Կռտած TV-ներ. «Վեդու դավայ»

Տպագրվել է «Հայկական Ժամանակ» օրաթերթի՝ 2006 թվականի նոյեմբերի 25-ի համարում

ՀՀ առեւտրի եւ տնտեսական զարգացման նախարար Կարեն Ճշմարիտյանը օրերս ԱԺ պատգամավորների եւ  պաշտոնյաների շրջանում ասում էր, թե մշակել է «Գովազդի մասին» օրենքի փոփոխությունների այնպիսի նախագիծ, որը հեռուստաընկերություններին ոչ մի հնարավորություն չի թողնի օղու` նույնիսկ թաքնված գովազդ տեղադրել իրենց եթերում: Ընդհանրապես հեռուստատեսությամբ օղու գովազդի թեման առաջին հայացքից թվում է մի էպիզոդիկ հարց, որին առանձին ուշադրություն դարձնել չարժե: Իրականում, սակայն, սա շատ լուրջ եւ նույնիսկ քաղաքական հարց է: Եւ ահա թե ինչու: Ներկայումս գործող «Գովազդի մասին» ՀՀ օրենքի 15-րդ հոդվածի 5-րդ կետում սեւով սպիտակի վրա գրված է.

«Արգելվում է զանգվածային տեղեկատվության էլեկտրոնային միջոցներով թունդ ալկոհոլային (սպիրտի պարունակությունը 20 եւ ավելի ծավալային տոկոս) խմիչքների (բացառությամբ կոնյակի) եւ ծխախոտի գովազդը»: Այլ կերպ ասած, եթե հետեւենք օրենքին, մենք հեռուստատեսությամբ օղու գովազդ չպետք է տեսնենք: Սակայն սխալված չենք լինի, եթե պնդենք, որ եթերում բոլոր գովազդների երեւի թե կեսը հենց օղու գովազդ է: Փաստորեն, ամեն օր, օրը մի 20 անգամ մենք` բոլոր հեռուստադիտողներս, ականատես ենք լինում հեռուստաընկերությունների կողմից օրենքի կոպիտ խախտման: Ո՞վ պետք է հետեւի, որ այդ խախտումը չլինի:

Ըստ ՀՀ օրենսդրության, հեռուստաընկերությունների վերահսկողությունը իրականացնում է Հեռուստատեսության եւ ռադիոյի ազգային հանձնաժողովը: Այս հարցը բազմիցս բարձրացվել է, եւ այդ հանձնաժողովի նախագահ Գրիգոր Ամալյանը ամեն անգամ ինչ-որ ստանդարտ պատասխաններ է տալիս: Օրինակ, ասում է, թե հնարավոր չէ ապացուցել, որ գովազդվում է օղին եւ ոչ թե ապրանքային նշանը: Այսինքն, եթե գովազդվում է «Նեմիրոֆֆ»-ը, «Կրիստալ»-ը, «Վեդա»-ն եւ այլն, ապա դա ոչ թե օղու գովազդ է, այլ ապրանքային նշանի: Կարեւորը, որ չգովազդվի օղու շիշը: Բայց վերջերս նույնիսկ շշով է գովազդվում օղին:

Նման պատասխանը, իհարկե, հեռուստադիտողին հայտնի կենդանու տեղ դնելու փորձ է, եւ ընդամենը: Եթե Ամալյանը եւ հանձնաժողովի մյուս անդամնե-րը  ընդհանրապես այդ գովազդը տեսնելիս կարծում են, որ դա ապրանքային նշանի գովազդ է եւ ոչ մի կապ չունի օղու հետ, ապա նրանք իրենք են իրենց դնում այդ հայտնի կենդանու տեղ: Կամ էլ, լավագույն դեպքում, ընդհանրապես ունակ չեն ընկալել, թե ինչ է ցուցադրվում, ինչը ամենեւին չի կարելի բացառել: Ցանկացած անկաշկանդ դատարան առանց դժվարության կապացուցի, որ «Վեդու դավայ» գոռացող սլավոնացու մոլագար ճիչը հենց օղու գովազդ է:

Այլ կերպ ասած, այստեղ խնդիրը ոչ թե օրենսդրական բացն է, եւ օղու «թաքնված» գովազդը կանխելու համար առաջին հերթին պետք են ոչ թե օրենսդրական բարեփոխումներ, այլ ցանկություն: Իսկ ցանկություն չկա: Ավելին` հեռուստաընկերությունները ունեն օղու գովազդ տեղադրելու «դաբրո», ընդ որում, առանց որեւէ քանակային սահմանափակության. տեղադրիր` որքան պատվեր կունենաս: Սրանով իշխանությունները շատ կարեւոր խնդիր են լուծում: Նրանց կողմից հեռուստաեթերի կատարյալ վերահսկողությունը, հեռուստաընկերությունների լիակատար «կռտումը» պահանջում է որոշակի փոխհատուցում:

Ընտրություններից ընտրություններ հեռուստաընկերություններին ծրարներով ու փաթեթներով փող ուղարկելը հարցի լուծում չէ, քանի որ դրանց նկատմամբ վերահսկողությունը պետք է իրականացնել ոչ թե միայն նախընտրական շրջանում, այլ ամեն ժամ, ամեն վայրկյան: Օղու գովազդ տեղադրելու «դաբրո» տալով` իշխանությունը «Փող` խելոք մնալու դիմաց» օպերացիայի ֆինանսավորման մեծ մասը դնում է օղի արտադրողների եւ օղի ներկրողների վրա: Լավ աշխատելու դեպքում հայկական միջին վիճակագրական հեռուստաընկերությունը միայն օղու գովազդի վրա, հաշվի առնելով հեռուստաընկերությունների սահմանած գովազդային գները եւ օղու գովազդների տեւողությունը, կարող է աշխատել մինչեւ 250 հազար դրամ օրական կամ տարեկան մի 90 մլն դրամ:

Սա` միայն օղու գովազդից: Այսինքն, հենց այսքանով իշխանությունները ազատվում են հեռուստաընկերություններին` ամուլ լինելու դիմաց վճարելու պարտավորությունից:  Սա է իրականությունը: Եւ Կարեն Ճշմարիտյանի հայտարարությունը, թե «Գովազդի մասին» օրենքում այնպիսի փոփոխություն է մշակել, որ հեռուստաընկերությունները չկարողանան շրջանցել օղու գովազդի արգելքը, առնվազն նշանակում է, որ մեր տնտեսական զարգացման նախարարը իրականությունից այնքան է կտրված, որքան մեր տնտեսական երկնիշ զարգացումը: Եթերում օղու գովազդի իսպառ արգելքի դրույթը գործում է դեռ 2002 թվականի հուլիսից:

Այն, որ վերջին չորս տարիներին մեր եթերում օղու գովազդի պակասություն չի զգացվել, հայտնի է: Այն, որ այդ ընթացքում բողոքներ են հնչել դրա դեմ, դա էլ է հայտնի: Եւ ուրեմն, եթե կառավարությունը իրոք ցանկություն ունենար մեր եթերը իսպառ ազատել օղու գովազդից, դա կաներ շատ վաղուց: Եթե դրա համար անպայման օրենսդրական փոփոխություններ են պետք, ապա ընդամենը մեկ նախադասությունից բաղկացած այդ փոփոխությունը ձեւակերպելն ամենեւին էլ բարդ չէր` նույնիսկ մեր կառավարության հավաքական ինտելեկտի պարագայում:

Բայց կառավարությունը այդպիսի փոփոխության առաջարկ չի արել: Իսկ դա նշանակում է, որ իշխանություններին պետք է, որ հեռուստաեթերում օղու գովազդներ լինեն: Եւ այդ գովազդները եղել են, կան եւ դեռ լինելու են, քանի դեռ իշխանությունների միակ ու վերջին հույսը հեռուստաեթերի լիակատար վերահսկելիությունն է: Իսկ դա ապահովելու համար Քոչարյանը իր ամալյաններով հանդերձ կարող են երդվել, թե «Նեմիրոֆֆ» ասելով` իրենք հասկանում են երկկոնտուրանի գազի կաթսա, «Վեդա» ասելով` տաքսի ծառայություն, «Բելինկա» ասելով` թվային ֆոտոխցիկ, իսկ «Օլիգարխ» ասելով` հանգստյան տուն Ծաղկաձորում, ընդ որում` էլիտար: 

Հայկ Գեւորգյան