Լուկաշենկոն չի պատրաստվում զիջել իշխանությունը. ցույցերը շարունակվում են

Բելառուսում շարունակվում են օգոստոսի 9-ին սկիզբ առած բողոքի ակցիաներն ընդդեմ գործող նախագահ Ալեքսանդր Լուկաշենկոյի պաշտոնավարման: Ընտրություններից հետո Բելառուսի ԿԸՀ-ն հայտարարեց պաշտոնական տվյալները, որոնց համաձայն՝ Լուկաշենկոն ստացել էր ձայների ավելի քան 80, իսկ նրա հիմնական մրցակից Սվետլանա Տիխանովսկայան՝ մոտ 11 տոկոսը: Քանի որ Բելառուսում արգելված են անկախ սոցիոլոգիական հարցումները, իսկ պետական սոցիոլոգիական հարցումները հավատ չեն ներշնչում, անհնար է իմանալ, թե որքանով են այս թվերը հեռու իրականությունից:

Այդուհանդերձ, որոշ լրատվական կայքերում տեղ գտած կեսկատակ հարցումները (օրինակ՝ թեկնածուներին բնորոշող ֆիլմերի անվանումներով) արդյունքներով Լուկաշենկոյի վարկանիշը շատ ցածր էր՝ մոտ 3 տոկոս, ինչի պատճառով էլ դեռեւս մինչեւ ընտրությունները նա ստացել է «3 տոկոսանոց Սաշա» մականունը:

Լուկաշենկոյի աննախադեպ ցածր վարկանիշը ստեղծված իրավիճակի պատճառներից մեկն է: Նախկինում ընտրությունների արդյունքների եւ իրական պատկերի տարբերությունն այսքան ակներեւ եւ մեծ չէր: Չի բացառվում, որ Լուկաշենկոն նախկինում ունեցել է իսկապես հաղթած ընտրություններ, միգուցե ոչ «նկարած» 80 տոկոսով, սակայն արժանացել է քվեարկածների մեծ մասի ձայներին: Այս անգամ կեղծիքը հասավ հասարակության համար անթույլատրելի չափերի:

Լուկաշենկոյի նկատմամբ հասարակության անհանդուրժողականությունն աճեց նաեւ դիմակայության առաջին օրերին, երբ դեռ անցկացվում էին երեկոյան եւ գիշերային ակցիաներ: Դրանց հետեւանքով երեք օրվա ընթացքում բերման ենթարկվեց շուրջ 7000 քաղաքացի, զոհվեց մեկ, հետագայում՝ եւս երկու ցուցարար, վիրավորումներ ստացան հարյուրավոր քաղաքացիներ: Պահման վայրերից մարդիկ դուրս էին գալիս մարմնական վնասվածքներով, պատմում անմարդկային վերաբերմունքի մասին: Առաջին օրերին ցուցարարները գործում էին առանց ինտերնետի, որը գրեթե ամբողջովին արգելափակված էր մեծ քաղաքներում: Պաշտոնական վարկածի համաձայն՝ դա արվում էր արտասահմանից, «որպեսզի առաջացնի բելառուսցիների դժգոհությունը»: Այս ամենը գործնականում փակեց երկխոսության ճանապարհը:

Ցուցարարներն աստիճանաբար անցան պայքարի ավելի արդյունավետ միջոցների՝ խաղաղ երթերի, հանրահավաքների, համերաշխության շղթաների, գործադուլների: Բողոքի տարբեր պահերին մի շարք ձեռնարկություններ (Մինսկի էլեկտրատեխնիկական գործարան, «Գրոդնո Ազոտ»-ի, «ԲելԱԶ»-ի, «ՄԱԶ»-ի գործարաններ եւ այլն) հայտարարեցին գործադուլի մասին, աշխատողների մի մասն էլ հայտարարեց, որ աշխատելու է «կես ուժով»՝ ֆորմալ չխաթարելով ձեռնարկության աշխատանքը, սակայն նվազեցնելով արդյունավետությունը: Աշխատանքից սկսեցին դուրս գալ պետական ԶԼՄ-ների մի շարք աշխատակիցներ, այդ թվում՝ լրագրողներ: Մի մասը թեեւ հեռանալու դիմում չգրեց, սակայն անցավ գործադուլի՝ պահանջելով նոր ընտրություններ անցկացնել: Ըստ որոշ տեղեկությունների՝ գործադուլավոր աշխատակիցներին այժմ փոխարինում են Ռուսաստանից ժամանած մասնագետներով, որոնք «շատ մեծ գումարի դիմաց» իրականացնում են բելառուս գործընկերների գործառույթները: Այդ ամենը նպաստեց ցույցերի մարդաշատությանը. նախորդ երկու կիրակի օրերին կայացած ցույցերում միայն Մինսկում մասնակիցների թիվն անցնում էր 250 հազարը:

Տիխանովսկայայի նախաձեռնությամբ ստեղծված Իշխանության խաղաղ փոխանցման Ազգային համակարգման խորհուրդը հանձն է առել ամենասեղմ ժամկետներում հասնել արտահերթ նախագահական ընտրությունների անցկացմանը: Խորհրդի գրեթե ստեղծման պահից դրա գործունեության փաստի առթիվ հարուցվել է քրգործ՝ պետական իշխանության զավթման փորձի եւ ազգային անվտանգությանը վնաս հասցնելու համար: Խորհրդի ստեղծման նախօրեին էլ Լուկաշենկոն «Անբասիր ծառայության համար» մեդալներով էր պարգեւատրել ցուցարարների հետ բախումներին մասնակցած 300-ից ավելի ուժայինների: Այս ամենը վկայում է, որ նա չի պատրաստվում հանձնել իշխանությունը:

Լուկաշենկոն կարող է հույս դնել միայն Ռուսաստանի վրա: Ընդ որում, հասկանալի չէ, թե որքանով է ինքը Լուկաշենկոն անհրաժեշտ Ռուսաստանին: Այն թեզերը, որոնք նա հնչեցնում է, խոսում են իր իսկ դեմ: Ըստ Լուկաշենկոյի՝ իր հեռանալու դեպքում կտուժեն ՌԴ-Բելառուս հարաբերությունները: Ստացվում է, որ Ռուսաստանի հետ հարաբերությունները կախված են մեկ մարդուց, ինչը, իհարկե, այդպես չէ. ՌԴ-ի հետաքրքրությունը Բելառուսով, բացի ժողովուրդների բարեկամությունից, ունի աշխարհաքաղաքական, ռազմական եւ տնտեսական հիմքեր: Բացի դրանից՝ Համակարգող խորհրդի անդամ Մարիա Կոլեսնիկովան հայտարարել է, որ Ռուսաստանի հետ դաշնակցային հարաբերությունների խզումը խորհրդի օրակարգում չէ: Ավելին՝ վերջին մեկուկես տարվա ընթացքում հարաբերություններում առկա լարվածությունը հենց Լուկաշենկոյի պատճառով է: Պատահական չէ, որ նախընտրական քարոզարշավի սկզբնական շրջանում Լուկաշենկոն անուղղակի մեղադրանքներ էր հնչեցնում ՌԴ հասցեին եւ ձերբակալում «Վագներ» մասնավոր ռազմական ընկերության ներկայացուցիչ ՌԴ քաղաքացիներին:

Լուկաշենկոն, իհարկե, հետագայում փոխեց հռետորաբանությունը՝ վերադառնալով Ռուսաստանի հետ երկխոսության փորձված ձեւաչափին՝ Արեւմուտքով «վախեցնելուն»: Թերեւս նաեւ այդ պատճառով էր, որ օգոստոսի 23-ին՝ Լուկաշենկոյի կողմից ՆԱՏՕ-ի ներխուժում «կանխագուշակելուց» երկու օր անց, Բելառուսի ՊՆ-ն հայտնեց Լիտվայի կողմից երկրի օդային տարածքը խախտելու փորձի մասին: «Հակապետական խորհրդանիշներով ութ օդապարիկներից բաղկացած զոնդը» չեզոքացվել էր Բելառուսի օդուժի ուղղաթիռներով: Կողմերը միմյանց մեղադրեցին օդային տարածքը խախտելու համար եւ փոխանակվեցին բողոքի նոտաներով:

Այս «միջադեպը» ՌԴ-ի կողմից, ամենայն հավանականությամբ, կանտեսվի: Կրեմլի համար ամենահարմար հնարավոր տարբերակն է Բելառուսում տեղի ունեցող գործընթացներին հետեւելն ու հնարավորության դեպքում դրանք կառավարելը: Ընդ որում, գլխավոր նպատակը պետք է լինի ոչ թե պահպանել Լուկաշենկոյի իշխանությունը, այլ թույլ չտալ, որ բողոքը շրջվի դեպի Ռուսաստան եւ ստանա աշխարհաքաղաքական երանգ: Այդ պայմաններում պաշտոնական Մոսկվան հեշտությամբ ընդհանուր եզրեր կգտնի Բելառուսի նոր իրականությունում ձեւավորվող սոցիալ-քաղաքական տարբեր խմբերի հետ՝ անցումային փուլից հետո Բելառուսի իշխանությունում ռուսամետ թիմ ձեւավորելու համար: Բոլոր դեպքերում, Լուկաշենկոյին որպես Բելառուսի նախագահ՝ քիչ ժամանակ է մնացել: