«Փնթփնթո՞ց, թե՞ կյանք` անկախ նրանից, թե որքանով է կյանքը շռայլ մեր հանդեպ»

Ես նկատել եմ, որ մարդիկ երջանիկ պահերը հիշելիս ավելի շատ են երջանկանում, քան այդ պահերն ապրելիս: Պատահածի վերհուշն է երջանկությունը հաճախ: Որովհետև երջանկությունը միշտ քայլում է մեր կողքով, բայց մենք անցյալի ստվերներից ենք ճանաչում նրան: Ես կարծում եմ` երջանկությունը նաև ընտրություն է: Փողոցում, շենքերի բակերում կարող ես հանդիպել տղամարդկանց, որ փնթփնթում են իրենց բախտակիցների հետ, թե որքան դժբախտ են իրենք և այդ հարցում որքան մեղավոր են մարդիկ, երկիրը, աշխարհը: Մարդիկ, կյանքը, հանգամանքները գուցե այս մարդուն դառնացրել են, բայց ու՞մ հետ չի պատահել:  Պարզապես հարցն այն է, թե ինչ ես ուզում դու` փնթփնթո՞ց, թե՞ կյանք` անկախ նրանից, թե որքանով է կյանքը շռայլ մեր հանդեպ:  

Նկարիչ Աբգար Խաչատրյան

Անձնական երջանկություն.

Երջանիկ եմ եղել, երբ ընդունվել եմ Թերլեմեզյանի անվան գեղարվեստի քոլեջ, երբ կնոջս եմ հանդիպել, երբ ծնվել է աղջիկս: Սրանք դռներ են, որ մինչև բացելը չգիտեինք, թե ինչ կա դրանց հետևում, բայց ուզում էինք բացել, որովհետև հավատում էինք, որ այնտեղ երջանկությունն է:

Բայց երջանկության ամենաերկար շրջանը, կարծում եմ, մանկությունն է: Երբ մենք փոքր էինք, ծնողներս մեզ տանում էին տատիկ-պապիկի մոտ` Մարտունու Զոլաքար գյուղը: Տատս մեզ իր հետ տանում էր սար` յայլաներ. այնտեղ մարդիկ անասուն էին պահում և ապրում փոքրիկ տներում, որոնց շեմքն այնքան ցածր էր, որ կռանալով պիտի մտնեիր: Դա մի չնաշխարհիկ տեղ էր` կարծես երկու սար գրկել են իրար, ու նրանց գրկի մեջ մարդիկ կյանք են հյուսում, կաթ ու կարագ սարքում: Գետ էր հոսում այդ սարերում, լողում էինք այդ գետում, հետո պառկում արևի տակ` մեծ քարերի վրա: Եվ այդ մամռոտ քարերի հոտը մինչև հիմա հիշում եմ: Շատ անուշ հոտ է: Մի քանի տարի առաջ եղբայրս տխրության երկար շրջան ունեցավ: Մի օր ասացի` «Ավո ջան, արի գնանք գյուղ»: Ասաց` «Կգամ միայն մեկ պայմանով` եթե գնանք էն սարերը, էն յայլաները, որտեղ մնացել ենք ամառները»: Մեր այդ ճամփորդությանը միացան մայրս, հայրս, քեռիս, մորաքույրս, նրանց երեխաները... Այդպես, մի քանի մեքենաներով ճամփա ընկանք դեպի մեր մանկության սարերը: Գտանք յայլաների հյուղակները, որ արդեն կիսավեր էին: Պապիս տնակում մահճակալներ կային, իսկ հատակին խոտեր էին աճել: Պարզվեց, որ այն մամռոտ քարերն այնքան էլ հսկայական չէին, որքան թվում էր մեզ: Պարզվեց, որ գետն էլ փոքրիկ գետակ էր իրականում. ո՞նց էինք լողանում այդ փոքրիկ գետակում` չեմ պատկերացնում, երևի քարերով ավազան էինք սարքում ու լողում: Մտածում էի, թե կգտնենք այն հեքիաթը, որտեղ ապրում էինք, բայց պարզվեց, որ հեքիաթն արդեն չկա: Այդ օրվա մեջ անսահման թախիծ կար և երջանկություն:

Մասնագիտական երջանկություն.

Երբ նկարում եմ այն, ինչ ուզում էի, երբ գույնը, գիծը ստացվում է` երջանկություն է: Ճանապարհին գիծն ու գույնը կարող են փոխվել ու ավելի լավը լինել, և այս ընթացքը արարելն ու դրան հետևելն է երջանկություն: Գիծն ու գույնն էլ քո տրամադրությունից ու մտածմունքից են ծնվում:

Լարված օրեր էին, լուրերով անընդհատ խոսվում էր Հայաստանի ու միջազգային կառույցների բանակցությունների մասին, Արցախի ու Հայաստանի անվտանգության հարցն էր բանակցությունների սեղանին: Այդ օրերին ստեղծվեց մի նկար, որ մի նավ էր, հին ու հզոր մի նավ` պատռված առագաստներով, որ կանգնած էր անապատում, խարիսխը` խրված ավազի մեջ, շուրջ բոլորը ավազի մեջ կիսով չափ խրված դատարկ տարաներ են: Այդ նկարը երկար ժամանակ իմ արվեստանոցում էր: Մի անգամ իմ արվեստանոց եկած մի երիտասարդ ասաց` «Ես գիտեմ, թե ինչ ես նկարել»: Ես, որ սովորաբար չեմ մեկնաբանում նկարը, հարցրի` «Իսկ ի՞նչ եմ նկարել»: Ասաց` «Սա Հայաստանն է»: Եվ իսկապես, Հայաստանն էր: Ընդ որում, նկարելիս ես չեմ մտածել, թե Հայաստանն եմ նկարում: Նկարել էի մտքումս ապրող պատկերը: Եվ այնքան զարմանալի էր, որ այդ մարդը, ըստ էության, իմ նկարի մեջ կարդաց իմ ենթագիտակցական ապրումն ու տագնապը: Մարդու և կտավի միջև ստեղծված կապը շատ հուզիչ էր:

Հանրային երջանկություն.

Վերջին 20 տարիներին ես և իմ ընկերները եղել ենք պայքարի բոլոր այն կետերում, որտեղ հավաքվել է ժողովուրդը: Ոչ թե մենք գործեր չունեինք, պարապ էինք կամ այդ պահին չէր կարող մի հետաքրքիր նկար ստեղծվեր, այլ մենք համարում էինք, որ այդ պայքարն ավելի կարևոր է, թերևս, ամենակարևորն է` լինել ժողովրդի հետ, լինել նրա մի մասնիկը, կիսել նրա ցավը, միանալ նրա բողոքին, քո ներկայությամբ ուժեղացնել նրա պայքարը: Մեկ առ մեկ հիշում եմ պայքարի բոլոր օրերը` տապալումներն ու վերելքները: Բայց ամենահիշարժանը, իհարկե, 2018-ի հաղթանակն էր, երբ կատարվեց անհավատալին` կանգնեց ռեժիմի մեքենան: Եվ որքան համախմբված էինք, որքան միասին էինք ու հարազատ միմյանց: Նույն համախմբածությամբ մարդիկ պարում են Կասկադում, որ ամեն ամսվա վերջին ուրբաթ օրը Գագիկ Գինոսյանն է կազմակերպում: Անծանոթ աղջիկ ու տղա միանում են պարին, խրոխտ ուս ուսի են տալիս, ձեռք ձեռքի են տալիս ու` հո'պ, խփում են գետնին ու պարում են: Ինձ թվում է` ես եմ պարում: Այդ պահին մենք չենք մենամարտում, պատերազմի մեջ չենք, բայց ես զգում եմ, որ մենք անպարտելի ենք, որ մենք գաղափարների կրող ենք, որ ազգ ենք, որ մշակութային ժառանգություն ունենք:

Երջանիկ երկիր, երջանիկ հասարակություն.

Մի անգամ լսեցի, թե ինչպես երկու տասնյակից ավել ճապոնացիներ բարձրացել էին սարի վրա և, այսպես ասած, «խառակիրի» էին արել: Պատճառն այն էր, որ այդ մարդիկ կորցրել էին իրենց աշխատանքը: Եվ այդ «խառակիրիի» իմաստը գործազրկության դեմ բողոքի ակցիա անելը չէր, այլ ուրիշների հաշվին ապրելու ամոթը չտանելը: Մեր իրականությունում չաշխատելը, բայց լավ ապրելը ընկալվում է իբրև անձնային գովելի որակ` շուստրիություն կամ բաշարել: Երբ կլինի այնպիսի հասարակություն, որտեղ հնարավոր կլինի անձնական շահի համապատասխանեցումը հանրային շահին, և հանրային շահը չի հակասի հասարակության լայն շերտերի շահերին, այդտեղ կլինի այն երջանիկ երկիրը, որտեղ մարդիկ կարող են ապրել երջանիկ: Հայաստանում քիչ թե շատ հնարավորություն ունեցող քաղաքացիները հնարավորինս բարձր պարիսպներով առանձնացնում են իրենց տարածքը հանրային տարածքից` ընդգծելով` «այսքանն իմն է »: Վերջերս իսպանական Կոմպետա քաղաքում սիմպոզիումի էի մասնակցում: Բարեկարգ տներ էին` իրենց շքեղության մեջ թեթև, չճնշող և առանց պարիսպների: Եվ հետաքրքիրն այն էր, որ այդ տների ներսում ավելի քիչ գույք կար դրված, քան իրենց բակերում` սեղաններ, աթոռներ, արվեստի գործեր: Այս մարդկանց մտքով անգամ չի անցնում, որ երբ իրենք քնած լինեն, հանկարծ կարող են գողանալ այդ գույքը: Մարդիկ հասել են այդ գիտակցությանն ու համակեցության այդ մշակույթին: Եթե կարողանայինք սիրել միմյանց հարազատի պես` մենք էլ կկարողանայինք կառուցել այդպիսի հանրային հարաբերություններ, որտեղ անձնական շահն ու հանրային շահը չէին հակասի միմյանց, այլ կհամընկնեին:

Զրույցը պատրաստեց Մարինա Բաղդագյուլյանը