ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի շրջանակներում կարեւոր պրոցես է տեղի ունենում. խումբը փորձում է վերասահմանել անելիքները. քաղաքագետ

«ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի շրջանակներում կարեւոր պրոցես է տեղի ունենում: Մինսկի խումբը փորձում է վերասահմանել իր անելիքները Արցախյան պատերազմից հետո»: Ֆրանսիայի նախագահ Էմանուել Մակրոնի եւ Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինի հեռախոսազրույցի վերաբերյալ տարածված հաղորդագրությունից այսպիսի եզրահանգում է անում քաղաքագետ, Միջազգային եւ հայկական հարցերի ինստիտուտի ղեկավար Ստյոպա Սաֆարյանը:

Ապրիլի 26-ին տեղի ունեցած հեռախոսազրույցից հետո Ելիսեյան պալատի տարածած հաղորդագրությունում նշվում էր, որ Մակրոնն ու Պուտինը պայմանավորվել են հանդես գալ Լեռնային Ղարաբաղում իրավիճակի կայունացման նպատակով «կոնկրետ նախաձեռնություններով»: «Երկու նախագահները պայմանավորվել են վերականգնել ջանքերը ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի շրջանակում իրավիճակի տեւական կարգավորման հասնելու գործում: Առաջիկա օրերին այդ ուղղությամբ կլինեն կոնկրետ նախաձեռնություններ»,- ասված էր հաղորդագրության մեջ:

Թե ինչ ասել է կոնկրետ նախաձեռնություններ՝ չէր մանրամասնվում: Նկատենք, որ այս հեռախոսազրույցին նախորդել էր ապրիլի 24-ի Փաշինյան-Պուտին զրույցը, որի ընթացքում քննարկվել էր նոյեմբերի 9-ի եռակողմ հայտարարության կետերի իրականացման ընթացքը, մասնավորապես՝ կարեւորելով 8-րդ կետի լիարժեք կյանքի կոչման անհրաժեշտությունը, որը վերաբերում է ռազմագերիների, պատանդների եւ պահվող այլ անձանց փոխանակմանը:

Ստյոպա Սաֆարյանը, սակայն, չի կարծում, թե կարեւոր նախաձեռնությունը վերաբերում է միայն գերիներին: Նրա համոզմամբ, քննարկման թեման Ղարաբաղի կարգավիճակի հարցն է, իսկ դա տեղի է ունենում ի հեճուկս Ադրբեջանի ցանկության:

«Եթե հիշում եք՝ Ալիեւն ասում էր, որ այս խումբը (Մինսկի-խմբ.) այլեւս անելիք չունի, հակամարտությունը լուծված է: Ռուսաստանը եւս գտնում էր, որ հակամարտության մյուս կարեւոր էլեմենտին՝ կարգավիճակին այլեւս պետք չէ անդրադառնալ, դա ապագայի հարց է, եւ պետք է մտածել ընդամենը տարածաշրջանային կայունությունը պահպանելու, եղած վիճակը պահպանելու, ինչպես նաեւ պատերազմի տուժած գոտիները վերականգնելու մասին: Պուտինը պատերազմից հետո ասում էր նաեւ, որ կարող է ներդրումներ բերել տարածաշրջան, զարգացնել եւ այլն, եւ այլն: Սրան հաջորդեց ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի ամերիկացի նախկին համանախագահ Ռիչարդ Հոգլանդի հայտնի հոդվածը, որում նա խոսում էր Մինսկի խմբի մանդատի ընդլայնման մասին, հակամարտությունից հետո եղած հարցերը կարգավորելու հնարավորություն տալու մասին»,- ընդգծեց Սաֆարյանը:

Հիշեցնենք, Հոգլանդն իր հոդվածում փորձել էր տալ հարցի պատասխանը, թե ո՞րն է ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի դերակատարումը, արդյոք Ղարաբաղյան պատերազմի ավարտից հետո միջնորդները անելիք ունեն:

Ամերիկացի դիվանագետը հիշեցնում էր, որ միջնորդների ապագայի վերաբերյալ հակամարտության կողմերը հակառակ դիրքորոշումներն ունեն՝ Երեւանը կարծում է, որ Մինսկի խմբի պահպանումն անհրաժեշտ է Լեռնային Ղարաբաղի վերջնական կարգավիճակի որոշման համար, Բաքուն պնդում է, որ Ղարաբաղը կա եւ կլինի Ադրբեջանի անքակտելի մասը։

Եվ ահա Պուտինի ու Մակրոնի հեռախոսազրույցի վերաբերյալ տարածված հայտարարությունից, ըստ Սաֆարյանի, ակնհայտ է դառնում, որ Ռուսաստանն ու Ֆրանսիան, հետեւաբար նաեւ ԱՄՆ-ն եկել են ընդհանուր որոշման, որ Մինսկի խմբի շրջանակներում պետք է լուծվի կարգավիճակի հարցը:

Թե ինչն է նման որոշման հիմք տվել՝ քաղաքագետը դժվարանում է այս պահին նշել: Չի բացառվում, որ այս հարցում դեր է խաղացել ԱՄՆ-ի նախագահի կողմից Հայոց ցեղասպանությունը ճանաչելը:

«Նկատելի է, որ Ֆրանսիայն, որպես ԱՄՆ-ի հետ սինխրոն գործած համանախագահություն, Թրամփի օրոք խաթարված տրանսատլանտյան միասնության վերականգնման կոնտեքստում փորձում է Պուտինի հետ ճշտել Մինսկի խմբի անելիքները եւ ՄԽ շրջանակներում դրանց կոորդինացիան: Ինչ նախաձեռնությունների մասին է խոսքը՝ այս պահին դժվար է ասել, բայց ուշագրավ է, որ պաշտոնական Երեւանի հետ ՄԽ համանախագահները չափազանց ինտենսիվ են աշխատում: Տեսանելի է, որ պաշտոնական Երեւանը պատերազմից հետո սահմանել է կարեւոր օրակարգ եւ դա Արցախի կարգավիճակի որոշման մասին է, դա ԼՂԻՄ տարածքի վերականգնման մասին է, դա եռակողմ հայտարարությամբ սահմանված  պարտավորույթունները պատշաճ կատարելու եւ առաջին հերթին գերիների վերադարձի մասին է,- նկատեց Սաֆարյանը:

Նա հիշեցրեց Փաշինյան-Պուտին ապրիլի 24-ի հեռախոսազրույցի մասին, որում եւս Հայաստանը պնդել է՝ կարգավիճակի որոշումը պետք է տեղի ունենա եւ դա «անջատում հանուն փրկության» բանաձեւի շրջանակներում է բացառապես:

Ի՞նչ է սպասվում Ղարաբաղի կարգավիճակի շուրջ քննարկմանը, ինչպե՞ս է արձագանքելու այդ ամենին Ալիեւը:

«Իհարկե Ալիեւն առարկելու է, որ հակամարտությունը համարվի չկարգավորված եւ քննարկվի Արցախի կարգավիճակի հարց, բայց Հայաստանի ու ՄԽ 3 համանախագահների տեսակետները նույնն են, որ հակամարտությունը կարգավորված չէ, որ ռազմական լուծումը դա հակամարտության կարգավորում չէ, եւ հակամարտության մյուս տարրերը, այդ թվում  կարգավիճակը պետք է ճշտվեն»,- պատասխանում է Սաֆարյանը:

Նա ընդգծում է՝ իր կարծիքով Ֆրանսիայի գործողությունները խիստ համաձայնեցված են ԱՄՆ-ի հետ:

«Թրամփի վարչակազմի օրոք ե՛ւ ֆրանսիան, ե՛ւ ԱՄՆ-ն  ամբողջ հզորությամբ չէին գործում Մինսկի խմբում: Իհարկե, եթե կարելի է ասել, որ Մինսկի խումբը գործում էր ընդհանրապես: Դա նույնպես պատերազմի նպաստած գործոններից մեկն էր: Այսինքն ֆորմալ կար այդ ձեւաչափը, հիշում եք՝ տարեվերջին մի  քանի քննարկում եղավ, բայց ազդեցությունը հակամարտության եւ նրա կողմերի վրա զրո էր: Այլ պարագայում պատերազմ չէր սկսվի, եթե այդ խմբի դերը շատ ամուր լիներ պրոցեսում: Միացյալ նահանգները, կարծում եմ, առայժմ սպասում է, եւ Կրեմլի հաղորդագրությունը հետաքրքիր էր այն առումով, որ այն մի կողմից ասում էր, որ պրեցեսներ կլինեն ՄԽ շրջանակներում եւ ոչ միայն ՄԽ շրջանակներում: Ռուսաստանը ակնհայտորեն նկատի ունի ե՛ւ նոյեմբերի 9-ի եռակողմ հայտարարությունը, որը այսպես ասած խաղաղության ամրապնդման եռակողմ ֆորմատ է, որտեղ Մինսկի խումբ չկա, ե՛ւ հունվարի 11-ի առեւտրային բլոկը՝ ապաշրջափակման վերաբերյալ, ե՛ւ կարծեք թե սրանից զատ ինչ-որ նախաձեռնություններ կլինեն, որի շուրջ պայմանավորվել են Մակրոնը եւ Պուտինը: Միանշանակ է, որ Ֆրանսիան որպես համանախագահ է վերադառնում գործընթացների մեջ, խսկ դա նշանակում է, որ Միացյալ նահանգների վերադարձ ՄԽ նույնպես լինելու է»,- եզրափակեց քաղաքագետը:

Նշենք, որ ՀՀ ԱԳՆ-ն դեռեւս չի մեկնաբանել՝ ինչ նոր նախաձեռնության մասին են խոսում երկու երկրների առաջնորդները: