Պետության եւ տարածքի տարբերությունը

Նախօրեին, երբ հանրության ուշադրությունը կենտրոնացած էր Գավառում տեղի ունեցած սարսափելի իրադարձությունների ու ԱԺ դահլիճում արձանագրված տհաճ միջադեպի վրա, լրատվամիջոցներն արձանագրեցին առաջին հայացքից աննշան թվացող մի դրվագ, որը, սակայն, իր մեջ ապակայունացման լուրջ պոտենցիալ վտանգներ է պարունակում։ Իսկ տեղի էր ունեցել ընդամենը այն, որ գյուղերից մեկում Էլցանցի տեսուչը հրաժարվել էր անջատել հոսանքի վարձը չվճարած համագյուղացիների հոսանքը։ Զուտ մարդկայնորեն նա, իհարկե, լավ բան էր արել, ու վստահաբար՝ արել էր դրական մղումներով, վարձը չվճարածներից շատերն էլ հաստատ իսկապես սոցիալական ծանր վիճակում են, ու անխղճություն կլիներ այդ մարդկանց հոսանքն անջատելը: Բայց...

Կորոնավիրուսային ճգնաժամի դեմ որոշ պետություններ բավականին արդյունավետ են պայքարում, ուրիշները՝ ոչ այնքան, որոշ պետություններ նյութական ու ֆինանսական մեծ ռեսուրսներ ունեն, ուրիշները՝ ոչ այնքան, բայց բոլոր դեպքերում՝ ճգնաժամի դեմ պայքարում են պետությունները։ Իսկ այն, ինչ տեղի ունեցավ այդ գյուղում, վարակի այն փոքրիկ բացիլն է, այն առաջին քայլը, որն ուղիղ գծով կարող է տանել դեպի պետության չգոյություն։ Այո, կարելի է դժգոհել պետության ձեռնարկած հակաճգնաժամային միջոցառումներից, կարելի է ըմբռնումով մոտենալ սուղ հնարավորություններին կամ ավելին պահանջել, բայց այդ գյուղում տեղի ունեցածի «մոդելը» հաստատ հարցի լուծում չէ՝ անկախ նրանից, թե ինչ մղումներով է արվել։

Հիմա պատկերացրեք, թե ինչ տեղի կունենա, եթե այս «մոդելը» տարածվի նաեւ մյուս ոլորտների վրա։ Պատկերացրեք՝ սուպերմարկետների աշխատողները (ոչ թե սեփականատերերը), խղճալով սոցիալական ծանր վիճակում հայտնված մարդկանց, առանց գումարի սննդամթերք տան՝ հայտարարելով, թե զուտ մարդկայնորեն չեն կարող մերժել, որովհետեւ այդ մարդիկ փող չունեն։ Ի՞նչ տեղի կունենա այդ դեպքում։ Բնականաբար՝ մի քանի օր անց այդ սուպերմարկետները կփակվեն։ Լավ, ենթադրենք՝ անվտանգության աշխատակիցներն էլ նույնքան մարդասեր կգտնվեն ու կբացեն խանութի ու պահեստի դռները, մարդիկ էլ կվերցնեն՝ ում ինչ պետք է, ու եվս մի քանի օր նորմալ կապրեն. բա հետո՞։ Կամ պատկերացրեք՝ գյուղացիները սկսեն համատարած «փրթել» անտառը, տեսուչներն էլ մեծահոգաբար հրաժարվեն դեմն առնել, որովհետեւ այդ մարդիկ ծանր վիճակում են ու եկամտի այլ աղբյուր չունեն, ոստիկանները հրաժարվեն գրպանահատներին բռնել, որովհետեւ հնարավոր է՝ նրանք կարիքից դրդված են դիմել այդ քայլին, եւ այսպես շարունակ։ Համաձայնվեք, որ սա բացարձակապես անընդունելի է։

Քավ լիցի, հոսանքի ու գազի համար վճարել չկարողացողներին օրինախախտների հետ չենք համեմատում, որովհետեւ այդ մարդիկ իրենց մեղքով չէ, որ հայտնվել են ծանր վիճակում։ Խոսքն այն մասին է, որ պետություն կամ գոյություն ունի, կամ չունի, միջանկյալ տարբերակ չկա։ Իսկ Հայաստանը, փառք Աստծո, պետություն է, հետեւաբար՝ ճգնաժամի դեմ էլ պիտի պայքարել պետականորեն, եւ ոչ թե տնավարի՝ օրենքներն ու ձեւավորված տնտեսական մեխանիզմները ոտնահարելով ու «էսօր ինչ պոկեցինք՝ պոկեցինք, թե վաղը-մյուս օրը ինչ կլինի՝ թող կառավարությունը մտածի» սկզբունքով։

Ինչ վերաբերում է կոնկրետ այդ տեսուչին, որին շատերը սոցկայքերում իսկական հերոս են անվանում, ապա նա գուցեեւ իսկապես անձնազոհ արարք է կատարել, որովհետեւ աչքի առաջ ունեցել է աշխատանքը կորցնելու վտանգը։ Բայց հավատացեք՝ եթե բոլոր տեսուչները նույնքան «հերոսաբար» վարվեն, արդյունքն ամենայն հավանականությամբ կլինի այն, որ մի քանի ամիս անց Հայաստանի ռազմավարական ենթակառուցվածքներն ու հետեւաբար՝ ողջ տնտեսությունը կաթվածահար կլինեն։ Ու պետությունը կվերածվի ընդամենը տարածքի, որտեղ բնակվողները տնավարի մեջ-մեջ են անում եղած-չեղածը՝ քանի դեռ չի վերջացել։