«Օսկար»-ի՝ փոքրամասնություններին ներառելու պահանջն արտարվեստային է, պահանջները պիտի գեղարվեստական լինեն. Դավիթ Մուրադյան

Կինոարվեստի ամերիկյան ակադեմիան նոր չափանիշներ է սահմանել «Օսկար» մրցանակի «Լավագույն ֆիլմ» անվանակարգում հաղթելու հավակնություն ունեցող ֆիլմերի համար. հաղորդում է The New York Times-ը: CNN-ը հիշեցնում է, որ #OscarsSoWhite (ՕսկարնԱյնքանՍպիտակԷ) հեշթեգը որպես մրցանակաբաշխության քննադատություն գործարկելուց հինգ տարի անց, ահա, «Օսկար»-ը փորձ է անում «գունավորվել» բոլոր առումներով՝ պահանջելով իրենց ներկայացվող ֆիլմերում ներառել ռասայական, էթնիկ, սեռական եւ այլ փոքրամասնությունների:

«Այդ չափանիշները նպատակ ունեն արդարացիորեն ապահովել մարդկանց բազմազանությունն էկրանին եւ դրանից դուրս՝ նպատակ ունենալով արտացոլել կինոդիտողների միջեւ տարբերությունները»,- նշված է Ակադեմիայի տարածած հաղորդագրությունում:

Պահանջներն առաջիկա՝ 93-րդ մրցանակաբաշխության համար պարտադիր չեն լինի: Առանց այդ էլ կինոտոնը հետաձգվել է կորոնավիրուսի առաջացրած բարդությունների պատճառով եւ տեղի է ունենալու 2021 թվականի փետրվարին։ Նոր կանոնները կսկսեն գործել 2024 թվականին կինոմրցանակին առաջադրված ֆիլմերի համար։

Կինոարվեստների ակադեմիան ներկայացնում է չորս չափանիշ, որոնցից առնվազն երկուսը ֆիլմում պետք է պահպանված լինեն, որպեսզի այն հավակնի տարվա լավագույն ֆիլմի տիտղոսին: Բոլոր պայմանները սոցիալական են՝ վերաբերում են դերասանական ու տեխնիկական անձնակազմի ընտրությանը:

Այսպես, առաջին կամ երկրորդ պլանի դերասաններից առնվազն մեկը պետք է լինի ռասայական կամ էթնիկ փոքրամասնությունների ներկայացուցիչ։ Այս պայմանի բացակայության դեպքում՝ դերասանական կազմի առնվազն 30%-ը պետք է լինեն կանայք, ռասայական, էթնիկ, սեռական փոքրամասնությունների ներկայացուցիչներ կամ սահմանափակ կարողություններով մարդիկ։ Նույն համամասնությամբ պիտի ընտրվեն ֆիլմերի ստեղծագործական եւ տեխնիկական անձնակազմերը։ Եվ չորրորդ՝ ֆիլմում աշխատելու համար պետք է ներգրավված լինեն սկսնակներ:

Ի՞նչ ազդեցություն կունենան այս պահանջները կինոարվեստի ու նրա միջոցով՝ հանրության վրա. այս մասին «Հայկական ժամանակ»-ի հարցերին է պատասխանել Հայկական կինոակադեմիայի անդամ, կինոակադեմիայի առաջին նախագահ, կինոգետ Դավիթ Մուրադյանը: Նրա նախագահության տարիներին կինոակադեմիան երկու անգամ Օսկարին ֆիլմ է ներկայացրել, որ մտել են «Լոնգ Լիսթ» (հազարավոր ֆիլմերից ընտրված 100-յակը, որ իրավունք է ստանում մասնակցելու մրցանակաբաշխությանը):

- Պարոն Մուրադյան, ըստ Ձեզ, այս նոր չափանիշները կխանգարե՞ն կինոգործիչներին, ի՞նչ ազդեցություն կունենան:

- Սրանք գեղարվեստական չափանիշներ չեն: Ես ոչինչ չունեմ փոքրամասնությունների դեմ, բայց կինոյի համար սահմանված չափանիշները պիտի լինեն միայն գեղարվեստական… բոլոր պարագաներում:

- Օսկարն այս փոփոխությամբ ինչպիսի՞ կինո է ուզում ստանալ եւ այն ի՞նչ ազդեցություն կունենա հանրային մտածելակերպի ձեւավորման-փոփոխության գործում: Ըստ Ձեզ, հանրության մեջ այս ամենը որոշողների համար սա նախընտրելի արժեքների առավել արագ ներարկման ձեւ՞ է, թե՞ ուղղակի՝ մի մեծ տոնի կազմակերպիչների կամակորություն:

- Ցավոք սրտի, այս պայմանների առաջադրումը վկայում է, որ առանցքային չափանիշները ենթարկվում են քաղաքական մթնոլորտի տատանումներին: Սրանք գուցե թելադրված են ժամանակի տրամաբանությամբ, սակայն, ըստ իս, դուրս են մշակույթի բնական տրամաբանությունից: Կինոն պատմության ընթացքում բավականին փոխվել է, բայց պետք է որ հասարակությանը մատուցվի իսկական կինոարվեստ, հասարակությունը պիտի արվեստի վարպետների հետ հաղորդակցվի թե կինոյում եւ թե թատրոնում:

- Ունի՞ կինոարվեստն այնչափ ազդեցություն, որ եթե «Օսկար»-ի հավակնությամբ նկարահանվող ֆիլմերում անընդմեջ ներկայացվեն, օրինակ, սեռական փոքրամասնության ներկայացուցիչներ, ապա հանրության մեջ եւս նույնասեռականների տոկոսային հարաբերակցության աճ կնկատենք:

- Կյանքն ունի բազմապիսի դրսեւորումներ, սակայն դրանց ներկայացման առումով ամեն ինչ որոշում է տակտը, որոշում է արվեստը: 60-ականներին մի գիրք կար՝ Կարսոն ՄակԿալերսի «Մենավոր որսորդ է սիրտը», որտեղ նման մի թեմա էր արծարծվում, բայց գրական-գեղարվեստական վարպետության մակարդակը շատ բարձր էր. այս գիրքն էլ ժամանակին մեծ աղմուկ հանեց Ամերիկայում, Եվրոպայում, իսկ հիմա մոռացվել է: Կինոարվեստն, անշուշտ, ունի հանրության վրա որոշակի ազդեցություն, սակայն վերջին ժամանակներում այն տոտալ ազդեցությունը, որ նա կարող էր ունենալ, չկա, նվազել է:

- Կինոգործիչների առաջ խնդիր է դրված ներգրավել սկսնակներին. ասենք, եթե ֆիլմը ծերանոցի մասին է, ինչպե՞ս կարող են դերասանական կազմում լինել սկսնակներ, կամ եթե երկու դերասանով ֆիլմ է, որի համար անհրաժեշտ է, որ երկուսն էլ լինեն բարձր պրոֆեսիոնալներ, ուրեմն ֆիլմն, անկախ իր արվեստագիտական արժեքից, չի՞ կարող ներկայացվել Օսկարի. սա անտրամաբանական չէ՞:

- Սկսնակների ներգրավումը միշտ էլ կինոգործիչների խնդիրներից է. առանց սկսնակներին ներգրավելու կինոն առաջ չի գնում, երիտասարդ ուժերի ներգրավումը եղել է միշտ: Եթե մարդիկ հիմա այս չափանիշը սահմանելով՝ խրախուսում են երիտասարդների մուտքը, շահագրգռվածությունը, դրանով փորձում են նկատել երիտասարդներին, ապա ես այդտեղ որեւէ վատ բան չեմ տեսնում: Բայց դա պայման-պահանջ չի եղել՝ ռեժիսորի առաջ դրված: Իրականում այս նորությունները ինձ համար շոկային են: Ես չեմ կարողանում նման չափորոշիչներ հասկանալ … գուցե արդեն շատ մեծ եմ (ժպտում է). այս չափանիշներն արտարվեստային են:

- Ըստ ձեզ, կըմբոստանա՞ն ռեժիսորներն այս նոր կարգի դեմ, հնարավո՞ր է բոյկոտեն «Օսկար»-ը:

- Ես կարծում եմ, որ այս փոփոխությունները համընդհանուր ոգեւորությամբ հազիվ թե ընդունվեն:

- Հավանական համարո՞ւմ եք, որ մի նոր մրցանակաբաշխություն հիմնադրվի, որ կկարողանա հակակշռել «Օսկար»-ին:

- Օսկարը լեգենդ ունի: Դա շատ կարեւոր է: Լեգենդի բարձրությունը պահպանելու խնդիր կա, եւ դա իրականում միայն Օսկարին չի վերաբերում: Նոր մշակութային երեւույթները, որ պատմությունից բացի ձեւավորել են նաեւ լեգենդն այդ պատմության խորհրդի, պիտի հաշվի առնեն, որ դա որոշակի բարձրություն է թելադրում, որին հարազատ պիտի մնան:

Շնորհակալություն, պարոն Մուրադյան, իսկ մենք հավելենք, որ DailyMail-ի հաղորդմամբ՝ այս գիշեր նորությունը ստանալուց հետո մոլեգնել են հոլիվուդյան աստղերը: Կինոգործիչները, որ այսուհետ ստիպված կլինեն ավելի շատ սեւամորթների, կանանց ու հաշմանդամություն ունեցող անձնանց վարձել՝ անկախ նրանից, թե դա իրենց սցենարի հետ որքան կապ ունի, «Օսկարի շեֆերին» մեղադրում են, որ զենք են պահում բոլոր նրանց վրա, ովքեր համաձայն չեն իրենց քաղաքականության հետ: Օսկարի հավակնորդ Ջեյմս Վուդսը նոր կանոնները «խելագարություն» է որակել, իսկ Cheers-ի դերասանուհի Քիրստի Ալլեյը դրանք անվանել է «բռնապետական» եւ «հակաարտիստիկ»: