Հատուկ կարծիք. մի շարք հակասություններ եւս կան

Տպագրվել է «Հայկական Ժամանակ» օրաթերթի՝ 2006 թվականի դոկտեմբերի 9-ի համարում

ՍԴ հայտնի որոշումն ընդունվելուց հետո, որով հակասահմանադրական եւ անվավեր է ճանաչվել «Սոցքարտերի մասին» օրենքի 11-րդ հոդվածի սոցքարտ պարտադրող դրույթը, ՍԴ երեք անդամներ այդ նույն որոշման վերաբերյալ հատուկ կարծիք են գրել: Գրել են, որովհետեւ որոշման մեջ այդ մասով իրենց կարծիքները չեն արտացոլվել: Նշված անդամներն են Ռաֆայել Պապայանը, Վալերի Պողոսյանը եւ Ֆելիքս Թոխյանը, ովքեր, ընդհանուր առմամբ համաձայն լինելով որոշման հետ, անհրաժեշտ են համարել լրացուցիչ անդրադառնալ մի շարք կարեւոր հանգամանքների: Եւ պարզվում է` «Սոցքարտերի մասին» օրենքում Սահմանադրության հետ եղած հակասությունները ՍԴ որոշման մեջ արձանագրվածով չեն սահմանափակվում: Բացի այդ, օրենքի որոշ դրույթներ հակասում են միջազգային իրավունքին, օրենքում կան ներքին հակասություններ:

«Հատուկ կարծիքում» նշվում է, օրինակ, որ օրենքում կա «իրավունք» եւ «պարտականություն» հասկացությունների շփոթ: 13 հոդվածի սկզբում նշված է, թե քաղաքացին իրավունք ունի ստանալ սոցքարտ, իսկ հաջորդիվ արդեն նշվում է, թե քաղաքացին պարտավոր է իր սոցիալական քարտը ներկայացնել եւ այլն: Այսինքն` օրենքը հա՛մ նալին է խփում, հա՛մ մեխին: Հա՛մ ասում է, թե քաղաքացին իրավունք ունի սոցքարտ ստանալ, այսինքն թե` կարող է եւ որոշել ու չստանալ, հա՛մ էլ, միեւնույն ժամանակ, նշում է, թե պարտավոր է ինչ-որ տեղ ներկայացնել:

Ու չնայած այն բանին, որ ՍԴ որոշմամբ արդեն վերացված է սոցքարտի պարտադրանքը (այստեղ չանդրադառնանք, թե գործնականում եւս որքանով է վերացվել), այդուհանդերձ, ՍԴ նշված անդամները կարծում են, որ խնդիրը չի կարող լուծված համարվել, եթե ուժի մեջ է մնում 13 հոդվածի հիշյալ պարտավորեցնող դրույթը, որից էլ, իրենց կարծիքով, բխում են հակասահմանադրական այն նույն հետեւանքները, որոնք նշվել են հակասահմանադրական եւ չեղյալ ճանաչված դրույթի դեպքում: Սրանով, փաստորեն, խոսք է գնում օրենքի մեկ այլ հակասահմանադրական հոդվածի մասին: «Սոցքարտերի մասին» օրենքում, դրա ընդունվելուց 3 տարի անց, լրացում է կատարվել, թե` «Սոցիալական քարտը հոգեւոր խնդիրներին չի առնչվում եւ մարդու խղճի եւ կրոնական համոզմունքների դեմ չի կարող օգտագործվել»:

ՍԴ այս անդամները գտնում են, որ «կրոնական համոզմունքների դեմ» քարտի օգտագործման արգելք սահմանելը ոչ միայն կոռեկտ չէ, այլեւ հավելյալ սահմանադրական խնդիր է առաջացնում: «Ձեւակերպումից, ըստ որի` քարտը «չի կարող օգտագործվել կրոնական համոզմունքների դեմ», բխում է, որ այլ համոզմունքների դեմ օգտագործվել կարող է»,- ասվում է «Հատուկ կարծիքում»: Հետեւաբար, օրենքում որպես լրացում ավելացված այդ կետով, ըստ նրանց, վտանգվում է Սահմանադրության 27 հոդվածի պահանջների իրագործումը:

Հատուկ կարծիք արտահայտած ՍԴ անդամները գտնում են նաեւ, որ երեխային սոցքարտ պարտադրելով, բացի ՍԴ որոշման մեջ նշված հակասություններից, հակասություն է առաջանում «Երեխայի իրավունքի մասին» կոնվենցիայի հետ նաեւ այն առումով, որ քարտը պարտադրվում է դեռ իր համոզմունքներն ու հայացքները չձեւավորած երեխային` նրան հայացքները ձեւավորելուց հետո քարտից հրաժարվելու հնարավորություն չթողնելով: Այդ առումով այս նորմը հակասության մեջ է մտնում նաեւ Սահմանադրության հետ: Եւ այսպես, ՍԴ երեք անդամներն առաջարկում են հակասահմանադրական եւ անվավեր ճանաչել «Սոցքարտերի մասին» օրենքի մի քանի հոդվածների դրույթներ եւս:

«Իրավիճակի հակասահմանադրական հետեւանքները վերացնելու համար կարեւորում ենք քարտից հրաժարվելու իրավունքը»,- գրում են նրանք: Այդ նորմը չկա, ինչի բացակայությունը նույնպես չի համատեղվում Սահմանադրության հետ: Իսկ քարտից հրաժարվել ցանկացողների թիվը, ինչպես նշվում է «Հատուկ կարծիքում», 100 հազարի է հասնում, չնայած որ սոցապ նախարարի տեղակալ Ա. Մինասյանը օրերս հավաստիացնում էր, թե նրանք ընդամենը մի քանի հոգի են: Եւ միայն այս թիվն արդեն բավական է` տեսնելու համար` քանի մարդ է տուժել հակասահմանադրական ու ինքն իրեն հակասող այս օրենքից: Իսկ թե սոցքարտի «ընդդիմադիրներին» ինչքանով կօգնի «Հատուկ կարծիքը», ցույց կտա ժամանակը:

Հ.Գ. Նշենք, որ «Հատուկ կարծիքը» ՍԴ տեղեկագրում կհրապարակվի առաջիկա օրերին:

Աննա Զախարյան