Հնարավո՞ր է թուրքական ապրանքների ներմուծումից հրաժարվել՝ պատասխանում են պատգամավորն ու տնտեսագետը

Հայ-ադրբեջանական եւ արցախաադրբեջանական սահմանին լարվածության ֆոնին Ադրբեջանին աջակցող Թուրքիայի ազգային արժույթը՝ լիրան, անկում է արձանագրել: Երեկ թուրքական 7.83 լիրան արժե 1 դոլար, ինչը պատմական հակառեկորդ է: Թուրքիայի տնտեսության վրա նաեւ էապես ազդել է Սաուդյան Արաբիայի՝ Թուրքիայի դեմ էմբարգո կիրառելու որոշումը: Այս ամենին զուգահեռ սոցցանցերի հայ օգտատերերը սկսել են թուրքական ապրանքներից հրաժարվելու կոչեր հնչեցնել, որպեսզի չնպաստեն Թուրքիայի տնտեսության զարգացմանը: 

ՀՀ Ազգային ժողովի «Իմ քայլը» խմբակցության պատգամավոր, տնտեսագետ Արտակ Մանուկյանը ՀԺ-ի հետ զրույցում նշեց, որ հատկապես ադրբեջանաթուրքական հրոսակների կողմից սանձազերծված այս ագրեսիայի արդյունքում թուրքական լիրայի անկման տեմպն ավելի է արագացել: 

Պատգամավորն ընդգծեց՝ ֆինանսական կայունության միակ ցուցանիշը փոխարժեքի կուրսը չէ, բայց այնուհանդերձ փոխարժեքը ինչ-որ առումով հանդիսանում է երկրի տնտեսության զարգացման հայելին. «Թուրքիան անպատժելիության քաղաքականություն էր վարում Մերձավոր Արեւելքում՝ Սիրիայում եւ այլն, ինչը վերլուծաբանների եւ ներդրողների համար ռիսկային է համարվում: Հետեւաբար այս բոլոր հանգամանքները գումարվելով, ինչպես նաեւ ուղղակի սանձարձակ միջամտությունը Արցախի եւ Հայաստանի դեմ, ընդհանուր Թուրքիայի տնտեսության նկատմամբ վատատեսական սցենարները ավելի են խորացրել ու տեսնում եք, որ այդ առումով անկում կա»:

Մանուկյանի խոսքով՝ կորոնավիրուսի դեմ պայքարում եւս Թուրքիան չի դասվում արդյունավետ պայքար մղած երկրների շարքում:

Պատգամավորը նաեւ անդրադարձավ այս իրավիճակում՝ Հայաստանի ֆինանսական կայունությանը՝ նշելով, որ այս առումով որեւէ խնդիր չկա. «Հիմա էլ ավելի կարեւոր է, որ բիզնեսը փորձի զուգահեռաբար իր գործունեությունն իրականացնել, քանի որ պետական բյուջեն էլ ավելի կարիք ունի հարկային եկամուտների»:

Խոսելով վերջին օրերին սոցցանցերի հայկական տիրույթում հնչող այն կոչերին, որ թուրքական ապրանքներից պետք է հրաժարվել եւ դրանց ներկրումն արգելել, Մանուկյանն ասաց, որ հարցը շատ զգացմունքային է. «Մենք պետք է ոչ թե ինչ-որ մի երկրի արտադրանքից հրաժարվենք, այլ նպաստենք մեր հայրենական արտադրանքի մրցունակության բարձրացմանը եւ սպառենք հայկականը»:

Նա որպես օրինակ նշեց այն, որ որոշ դեպքերում Հայաստանի տեքստիլ արտադրության արտադրանքի կտորը կամ թելը ներկրվում է Թուրքիայից եւ այստեղ պատրաստվում է վերջնական հագուստը. «Ստացվում է, որ մենք շղթայի մի մասը կարողացել ենք փոփոխել հայկական արտադրանքով: Այս պահին նախատեսվում է, որ հումքը եւս պետք է այստեղ արտադրվի»:

Մանուկյանն ընդգծեց՝ չափազանց կարեւոր է սպառողի կողմից հայկական արտադրանքին նախապատվություն տալը. «Կառավարությունն էլ բազմիցս սրա մասին շեշտադրում է: Պատահական չէ, որ վարչապետն ասում ՝ իմ հագուստն ամբողջովին հայկական է: Սա ուղերձ է: Այս առումով սպառողները հնարավորություն ունեն՝ գնել եւ խթանել հայկականը»:

Հարցին՝ մինչեւ հայկական արտադրանքի այդ աստիճան աճելը թուրքականի փոխարեն այլ երկրների արտադրանք հնարավոր չէ՞ ներմուծել, պատգամավորը պատասխանեց. «Մենք պետք է հասկանանք, թե որ սեգմենտների մասին ենք խոսում: Եթե հիմնականում խոսում ենք հագուստի մասին, այստեղ միջին որակի եւ ցածր արժեքի ապրանքներ են ներմուծվում հիմնականում՝ Թուրքիայից եւ Չինաստանից: Միաժամանակ հայկական հագուստ արտադրողները ավելի բարձր դասի արտադրանք են տալիս եւ ընդհուպ կարողանում են արտահանել»:

Նրա խոսքով՝ թուրքական եւ չինական տնտեսությունները մասշտաբային մեծ են եւ համեմատաբար ցածր ինքնարժեքով, դրա համար մրցակցային առավելություն ունեն. «Հիմա հարց՝ դու ուզում ես քիչ մասսայական, բայց բարձր արժեքով ապրա՞նք արտադրել, թե՞ ցածրարժեք, բայց հնարավորինս շատ մասսայական»:

Դիտարկմանը՝ ստացվում է, որ հայկական արտադրանքը գնային եւ որակական առումով ավելի բարձր է, դրա համար շատ դեպքերում մարդիկ թուրքական արտադրանքից են օգտվում, պատգամավորն արձագանքեց. «Այո՛, թանկ է: Դժվար է պատկերացնել, որ օրինակ՝ հայկական արտադրանքը կարտահանվի Թուրքիա, բայց հեշտ է պատկերացնել, որ հայկական արտադրանքը կարտահանվի եւ ներկա պահին էլ արտահանվում է Եվրոպա»:

Մանուկյանի կարծիքով՝ պետք է քայլ առ քայլ մոտենալ նրան, որ Հայաստանը հնարավորինս քիչ ներմուծում իրականացնի Թուրքիայից: Նա միեւնույն ժամանակ կարեւորեց, որ դա պետք է լինի ոչ թե արհեստական, այլ սպառողների ընտրությամբ պայմանավորված եւ ստանդարտների բարձրացմամբ. «Եթե արհեստական լինի, շատ երկրներ կարող են ֆորմալ առումով թուրքական արտադրանքը վերցնել եւ իրենց երկրի անվան տակ արտահանել Հայաստան: Ֆորմալ առումով խնդիրը կառուցվածքային տեսանկյունից չի լուծվի, հետեւաբար պետք է բարձրացնել մեր երկրի մրցունակությունն ու բարեկեցության մակարդակը»:

Տնտեսագետ Հայկազ Ֆանյանը ՀԺ-ի հետ զրույցում հայտնեց, որ 2019 թ. ՀՀ-ն Թուրքիայից ներմուծել է մոտավորապես 265 մլն դոլարի ապրանք ու դա այն դեպքում, երբ մի շարք ապրանքների առումով թերհայտարարագրում է եղել:

«Այսինքն իրական ներմուծման ծավալներն ավելի մեծ են: Առհասարակ վերջին 5 տարվա ընթացքում գրանցվել է շարունակական աճ: Որպեսզի պատկերացնեք 2015-2019թթ. թուրքական ծագման ապրանքների ներմուծումը միջինում տարեկան աճել է 18.1 տոկոսով»,- ասաց տնտեսագետը՝ հավելելով, որ ՀՀ-ն Թուրքիայից մի շարք ապրանքներ է ներմուծում՝  տեքստիլ արդյունաբերության մեջ օգտագործվող գործվածքներ, հագուստ, տեխնիկա, քիմիական մաքրող եւ լվացող միջոցներ:

Ֆանյանի խոսքով՝ ժամանակ է պետք, որ հետեւողական քայլեր ձեռնարկվեն Թուրքիայի փոխարեն այլ երկրներից ներմուծում իրականացնելու կամ այստեղ արտադրելու համար. «Անմիջական ներմուծման դադարեցումը ռիսկեր կարող է առաջացնել մեր երկրի համար եւ դա պետք է շատ մանրամասն ուսումնասիրել ու հասկանալ՝ հնարավո՞ր է արդյոք մասնակի կիրառել, թե՞ ամբողջովին կիրառել: Այս հարցին Կառավարությունը պետք է  զգուշությամբ մոտենա»:

Հարցին՝ որքա՞ն է կազմում Հայաստանի ներմուծման կառուցվածքում Թուրքիայի դերը եւ որքա՞ն է կազմում Թուրքիայի արտահանման մեջ Հայաստանի դերը, տնտեսագետը պատասխանեց. «2019 թ. Հայաստանի ներմուծման կառուցվածքում թուրքական արտադրանքի ծավալը կազմել է 5.2 տոկոս, իսկ Թուրքիայի արտահանման կառուցվածքում այն ընդամենը 0.12 տոկոս է կազմում: Այսինքն թուրքական ապրանքների նկատմամբ էմբարգո կիրառելը մեծ խնդիրներ չի ստեղծի նրանց համար, իսկ մեզ մոտ կարող են լուրջ խնդիրներ առաջանալ»:

Տնտեսագետի խոսքով, եթե թուրքական արտադրանքը փոխարինվի օրինակ՝ ռուսական, ուկրաինական կամ լեհական արտադրանքով՝ դա լրացուցիչ ծախսեր կբերի: