Եթե Իրանը անդամակցի ԵԱՏՄ-ին, ապա Հայաստանի համար կարող են նոր հնարավորություններ բացվել. իրանագետ

Իրանի հնարավոր անդամակցությունը Եվրասիական տնտեսական միությանը կարող է տնտեսական լուրջ հնարավորություններ ստեղծել Հայաստանի համար: ՀԺ-ի հետ զրույցում երեկ նման տեսակետ հայտնեց իրանագետ Գարիկ Միսակյանը:

Օրեր առաջ Մոսկվա կատարած եռօրյա այցից հետո Իրանի Մեջլիսի խոսնակ Մոհամմադ Բաքեր Ղալիբաֆը հայտարարել է, որ Իրանի Իսլամական Հանրապետությունը պատրաստվում է Եվրասիական տնտեսական միությանն անդամակցությանը: «Այդ միությունը համախմբել է տարածաշրջանի երկրներին եւ ստեղծել ազատ առեւտրի գոտի: Իրանը սկսել է բանակցությունները ԵԱՏՄ-ին անդամակցության ուղղությամբ, եւ մեկնարկել է անդամակցությանը պատրաստվելու գործընթացը»,- Մոսկվայից վերադառնալուց հետո հայտնել է նա:

Թեմայի վերաբերյալ Գարիկ Միսակյանի հետ մեր զրույցը՝ ստորեւ.

- Պարոն Միսակյան, ինչո՞վ է պայմանավորված Իրանի այս մտադրությունը, եւ ինչպե՞ս ԵԱՏՄ անդամ երկրները կարձագանքեն սրան: 

- Ղալիբաֆի՝ ԵԱՏՄ-ին անդամակցելու վերաբերյալ հայտարարությունը, կարելի է ասել, բխում է Իրանի արտաքին-տնտեսական քաղաքականությունից, ինչպես նաեւ տնտեսական խնդիրներից, եթե հաշվի առնենք, որ ԱՄՆ պատժամիջոցների պայմաններում Իրանն ունի տնտեսական բավականին լուրջ խնդիրներ: Նշեմ նաեւ, որ բանկային պատժամիջոցների պատճառով Իրանը խնդիրներ ունի դոլարով եւ եվրոյով առեւտուր անելու հետ կապված: Իրանը 2 տարի առաջ արդեն սերտ առեւտրի համաձայնագիր էր կնքել ԵԱՏՄ-ի հետ, նաեւ՝ Հայաստանի միջնորդությամբ: Ներկայումս, կարելի է ասել, փորձում է անդամագրվել ԵԱՏՄ շուկա՝ նաեւ ռուբլիով առեւտրաշրջանառությունը մեծացնելու համար: Եթե բանակցությունները եւ անդամակցությունը դրական ավարտ ունենան, կարծում եմ՝ ԵԱՏՄ անդամ երկրները պետք է ողջունեն դա, քանի որ ԵԱՏՄ տնտեսական մեծ շուկային նաեւ գումարվելու է իրանական խոշոր շուկան 80 մլն-ից ավելի բնակչությամբ:

- Ի՞նչ կարող է տալ Իրանին ԵԱՏՄ-ին անդամակցությունը. սա քաղաքակա՞ն, թե՞ տնտեսական քայլ է՝ ըստ ձեզ:

- Կարելի է բնութագրել որպես ե՛ւ քաղաքական, ե՛ւ տնտեսական քայլ: Եթե հիշենք Իրանի ԱԳ նախարար Զարիֆի այցը տարածաշրջան եւ Ռուսաստան, այդ ժամանակ Իրանը առաջարկեց բազմակողմանի համագործակցության ֆորմատներ, նաեւ Ռուսաստանի հետ կնքեց անվտանգային ոլորտում համաձայնագիր: Իրանը ունի արտաքին թշնամի՝ ԱՄՆ-Իսրայել կամ արեւմուտք, Ռուսաստանը եւս նույն արեւմուտքին եւ ԱՄՆ-ին հակառակորդ է, այս դեպքում կարող են լինել համագործակցության եզրեր՝ ե՛ւ տնտեսական, ե՛ւ քաղաքական առումով: Սա կարելի է նաեւ բնութագրել 2 պետությունների տնտեսական եւ քաղաքական սերտացման շարունակություն: Նրանք նաեւ համատեղ զորավարժություններ են անում: Այսինքն՝ ռուս-իրանական հարաբերություններում, կարելի է ասել, բավականին լուրջ՝ տնտեսական, քաղաքական, անվտանգային եւ ռազմական տեղաշարժ է տեղի ունենում:

- Իրանի հնարավոր անդամակցությունը ԵԱՏՄ-ին՝ միության դերը միջազգային առումով կարո՞ղ է էականորեն մեծացնել:

- Այո՛, կարծում եմ, որ դա ԵԱՏՄ-ի դերը էականորեն կմեծացնի, քանի որ տարածաշրջանային խոշոր պետություն է անդամակցում այդ տնտեսական միությանը: Նաեւ տնտեսապես ձեռնտու կլինի ԵԱՏՄ երկրներին, այդ թվում՝ ե՛ւ ՀՀ-ին, ե՛ւ ՌԴ-ին:

- Հայաստանի համար ի՞նչ հնարավորություններ կարող է ստեղծել այդ անդամակցումը:

- Դա կարող է տնտեսական լուրջ հնարավորություններ ստեղծել: Նախ պետք է նշել, որ Հայաստանը ԵԱՏՄ անդամ միակ պետությունն է, որը ցամաքային սահման ունի Իրանի հետ: Բացի այդ՝ ունի նաեւ Մեղրիի ազատ տնտեսական գոտին, որը դեռեւս չի շահագործվում, սակայն ցանկալի կլինի նաեւ այդ տնտեսական հարաբերությունները խթանելու համար վերջապես դա շահագործել: Այսինքն՝ Հայաստանը լինելու է Իրանը ԵԱՏՄ-ին կապող ցամաքային ուղի: Սա կարող է ե՛ւ օգնել Հայաստանին՝ տրանզիտ երկիր դառնալու համար, ե՛ւ ներդրումներ ներգրավվել Հյուսիս-հարավի շինարարության, ինչպես նաեւ Մեղրիի ազատ տնտեսական գոտու ակտիվացման համար: Եթե նաեւ վերջնական արդյունքի հասնի տրանսպորտային ապաշրջափակումը, ապա նաեւ երկաթուղով ապրանքաշրջանառություն կլինի: Դա մեծապես կխթանի ՀՀ Սյունիքի մարզի զարգացմանը: Այսինքն՝ աշխարհաքաղաքական առումով բավականին լուրջ կշիռ կստանա Սյունիքի մարզը ե՛ւ Իրանի, ե՛ւ Ռուսաստանի համար:

- Ստացվում է, որ Իրանի՝ ԵԱՏՄ-ին հնարավոր անդամակցությունը Հայաստանի համար լուրջ տնտեսական ազդեցությո՞ւն կունենա:

- Հայաստանի համար կարող են նոր հնարավորություններ բացվել, եւ լավ օգտագործելու դեպքում կարող են այս համագործակցությունն ու Իրանի ԵԱՏՄ անդամակցությունը շահավետ լինեն:

- Տարիներ շարունակ բարձրաձայնվել է իրանական մատչելի վառելիքի եւ գազի մասին, որից Հայաստանը չի օգտվել, ըստ ձեզ՝ ԵԱՏՄ անդամակցության դեպքում Հայաստանը Իրանի հետ լուրջ երկխոսության կգնա՞ այս հարցի շուրջ:

- Եթե չեմ սխալվում, գազի առեւտրի շուրջ արդեն համագործակցություն ունենք Իրանի հետ, անգամ Իրանից Վրաստան գազ էր տեղափոխվում: Այսինքն՝ հնարավորությունները կան, նախադեպը՝ նույնպես: Հաշվի առնելով նաեւ, որ Հայաստանը պատերազմից հետո պատժամիջոցների ենթարկեց թուրքական ապրանքները, դրա բացը լրացնելու համար մեր շուկան կարիք ունի իրանական ապրանքների: Եթե հիշենք Հայաստանի էկոնոմիկայի նախարարի այցը Իրան եւ Զարիֆի այցը Հայաստան, ապա կարող ենք ասել, որ իրանական կողմը եւս շահագրգռված է Հայաստանի հետ երկկողմ հարաբերությունների զարգացման հարցում: Իրանին Հայաստանի կողմից 2500 ապրանքատեսակի ցանկ է տրամադրվել, որոնց կարիքն ունենք, իսկ իրանական շուկան կարող է ապահովել դա: Հետեւաբար համագործակցությունը սկսվել է, պետք է տեսնել, թե ինչպես դա կհաջողվի:

Մեր Կառավարությունը պետք է ջանքեր գործադրի այդ ուղղությամբ: Վերջին մի քանի տարվա ընթացքում, կարելի է ասել, այնքան էլ ակտիվ չէին հայ-իրանական հարաբերությունները, ինչը նաեւ զգացվեց պատերազմի ժամանակ: Այդ առումով պետք է նաեւ Հայաստանը ջանքեր գործադրի Իրանի հետ բոլոր ոլորտներում հարաբերությունները կարգավորելու կամ զարգացնելու ուղղությամբ:

- Պարոն Միսակյան, քանի որ ԵԱՏՄ անդամ երկրների մեծ մասը նաեւ ՀԱՊԿ անդամ է, հնարավոր համարո՞ւմ եք, որ Իրանի՝ ԵԱՏՄ անդամակցությունը ապագայում կարող է բերել նաեւ ՀԱՊԿ-ի անդամակցությանը:

- Կարծում եմ՝ մի քիչ վաղ է խոսել այդ մասին, սակայն եթե ռազմական կամ անվտանգային առումով ենք խոսում, պետք է նշել, որ Զարիֆի այցի ընթացքում կնքվել է անվտանգային եւ տեղեկատվական տեխնոլոգիաների, նաեւ ինֆորմացիայի փոխանակման վերաբերյալ փաստաթուղթ: Բացի դա, ինչպես նշեցի, մեկնարկել են ռուս-իրանական համատեղ զորավարժություններ, այսինքն՝ Իրանը նաեւ ռազմական առումով համագործակցություն է սկսում Ռուսաստանի հետ: Կհանգեցնի՞ դա ՀԱՊԿ-ի անդամակցության, թե՞ ոչ, դժվարանում եմ ասել: Պետք է սպասենք, թե ինչ ընթացք կունենա Ղալիբաֆի հայտարարությունից հետո ԵԱՏՄ անդամակցությունը, հետո պարզ կլինի Իրանը ցանկություն ունի՞ ՀԱՊԿ անդամ դառնալու, թե՞ ոչ: