոյություն ունի նաեւ մեդալի երկրորդ երեսը՝ ի դեմս «հալածյալների» իսկապե՞ս գործ ունենք «ազատ մամուլի» հետ։

Մի քանի օրինակներով բացատրենք, թե ինչպես է աշխատում հակաիշխանական քարոզչությունը։ Ասենք՝ վարչապետ Փաշինյանն ինչ-որ օտարերկրյա բարձրաստիճան պաշտոնյայի հետ զբոսնում է քաղաքում։ Սրճարանում նստած մի քանի երիտասարդներ, նրան տեսնելով, տեղներից վեր են կենում ու սկսում ինչ-որ բաներ գոռգոռալ (դրա համար նախօրոք վճարված լինելով, թե «ինքնաբուխ»՝ տվյալ դեպքում այնքան էլ էական չէ, թեեւ հազիվ թե, ասենք, Քոչարյանին հերոս համարողները զուտ պատահաբար հայտնվեին այդտեղ, հենց տեղում որոշեին անպայման գոռգոռալով արտահայտել իրենց կարծիքը, ու զուտ պատահաբար բազմաթիվ լրատվամիջոցների ներկայացուցիչներ նախապես դիրքավորված լինեին այնտեղ՝ այդ ամենը նկարահանելու համար)։ Ինչեւէ։ Հիմա մի քանի հոգի իրենց կարծիքն են հայտնում, նորմալ է, արտառոց ոչինչ չկա  (հո «պրիվետ Ռոբ» չե՞ն ասում, որ տեղում անզգույշ քաշքշվեն)։ Բայց տասնյակ քարոզչամիջոցներ իսկույն լրատվական դաշտը հեղեղում են համապատասխան «վերլուծություններով»՝ իբր տեսեք, Փաշինյանն այլեւս չի կարող ազատ շրջել Երեւանի փողոցներով, հանրային աջակցությունը սպառված է, եւ այլն։ Ահա այդպես մի քանի հոգանոց խմբի սարքած ղալմաղալը դառնում է համաժողովրդական քննարկման առարկա։

Կամ, ասենք, Սեւանա լիճը կանաչել է։ Այո, խնդիրը կա, դրանով պետք է զբաղվել (ու վստահաբար՝ զբաղվում են), բայց քարոզչությունն այլ ուղղությամբ է աշխատում։ Պարզվում է՝ լիճը կանաչել է իշխանությունների վատ աշխատանքի պատճառով, մեղավորը թավշյա հեղափոխությունն է, «լիճը կործանվում է, իսկ սրանք անիմաստ գործուղումների են մեկնում», «կառավարման ճգնաժամն ակնհայտ է» եւ այլն։ Անգամ սրտաճմլիկ տեղեկություններ են հաղորդվում, թե բազմաթիվ կովեր Սեւանի ջրից թունավորվել ու սատկել են, քիչ է մնում այդ կովերը ներկայացնեն որպես թավշյա հեղափոխության զոհեր... Հետագայում, իհարկե, պարզվում է, որ Սեւանի ջուրը դրա հետ կապ չունի, բայց արդեն ուշ է՝ քարոզչական գործն արված է։ Երկրում ողբերգական ավտովթարներ են տեղի ունենում, ու դարձյալ մեղավորն իշխանություններն են։ Ոչինչ, որ ավտոմեքենաների տեխզննումը վարչապետ Տիգրան Սարգսյանի օրոք է ձեւական բնույթ ստացել, ոչինչ, որ վարորդական իրավունքները Սերժ Սարգսյանի օրոք էին վաճառվում 150 հազար դրամով, իսկ հիմա դա վերացել է, ու այնպես էլ չէ, որ նրա օրոք ճանապարհները լուսավորված էին, իսկ նորերը եկել ու անջատել են լույսերը... Քարոզչամիջոցների համար այս ամենը նշանակություն չունի։ Կարեւորը՝ սոցցանցերում ինչ-որ մեկի հիստերիկ գրառումը հայտնաբերեն (ասենք՝ «օրը ութ հատ ավայրա յա ըլնում՝ վարչապետը դրսերում ֆռֆռում ա»), ու գիշեր-ցերեկ տիրաժավորեն դա։ Որովհետեւ պատվերն այդպիսին է։ Սրանք անգամ կարկուտի համար են իշխանություններին մեղադրում՝ համարյա կես ժամ անցել է, բայց վնասը դեռ չեն փոխհատուցել («էս ի՞նչ վիճակ ա, բա Սերժի վախտ սենց է՞ր»)։

Այս ամենն ասում ենք՝ ընդամենը ցույց տալու համար, որ որպես «ազատ մամուլ» ներկայացող բազմաթիվ լրատվամիջոցներ իրականում ոչ ազատ են, ոչ էլ մամուլ։ Բայց դա, իհարկե, չի նշանակում, թե այդ անհասկանալի կառույցները Հայաստանում գործելու իրավունք չունեն, եւ դրանց նկատմամբ պիտի ճնշումներ իրականացվեն։ Դա ամենասխալ քայլը կլիներ, եւ իմիջիայլոց՝ այդ քարոզչամիջոցները հենց դրան էլ սպասում են, որ կարողանան ներկայանալ հալածյալի լուսապսակով։

Հանրային գիտակցության այս մանիպուլյացիաների դեմ պայքարելու լավագույն ձեւը երեւի իսկապես ազատ եւ անաչառ լրատվամիջոցներ ունենալն է, եւ իշխանությունները պիտի դրա համար նպաստավոր պայմաններ ստեղծեն։ Հատուկ ընդգծում ենք՝ միայն պայմաններ, եւ ոչ թե լրատվամիջոցներ։ Վերջին հաշվով՝ կեղծված ապրանքների դեմ պայքարի ամենաարդյունավետ ձեւը հասարակությանն իսկական ապրանքով ապահովելն է։