Ամենօրյա պայքար հանուն անկախության

Հայաստանի Երրորդ հանրապետությունը 28 տարեկան է: Անկախության օրվա առթիվ սովորաբար միայն վերամբարձ ու հուզական շնորհավորանքներ են հնչեցվում, մինչդեռ պայքարը հանուն Հայաստանի անկախության եւ ինքնիշխանության ոչ միայն շարունակվում է, այլեւ այս օրերին ավելի թեժ ու նույնիսկ վճռական փուլ է մտել: Մեծ հաշվով՝ Հայաստանում այսօր տեղի ունեցող գրեթե բոլոր կարեւորագույն գործընթացներն ուղղակիորեն կամ անուղղակիորեն կապված են մեր երկրի իրական անկախության եւ ինքնիշխանության հետ, թեեւ շատ դեպքերում դրանցում ակտիվորեն ներգրավվածները չեն էլ կռահում այդ մասին:

Վերցնենք թեկուզ նախկին բարձրաստիճան պաշտոնյաներից ոմանց պատասխանատվության ենթարկելու գործընթացը եւ դրա շուրջ ստեղծված ներքաղաքական իրավիճակը: Թվում է՝ դա պիտի լիներ ինքնիշխան Հայաստանի ներքին գործը, բայց նկատե՞լ եք, թե ինչ արտաքին հզոր ազդեցություններ կան (ընդ որում՝ տարբեր կողմերից): Եվ այդ ազդեցությունները հմտորեն շահարկվում են երկրի ներսում: Հայաստանը, որպես ինքնիշխան երկիր, փորձում է քաղաքական համակարգի նոր որակ ձեւավորել եւ նախկինում կատարված քաղաքական հանցագործությունները բացահայտելով՝ բացառել դրանց կրկնությունն ապագայում: Բայց պարզվում է՝ կան ուժեր, որոնք համարում են, որ Հայաստանի ինքնիշխանությունը գրոշի արժեք չունի, եւ իշխանությունները որեւէ մեկին պատասխանատվության ենթարկել-չենթարկելու հարցում պիտի կողմնորոշվեն նրանով, թե տվյալ նախկին պաշտոնյան ինչ ազդեցիկ կապեր ունի «դրսերում», ինչ կասի Վենետիկի հանձնաժողովը, եւ այլն: Այսինքն՝ այն, ինչ տեղի է ունենում (եւ ապագայում տեղի է ունենալու) դատարաններում, ինչ-որ իմաստով պայքար է հանուն Հայաստանի ինքնիշխանության:

Նույն պատկերն է նաեւ Ամուլսարի դեպքում: Այո, շատ ցավալի է, որ օտարերկրյա ընկերություն է շահագործելու Հայաստանի ընդերքը, բայց այս օրերին հարցը ոչ թե ընկերության՝ հայկական կամ օտարերկրյա լինելն է, այլ հանքավայրը շահագործել-չշահագործելը: Իսկ դա նշանակում է, որ այս հարցը նույնպես ուղղակիորեն առնչվում է Հայաստանի անկախության եւ ինքնիշխանության հետ: Որովհետեւ իրապես անկախ երկիրը պիտի նաեւ ֆինանսական ինքնաբավության որոշակի ռեսուրս ունենա (հատկապես ֆորսմաժորային իրավիճակներում), իսկ հանքավայրերը չշահագործելը նշանակում է ունենալ համեմատաբար բարվոք բնապահպանական վիճակ, բայց տնտեսապես եւ ֆինանսապես կախված լինել արտաքին բեւեռներից: Էական չէ՝ արեւմտյան կառույցնե՞րը վարկեր ու գրանտներ կտան (եւ վստահաբար՝ դրա դիմաց շատ կոնկրետ բաներ կպահանջեն), թե՞ Ռուսաստանը պարտքով փող կտա ու դրա դիմաց գույք կպահանջի, կամ տնտեսությունը կախված կլինի այդ երկրից ուղարկվող մասնավոր տրանսֆերներից, եւ դա լրջագույն լծակ կլինի այս կամ այն հարցում Հայաստանի վրա ազդելու համար: Իհարկե՝ շատ ավելի լավ կլիներ, եթե Հայաստանը Շվեյցարիայի նման հարուստ երկիր լիներ եւ հրաժարվեր հանքարդյունաբերությունից, բայց Շվեյցարիա դառնալու համար փող ու ժամանակ է պետք, իսկ մենք ոչ ժամանակ ունենք, ոչ էլ փող տվող է լինելու (առանց դրա դիմաց մեր ինքնիշխանության մի մասնիկը պահանջելու): Այնպես որ՝ Ամուլսարի շուրջ զարգացումներում նույնպես Հայաստանի ինքնիշխանության հարցն է լուծվում:

Հասկանալի է, որ արտաքին բեւեռներից որեւէ մեկը չի ցանկանալու մեր տարածաշրջանում սեփական օրակարգով առաջ շարժվող պետություն տեսնել, հետեւաբար՝ հանուն ինքնիշխանության մեր ամենօրյա պայքարը չափազանց բարդ է լինելու: Առավել եւս, որ երկրի ներսում այդ ինքնիշխանությունից «խրտնողների» պակաս չկա, եւ շատերն են հանուն սեփական շահերի փորձում արտաքին կախման մեջ պահել Հայաստանը: Բայց իրական ինքնիշխանությունը երբեւէ որեւէ մեկի հեշտությամբ չի տրվել: Կարեւորը՝ որ հանուն դրա պայքարելու կամք լինի: