Ակնկալում ենք, որ ԱԹՍ-ների տեղական արտադրություն կստեղծվի եւ տարեկան 1700-ից ավելի մասնագետ կունենանք․ Քասսարջյան

Առաջատար տեխնոլոգիաների ձեռնարկությունների միությունը (ԱՏՁՄ) գարնանը նոր կրթական ծրագիր է պատրաստվում իրականացնել՝ «Արմաթն օդում»։ Նախատեսվում է անօդաչու թռչող սարքերի կրթական աշխատանոց ստեղծել, որտեղ երիտասարդները կմասնագիտանան ԱԹՍ-ների արտադրության եւ կիրառման հետ կապված հարցերում։

Թեմայի վերաբերյալ ՀԺ-ն զրուցել է ԱՏՁՄ գործադիր տնօրեն Րաֆֆի Քասսարջյանի հետ։

- Պարո՛ն Քասսարջյան, ի՞նչ է «Արմաթն օդում» ծրագիրը եւ որքանո՞վ է վերջին պատերազմը ազդել դրա գաղափարի վրա։

- Այս ծրագիրը մեր «Արմաթ» լաբորատորիաների ծրագրի այսպես ասած հավելվածն է։ «Արմաթ» լաբորատորիան 10-18 տարեկաններին սովորեցնում է թե՛ ռոբոտաշինության, թե՛ եռաչափ մոդելավորման եւ թե՛ ծրագրավորման հիմքերը։ Իսկ այս ծրագիրը ուղղված է անօդաչու թռչող սարքերի հիմնական գաղափարի հետ ծանոթանալուն, ուսումնասիրելուն եւ նաեւ անմիջական փորձ ունենալուն։ Սա նախատեսված է 15-18 տարեկան երիտասարդների համար, թե՛ տղաների, թե՛ աղջիկների։ Ծրագիրն ունի 3 մաս. 1-ինը նախագծում եւ սարքավորումների ստեղծման մասն է, 2-րդը՝ կառավարումը, այսինքն, թե ինչպես թռցնել ԱԹՍ-ներ, երրորդը՝ տեխնիկական սպասարկումը։ Այս ծրագիրը ՀՀ-ում հայտարարված նմանատիպ ծրագրերից տարբերվում է այն առումով, որ նաեւ թեւավոր ԱԹՍ-ների վրա են սովորելու երիտասարդները։ Այսինքն՝ կիրառման ոլորտներն ավելի լայն են, քան սովորական ծրագրերով սովորեցնում են։ Ծրագրի գաղափարը այս պատերազմից չի ծնվել։

Դեռ 2016 թ. քառօրյա պատերազմից հետո, երբ կիրառվում էր այս սարքերը՝ լուսահոգի Կարեն Վարդանյանը հայտարարեց մոբիլիզացիոն ծրագիր, որ մեր ոլորտի մասնագետները սկսեն զբաղվել սրանով։ Մենք սա արդեն պլանավորում էինք իրականացնել, սակայն կորոնավիրուսի, հետո նաեւ պատերազմի պատճառով այն երկարաձգվեց։ Այս պատերազմից մեր քաղած դասերը մենք օգտագործեցինք թարմացնելու այն ծրագիրը, որն արդեն պատրաստել էինք։

- Ընդհանուր քանի՞ մասնագետ եք նախատեսում պատրաստել. ուսուցումն անվճա՞ր է։

- «Արմաթ»-ի սկզբունքները միշտ էլ անվճար են եղել։ Ուսուցումը 1 տարի է։ Յուրաքանչյուր լաբորատորիայում 2 դասախոս կլինի։ Ակնկալում ենք, որ յուրաքանչյուր «Արմաթն օդում» լաբորատորիայում կլինի 3 խմբակ՝ 8-10 ուսանողով։ Այսինքն, ամեն լաբորատորիայում՝ միջինը 27։ Դա էլ բազմապատկում ենք՝ լաբորատորիաների քանակով՝ 65, ստացվում է տարեկան 1700-ից մի փոքր ավելի։

- Որքա՞ն գումար է անհրաժեշտ այս ծրագրի իրականացման համար։ ԱԹՍ-ներ արտադրելու դեպքում պարտատոմսեր թողարկելու տարբերակ դիտարկե՞լ եք։

- Մենք պլանավորում ենք ունենալ 65 հատ «Արմաթն օդում» լաբորատորիա։ Հիմնականում բացվելու են՝ շրջկենտրոններում, քաղաքներում, որոշ մեծ քաղաքներում մի քանի հատ։ Նպատակն այն է, որ ծրագիրը հասանելի լինի յուրաքանչյուր համայնքի երեխայի, որը հետաքրքրված է։ Այդ 65 լաբորատորիաները տեղադրելու եւ սկսելու համար ընդհանուր բյուջեն մոտ 425 մլն դրամ է, որից 50 մլն դրամից մի փոքր ավելի մենք արդեն ձեռք ենք բերել, իսկ մնացած մասն ակնկալում ենք, որ կֆինանսավորվի պետական եւ մասնավոր սեկտորից։ Մենք հասարակական կազմակերպություն ենք եւ միշտ փորձում ենք, թե՛ պետական, թե՛ մասնավոր սեկտորի միջոցով ֆինանսավորել տարբեր ծրագրեր, որն իրականացնում ենք։ ՍՊԸ կամ ՓԲԸ չենք, որ պարտատոմսեր թողարկենք։

- Բարձր տեխնոլոգիական արդյունաբերության նախարարության հետ համագործակցություն կա՞ ծրագրի շուրջ։

- Ես ակնկալում եմ, որ կլինի։ Այսօր նրանց հետ զրույց եմ ունեցել։ Մեր համագործակցությունը ավելի շատ եղել է կրթության նախարարության հետ, բավական ընդլայնել ենք մեր «Արմաթ» լաբորատորիաների ցանցը։ Հիմա բանակցությունների մեջ ենք եւ ակնկալում ենք, որ այս ծրագրի ընդլայնման համար էլ ԿԳՄՍՆ-ից աջակցություն կլինի։ Բարձր տեխնոլոգիական նախարարությունը հետաքրքրված է, նաեւ այն առումով, թե ինչպես դպրոցական ծրագրից դուրս ծրագիրն ընդլայնվի ամբողջ ՀՀ-ում։

- Ծրագրի հիմնական նպատակը ԱԹՍ-ներին տիրապետող մասնագետներ պատրաստե՞լն է, թե՞ նաեւ ԱԹՍ արտադրելը՝ ներքին եւ արտաքին շուկայի համար։

- Ես խոսեցի ծրագրի 3 մասերի վերաբերյալ։ Առաջին մասը՝ նախագծումն ու սարքավորումների ստեղծումը, ուղղված է տեղական արտադրությանը։ Երկու ուղղություններն էլ մեզ համար կարեւոր եւ թիրախային են։ Ինչպես գիտեք ՏՏ ոլորտում հիմնականում 3 տեսակի ընկերություններ ունենք, որոնք հաջողության են հասել։ Կան միջազգային ընկերություններ, որոնց մասնաճյուղերը բացվել են Հայաստանում, կան հայկական ընկերություններ, որոնք արտադրանք են ստեղծում եւ փորձում են թե՛ ներսի, թե՛ դրսի շուկայում վաճառել։ Երրորդը՝ կան ընկերություններ, որոնք նայում են, թե ինչ պահանջներ կան ներքին եւ արտաքին շուկաներում։ Ես ակնկալում եմ, որ նույն տեսակների ընկերություններ կլինեն նաեւ ռազմական արդյունաբերության մեջ։ Սա հիմքային ծրագիր է, այնպես չի, որ ով 18 տարեկան դառնա, պիտի կարողանա ԱԹՍ արտադրել եւ անմիջապես արտահանել։ Կարծում եմ, ուսուցման արդյունքներից մեկը կլինի այն, որ այդ երիտասարդները կարողանան աշխատել այնպիսի ընկերություններում, որտեղ հնարավորություն կունենան թե՛ ներքին, թե՛ արտաքին շուկայի պահանջները բավարարող ԱԹՍ արտադրել։

- Պաշտպանական բնագավառի այս ծրագրի միջոցով փորձում եք տնտեսություն եւ բիզնե?ս զարգացնել, թե՞ ավելի շատ երկրի ներսում կրթական աշխատանք կատարել։

- Գաղտնիք չէ, որ օրինակ՝ ԱՄՆ-ում, Իսրայելում այն տեխնոլոգիաները, որը ստեղծվել է անվտանգության հարցեր լուծելու համար, հետագայում նաեւ ծառայել են ոչ ռազմական նպատակներով ու ստեղծվել են մեծ շուկաներ։ Մեծ հաջողություն են արձանագրել այն ընկերությունները, որոնք դա ստեղծել են, օրինակ՝ GPS-ը։ Մեզ համար այս ծրագիրը կրթությունը եւ տնտեսությունը խթանելու նպատակ ունի, բայց միեւնույն ժամանակ կարծում ենք, որ սա նաեւ արդյունք կտա մեր ռազմական եւ անվտանգության խնդիրները լուծելու հարցում։

- Բացի ԱԹՍ-ների վերաբերյալ ծրագրից, տեխնոլոգիական աշխարհը պաշտպանական բնագավառի համար այլ առաջարկներ պատրաստվո՞ւմ է ներկայացնել։

- Ժամանակակից պատերազմում կիրառվում են տարբեր նոր տեխնոլոգիաներ, եւ ԱԹՍ-ները դրանց մի մասն են կազմում։ Շատ կարեւոր են նաեւ կապի միջոցները, տվյալների փոխանցման միջոցները։ Ամենաշատը մարդիկ խոսում են հարձակողական ԱԹՍ-ների մասին, բայց հետախուզական ԱԹՍ-ներն էլ շատ կարեւոր գործ են անում՝ կարողանում են տվյալներ ճշտել թշնամու դիրքերի եւ գործունեության մասին ու փոխանցել այլ տեսակի զինամթերքի ստորաբաժանումներին։

- Ըստ ձեզ, մեր տեխնոլոգիական զարգացվածությունը եւ մասնագետների պատրաստվածությունը հնարավորություն տալիս ե՞ն մեզ՝ այս պատերազմի ժամանակ հաճախ կիրառված «Բայրաքթար»-ին համարժեք ԱԹՍ ստեղծել։

- Մի քիչ դժվար է կոնկրետ պատասխանել։ Ինչպես հայտնի դարձավ, «Բայրաքթար»-ը տարբեր երկրներում եղած տեխնոլոգիաներից հավաքված ԱԹՍ է։ Մենք ունենք թե՛ բազային, թե՛ փորձնական գիտելիքներ, որը մեզ թույլ կտա տարբեր տեսակի ԱԹՍ-ներ արտադրել։ Հիմա կոնկրետ Հայաստանը կարո՞ղ է հաջորդ «Բայրաքթար»-ը արտադրել, թե՞ ոչ, կախված է ընկերությունների տարբեր տեսակի հմտություններից։ Դա միայն պետական մակարդակի խնդիր չէ։ Սա պետություն-կրթություն-գիտություն-մասնավոր սեկտորի համագործակցությամբ պետք է լինի։

- Պարո՛ն Քասսարջյան, այս պատերազմը ցույց տվեց, որ պաշտպանական տեխնոլոգիայի առումով դեռեւս չենք կարողացել անհրաժեշտ մակարդակի հասնել, այս առումով ՏՏ ոլորտի ընկերությունները՝ հաշվի առնելով պետության պահանջարկը ցանկություն ունե՞ն վերապրոֆիլավորվելու։

- Մեր ոլորտում մի շատ կարեւոր բան կա, եթե մասնավոր հատվածի ընկերությունը տեսնում է պահանջ կամ խնդիր, որը լուծված չէ փորձում են այդ պահանջը բավարարել։ Ես չեմ զարմանա, որ դաշտում գտնվող ընկերությունները իրենց ուղղությունը փոքր ինչ փոխեն կամ նոր ընկերություններ ստեղծվեն, որոնք կզբաղվեն այդ հարցերով։

- Պետության կողմից ՏՏ ոլորտին տրվող արտոնությունները որքանո՞վ են խթանում այսպիսի ծրագրեր իրականցնելուն։

- Արտոնությունները տարբեր ձեւերի են։ Կան ստարտափների համար արտոնություններ, ինչպես նշեցի պետությունը մեր լաբորատորիայի գործընկերն է եւ ֆինանսավորում են մեր ընթացիկ ծախսերի զգալի մասը։ Պետության անմիջական աջակցությունը շատ կարեւոր է։

Տպել
1885 դիտում

«Հայփոստ»-ը պարզաբանում է ներկայացրել կենսաթոշակի վճարման գործընթացի փոփոխման վերաբերյալ

Եղվարդի բնակչին մեղադրանք է առաջադրվել՝ մոտ 17 մլն դրամի զինվորական հանդերձանքը ոչնչացնելու փորձի համար

Տնտեսական ազատության միջազգային ինդեքսում Հայաստանը բարելավել է դիրքերը

ԱԺ-ում կքննարկվի «Անհայտ կորած անձանց մասին» ՀՀ օրենքի նախագիծը

Սյունիքի մարզում ձյուն է տեղում. միջպետական ու հանրապետական բոլոր ավտոճանապարհները բաց են

Մարտակերտի զորամասերից մեկի հավաքակայանից ԱԻ ծառայությանն է փոխանցվել 2 զինծառայողի մասունք

Հրդեհ «Կոշ» քրեակատարողական հիմնարկում

Անկարայում հետաքննություն է սկսել ԱՄՆ-ում «Կանգնեցրեք Էրդողանին» գրությամբ պաստառների առթիվ

1 օրում ձյան մեջ արգելափակումից տարբեր մարզերում դուրս է բերվել 9 ավտոմեքենա

Մայրաքաղաքում և 5 մարզերում էլեկտրաէներգիայի պլանային անջատումներ են սպասվում

Զբոսաշրջության ոլորտը սկսվում է վերականգնվել, մարդիկ ուզում են ճանապարհորդել. Վարդան Սարգսյան

Գերմանիայի Բունդեսթագն անձեռնմխելիությունից զրկել է պատգամավորներից մեկին՝ Ադրբեջանից կաշառք ստանալու կասկածանքով

«Թումո» տուփն ամռանն արդեն Կապանում կլինի

«Վահագնի Սիթին» Ա-Լիգայի եզրափակչի երկրորդ խաղում ևս հաղթեց «Դվինին»

Վարդենյաց լեռնանցքում հարկավոր է երթևեկել անվաշղթաների կիրառմամբ, Քաջարանում և Կապանում ձյուն է

Կոնգրեսականները չեղյալ են հայտարարել մարտի 4-ի նիստը՝ Կապիտոլիումի վրա հարձակման սպառնալիքի պատճառով

Դեղի հետկանչ․ կարգադրագիր է տրվել դեղերի վաճառքով զբաղվող 7 ընկերության

Սլովակիայի արտգործնախարարը ներողություն է խնդրել Ուկրաինայից վարչապետի կատակի համար

Ազատ ոճի ըմբշամարտի Հայաստանի հավաքականի գլխավոր մարզիչը՝ Կիևի մրցաշարի, Պատրիկեևի հեռանկարների և հավաքականի կազմի մասին

Արմավիրի մարզպետն ընդունել է Հայաստանի մանուկներ հիմնադրամի տնօրենին․ քննարկվել են մարզի զարգացմանն ուղղված հարցեր

ՄԻՊ-ը Բունդեսթագում բարձրացրել է Ադրբեջանում պահվող գերիների անհապաղ վերադարձի հարցը

Վերակառուցվել է Նշավան համայնքի ամբուլատորիայի շենքը

Շիրակի փոխմարզպետն Արեգնադեմում ծանոթացել է կառուցվող սպանդանոցին և ֆերմերային տնտեսությանը

Արմավիրի Արևաշատ գյուղում մոտ 2500 հակ անասնակեր է այրվել

Նախադպրոցական կրթական բոլոր ծառայությունները, մանկական ժամանցի կենտրոնները կլիցենզավորվեն. նոր նախագիծ

Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսն ընդունեց «Հայոց Եկեղեցու պատմություն» առարկայի հանրապետական օլիմպիադայի հաղթողներին

Քոչարյանը երբեք առանց «տանիքի» հաջողության չի հասել. չլիներ Վազգեն Սարգսյանը՝ նա ՀՀ տեղը մոռացած կլիներ. Վիգեն Խաչատրյան

Զինված ուժերի գլխավոր շտաբում իրականացվում են պլանների ճշգրտման աշխատանքներ

Կայացել է «Երկրաֆիզիկոս Սերգեյ Նազարեթյանի գիտական 50-ամյա գործունեությունը» խորագրով գրքի շնորհանդեսը

ՀՀ-ԵՄ Համապարփակ և ընդլայնված գործընկերության համաձայնագրի ուժի մեջ մտնելուն նվիրված միջոցառում է կազմակերպվել ԱԳՆ-ում

Բերման է ենթարկվել քրեական հեղինակություն Զապն ու նրան ուղեկցող 10-ից ավելի անձ

Փլուզում «ՉԱԱՐԱՏ Կապան» հանքում. 25-ամյա աշխատակիցը մահացել է

37-ամյա տղամարդը գողացել էր Հյուսիս-հարավ ճանապարհաշինության համար նախատեսված ավազից (տեսանյութ)

«Սա այն բացառիկ դեպքերից է, երբ ես ուրախ եմ, որ դեմ քվեարկեցիք». խնդրահարույց օրինագիծը էլի կքննարկվի

Մեսրոպ Առաքելյանը և Հայաստանում Շվեդիայի դեսպան Պատրիկ Սվենսոնն ընդգծել են մի շարք առաջնահերթություններ

Արայիկ Հարությունյանն ընդունել է Հադրութի մի խումբ բնակիչների

Հրդեհ է բռնկվել Բալահովիտում գտնվող «Գոլդ Շին» ընկերության փրփրապլաստի արտադրամասում (տեսանյութ)

4 կիլոգրամ հերոին և 2 կիլոգրամ ափիոն. Սյունիքում խոշոր չափի թմրանյութ է հայտնաբերվել (տեսանյութ)

Կորոնավիրուսի դեմ զանգվածային պատվաստումները Հայաստանում սկսվել են. 200 բուժաշխատող արդեն պատվաստվել է

Առաջիկայում կգործարկվի շուրջ 400 ծառայությունների էլեկտրոնային մատուցման հարթակը․ Ավինյանն ընդունել է Մոլինեուսին