Ամուլսարի հարցն ի սկզբանե խեղաթյուրվել է, եւ խեղաթյուրվել է միտումնավոր ձեւով

Վարչապետ Փաշինյանի ջերմուկյան անակնկալ այցն ու քաղաքացիների հետ հանդիպումները բացահայտեցին մի իրողություն՝ հանրային ընկալման մեջ Ամուլսարի հարցն ի սկզբանե խեղաթյուրվել է, եւ խեղաթյուրվել է միտումնավոր ձեւով։ Ամբողջ խնդիրն այն է, որ քարոզչական մանիպուլյացիաների արդյունքում հասարակության մեջ արմատավորվել է այն պատկերացումը, թե Նիկոլ Փաշինյանը «ամուլսարյան հակամարտության» կողմերից մեկն է, իսկ մյուս կողմը բնապահպաններն են։

Իրականում դա այդպես չէ։ «Հակամարտության» կողմերից մեկը Լիդիան ընկերությունն է ու հանքավայրի շահագործման շարքային կողմնակիցները, մյուսը՝ բնապահպաններն ու հանքավայրի շահագործման շարքային հակառակորդները, իսկ Նիկոլ Փաշինյանն ու իր կառավարությունն ընդամենը չեզոք «արբիտրի» դեր են կատարում։ Ընդ որում՝ այնպես չէ, որ Հայաստանի իշխանություններն այս դեպքում իրավունք չունեն չեզոք լինել, որովհետեւ մի կողմում, իբր, Հայաստանի շահն է, մյուս կողմում՝ օտարերկրյա ընկերության։ Իհարկե՝ շատ ավելի լավ կլիներ, եթե Ամուլսարը շահագործող ընկերությունը զուտ հայկական լիներ եւ արտասահմանի փոխարեն գրանցված լիներ, ասենք, Վերին Շենգավիթում, բայց հավատացնում ենք՝ դրանից բնությանը հասցվելիք վնասի չափը չէր փոխվելու (իսկ հիմա առավելապես հենց այդ հարցն է քննարկվում)։ Ու նաեւ այնպես չէ, որ Ամուլսարի ապագայի հետ կապված որեւէ որոշում Հայաստանին միայն օգուտ կամ վնաս է բերելու։ Հանքավայրի շահագործումն էլ ունի իր դրական եւ բացասական կողմերը, փակումն էլ։

Հիմա՝ կառավարության դերի մասին, որը պարտավոր է հանդես գալ որպես անաչառ արբիտր։ Ինչպե՞ս է վարվում, ասենք, ֆուտբոլային խաղի մրցավարը, երբ վիճահարույց իրավիճակ է ստեղծվում, եւ միանգամից հարյուր տոկոսանոց արդարացի որոշում ընդունելը դժվար է։ Ճիշտ է, դադարեցնում է խաղը, խորհրդակցում չորրորդ մրցավարի հետ, իսկ անհրաժեշտության դեպքում՝ դիտում տեսագրությունը։ Ամուլսարի դեպքում Նիկոլ Փաշինյանի կառավարությունը ճիշտ նույն ձեւով է վարվել։ Հանքի շահագործումը դադարեցվել է, եւ լրացուցիչ փորձաքննություն է նշանակվել (մրցավարը դիտում է կրկնապատկերը)։ Բայց թիմերից մեկի խաղացողները շարունակում են աղմկել ու հայտարարում են, թե չեն վստահում տեսագրությանը (պատկերը թերի է, տեսախցիկն ամեն ինչ չի ֆիքսել, եւ այլ)։ Շատ լավ, մրցավարը պատրաստ է եւս մեկ անգամ նայել, այդ թվում՝ նաեւ այլ ռակուրսներից նկարահանված կադրերը։ Բայց հասկանալի է, չէ՞, որ այդպես անվերջ շարունակվել չի կարող։ Առավել եւս՝ եթե թիմերից մեկի խաղացողներն ի սկզբանե հայտարարում են, թե մինչեւ կրկնապատկերը իրենց ուզած պատկերը ցույց չտա՝ իրենք թույլ չեն տալու շարունակել խաղը։ Տրիբունաների լավագույն տեղերը զբաղեցրած «աբիժնիկներն» էլ անասելի հրճվանքով մրցավարին մեղադրում են «ծախված լինելու» մեջ ու ինքնամոռաց սուլում...

Ի դեպ, հիշո՞ւմ եք օգոստոսի 5-ին Ստեփանակերտում Նիկոլ Փաշինյանի հնչեցրած ելույթի այն հատվածը, որտեղ նա խոսում էր համազգային կոնսենսուսների մասին։ Հիշեցնենք հինգերորդ կետը՝ «Օրենքի եւ իրավունքի գերակայությունը պետք է դառնա ներազգային հարաբերությունների առանցք»։ Առարկություններ կարծես թե չեղան ու չէին էլ կարող լինել, որովհետեւ դա իսկապես բոլորիս ցանկությունն է։ Բայց ահա կառավարությունը կոնկրետ հարցում փորձում է առաջնորդվել օրենքներով (այդ թվում՝ նաեւ միջազգային), եւ իսկույն ահավոր աղմուկ է բարձրացվում, թե «ի՞նչ օրենք, ի՞նչ տրամաբանություն, ի՞նչ միջազգային նորմեր, մեր ասածը պիտի լինի, եւ վերջ»։ Այսինքն՝ կառավարությունը որոշումներ ընդունելուց առաջ պիտի հաշվի առնի բազմաթիվ գործոններից (հանրային կարծիք, փորձագիտական եզրակացություններ, տնտեսագիտական հաշվարկներ, միջազգային նորմեր եւ այլն) միայն մեկը՝ հանրային կարծիքը։ Որն, ի դեպ, միանշանակ չէ։ Իսկ մյուս գործոնները հաշվի առնելու ցանկացած փորձ «դավաճանություն է»։

Հ. Գ. Փաստորեն Բաբկեն Թունյանը Ջերմուկում էլ ահագին հարեւաններ ունի։