Հայաստանում 2-ից ավելի խմբեր մեդիաքարոզչություն են իրականացնում, լայն շրջանակ է. Մարտիրոսյան

Հայաստանում տեղի ունեցած Թավշյա հեղափոխությունից հետո ակներեւ է, որ մեդիադաշտը լուրջ փոփոխությունների է ենթարկվել:

Լուրջ փոփոխություններ ասելով՝ կարելի է նկատել, որ փոխվել է նաեւ քարոզչության ձեւը, եւ արդեն տեւական ժամանակ է տարբեր ձեւերով մեդիաքարոզչություն է իրականացվում: Ու քանի որ, ըստ էության, Հայաստանում մեդիան ընդհանուր առմամբ անվերահսկելի է, քարոզչությունը իրականացվում է ցանկացած թույլատրելի եւ անթույլատրելի մեթոդներով:

Մեդիափորձագետ Սամվել Մարտիրոսյանը «Հայկական ժամանակ»-ի հետ զրույցում նշեց այն հիմնական թեմաները, որոնց շուրջ վերջին շրջանում քարոզչություն է իրականացվում. «Ընդհանուր առմամբ կա մի քանի թեմա, որոնք միշտ եղել են քարոզչական գործիքակազմում: Առաջինը Արցախի թեման է: Դա միշտ եղել է այն լծակներից, որը ե՛ւ իշխանությունն է օգտագործել ընդդիմության դեմ, ե՛ւ ընդդիմությունը՝ իշխանության դեմ, բոլոր հնարավոր տարբերակներով: Այդ ավանդույթները, կարծում եմ, շարունակվում են եւ կշարունակվեն: Մյուս թեման ազգային արժեքներն են: Եվրոպական երկրների շրջանակներում արված հարցումներով էլ երեւում է, որ մենք ամենաավանդապաշտ եւ պահպանողական երկրների շարքում ենք: Բնականաբար, այդ տեսակի թեմաները միշտ օգտագործվում են: Այդ թեմաներից մեկը եկեղեցու եւ կրոնական թեման է, մյուսը բոլոր տեսակի փոքրամասնությունների, հիմնականում՝ ԼԳԲՏ-ների շուրջ քարոզչական գործիքակազմն է: Այդ թեման անընդհատ կա, ձեւափոխվում է, ու քանի որ հանրային հետաքրքրություն կա այս թեմայի շուրջ, դրա համար այն միշտ կիրառվում է»:

Փորձագետի խոսքով՝ մյուս կարեւոր թեման հասարակությանը բնորոշ դավադրապաշտական պատկերացումներն են. «Դա այն է, երբ հանրության մեջ կարելի է ինչ-որ տրամադրություններ ստեղծել, ելնելով նրանից, թե գոյություն ունի չարիքի մի կենտրոն, որը բացասական է ազդում կյանքի որակի վրա, անվտանգության վրա: Այդ թեմաներն այն ժամանակ էլ են եղել, ասում էին, որ իբր տնտեսությունը մի մարդու ձեռքում է: Հիմա ակտուալ տարբերակը «Սորոս»-ն է: Ընդհանուր առմամբ խորհրդային տարածքի ժողովուրդները բավականին լրջորեն այս ամեն ինչի մեջ են: Ենթադրում եմ, որ սրա վրա ազդել է խորհրդային ժամանակների պետական քարոզչությունը, որն այն ժամանակ էլի դավադրապաշտական էր: Օրինակ՝ իբր ամեն ինչի հետեւում «ՃՀձ»-ն է եւ այլն: Այդ տրամադրությունները, կարծում եմ, ազդել են ու բավականին հեշտ մանիպուլյատիվ թեմաներ առաջացնելու ձեւ է»:

Հարցին՝ որքանո՞վ են այդ թեմաները հանրության ուշադրությանն արժանանում, Մարտիրոսյանը պատասխանեց. «Օրինակ՝ սոցցանցերում ինչ-որ մի թեմա կարող է աղմուկ հանել, բայց իրական աշխարհում դա կարող է մարդկանցից հեռու լինել: Մյուս կողմից, քանի որ այդ թեման աղմուկ է հանում կարծիք ձեւավորողների շրջանակներում ու իրենց մոտ տպավորություն է ստեղծվում, թե բոլորն այդ թեմայի մասին են խոսում, նրանք սկսում են այդ թեման բորբոքել եւ ուշ թե շուտ այդ թեման իրականություն է դառնում: Մենք մի տարօրինակ ժամանակաշրջանում ենք ապրում, երբ չեղած տեղը ինչ-որ մի բան կարող է դառնալ «բոլոլա», զուտ այն պատճառով, որ ինչ-որ մեկին կարող է թվալ, թե դա շատ կարեւոր թեմա է: Եվ «Ֆեյսբուք»-ն իր ալգորիթմով կարող է մարդկանց մեջ պարզապես տպավորություն ստեղծել, թե այդ թեման կարեւոր է: Այսինքն՝ իրականում այդ թեմայի շուրջ կարող են խոսել 500 հոգի, բայց ընթերցողի մեջ կարող է տպավորություն ստեղծվել, թե բոլորը դրա մասին են խոսում: Ու հակառակը՝ բոլորը կարող են խոսել ինչ-որ թեմայից, բայց տպավորություն ստեղծվի, որ այդ թեման գոյություն չունի»: 

Անդրադառնալով հարցին, թե ի՞նչ մեթոդներ են ընտրվում քարոզչություններն առաջ տանելու համար, Մարտիրոսյանն ասաց. «Այսօր երեւի թե ամենաաշխատող ձեւը սոցցանցերն են: Ֆեյքեր են օգտագործվում՝ թեման տարածելու, զանգվածայնության տպավորություն ստեղծելու նպատակով, որից հետո այդ թեման լեգիտիմացվում է, լրատվամիջոցներում է հայտնվում: Մեկ-մեկ լինում է, որ ինչ-որ կեղծ օգտատիրոջ գրած բոլոր նյութերը տանում են լրատվամիջոցները, ու տպավորություն է, թե այդ օգտատերը հանճար է՝ մի սխալ բան չի գրում:

Մյուս գործիքը, որը կիրառվում է,  ազդեցիկ մարդիկ են, որոնց ներքաշում են քարոզչության մեջ: Երրորդը  գովազդն է, ինչը նույնպես շատ ակտիվ օգտագործվում է «Ֆեյսբուք»-ում, քանի որ այն շատ էժան է եւ թիրախավորված: Կարելի է շատ արագ այդ ձեւով թեմա առաջ բերել»:

Հարցին՝ Հայաստանում քանի՞ կողմից է քարոզչություն իրականացվում, մեդիափորձագետը պատասխանեց. «Ակնհայտ է, որ այստեղ 1 խումբ չի աշխատում: Քաղաքական դաշտը շատ է խառնվել, կարող եմ ասել, որ 2-ից շատ խմբեր են, հստակ բեւեռացում չէ, ավելի լայն շրջանակ է»: 

Խոսելով այն մասին, թե քարոզչությունների հիմնական միտքը արդյո՞ք ծառայում է իր նպատակին, թե հանրությունը տարբերում է այդ ամենը, Մարտիրոսյանը պատասխանեց. «Կարծում եմ՝ շատ դեպքերում հանրությունը տարբերում է, բայց ակնհայտ է, որ ինֆորմացիան այնքան շատ է եւ բազմակողմանի, որ շատ դեպքերում քարոզչություն իրականացնողներն իրենց ուզածին հասնում են: Եթե ոչ թե մեր, այլ աշխարհի օրինակով վերցնենք, ապա օրինակ՝ «Ֆեյսբուք»-ը շատ լուրջ տրամադրվում է 2020-ի ԱՄՆ-ի նախագահական ընտրություններին: Մտավախությունները շատ մեծ են, որ գործիքները կաշխատեն էլի: Այսինքն՝ թերագնահատել այս ամենը, չի կարելի»:

Հարցին՝ Հայաստանում եւ այլ երկրներում նույն ձեւո՞վ է իրականացվում մեդիաքարոզչությունը, փորձագետը պատասխանեց. «Գործիքակազմը հիմնականում բոլորի մոտ էլ նույնն է: Միգուցե նրբերանգներով տարբերվի, նույն ֆեյքերի քանակով: Մեծ երկրների հակամարտության տեսանկյունից այստեղ ռեսուրսները քիչ են, բայց ընդհանուր առմամբ գործիքակազմը նույնն է»: