Միլիարդների կորուստ, չվերթների կրճատում, կալանված օդանավեր. ինչ լուծումներ են գտնվել ՌԴ-ից թռիչքների իրականացման համար

Մարտի 28-ին եվրոպական ընկերությունները վերջնականապես կորցրին ռուսական ավիաընկերություններին ինքնաթիռներ տրամադրելու, ապահովագրելու և վերանորոգելու հնարավորությունը. այս սահմանափակումները մտցվել են ԵՄ պատժամիջոցների չորրորդ փաթեթով։

Ռուսական կողմից ընդունվել են օրենքներ, որոնք օտարերկրյա գործարարներն ու փորձագետները համարում են օտարերկրյա ինքնաթիռների քողարկված ազգայնացում։ Համաշխարհային ավիացիոն արդյունաբերության համար սա իրականում նշանակում է ճգնաժամ, քանի որ լիզինգային և ապահովագրական ընկերությունները ստիպված կլինեն կրել միլիոնավոր դոլարների վնասներ։

Ռուսական ավիաընկերությունները շահագործում են ավելի քան 1300 ինքնաթիռ։ Այս թիվը ներառում է սեփականության տարբեր ձևերով օդանավեր՝ ռուսական արտադրության, տարբեր ընկերությունների պատկանող և, վերջապես, ներմուծված ինքնաթիռներ, որոնք ռուսական ավիաընկերությունները վարձակալում են օտարերկրյա վարձատուներից: Վերջիններս ամենամեծ մասնաբաժինն են կազմում։

Reuters-ը վկայակոչում է Cirium վերլուծական ընկերության տվյալները, որոնց համաձայն՝ ռուսական ավիաընկերություններն օտարերկրյա վարձակալներից վարձակալել են 515 ինքնաթիռ։

Ռուսաստանի տրանսպորտի նախարար Վիտալի Սավելևը հայտարարել է, որ օտարերկրյա վարձատուները փորձում են վերցնել 20 միլիարդ դոլար արժողությամբ 500 օդանավ, որոնց համար հարցումներ են ստացվել։

Օդանավերը հիմնականում վարձակալել են եվրոպական երկրների ընկերությունները: Այդ ընկերություններից ամենախոշորը ռուսական շուկայում ինքնաթիռների արժեքով AerCap-ն է, որի կենտրոնակայանը գտնվում է Դուբլինում: Նրան է պատկանում 152 ինքնաթիռ՝ 2,1 միլիարդ եվրո ընդհանուր արժեքով։ 

Շուկայի առաջատարների թվում է նաև SMBC Aviation-ը՝ ճապոնական կոնսորցիումին պատկանող, որի գլխավոր գրասենյակը գտնվում է Դուբլինում, պարկը համալրված է 1,3 միլիարդ դոլար արժողությամբ 34 ինքնաթիռներով:

Մեկ այլ խոշոր խաղացող է Avolon-ը, որի գլխավոր գրասենյակը գտնվում է Լոնդոնում, և որը վարձակալում է 14 ինքնաթիռ, ընդհանուր՝ 320 միլիոն եվրոյով: (Ինքնաթիռների մասին տվյալները՝ Financial Times-ից):

Եթե ինքնաթիռները պատկանում են օտարերկրացիներին, ինչո՞ւ են նրանք դեռ Ռուսաստանում.

Պատժամիջոցների կիրառումից հետո սեփականատերերին հաջողվել է արտասահմանում ձերբակալել 78 ինքնաթիռ, հայտնել է ՌԴ տրանսպորտի նախարար Վիտալի Սավելևը։

Ընդ որում՝ դա տեղի է ունեցել նաև այն երկրներ թռիչքների ժամանակ, որոնք Ռուսաստանի դեմ որևէ միջոց չեն կիրառել, օրինակ՝ Հայաստանում և Թուրքիայում։ Ձերբակալությունը, ըստ ամենայնի, տեղի է ունեցել անգամ «արտահանման» թռիչքների ժամանակ։

«Աէրոֆլոտը 2 թռիչքով մեկնել է իր ուղևորների հետևից, բայց երկու ինքնաթիռն էլ ձերբակալվել է»,- ասել է Սավելևը:

Այս ձերբակալություններից անմիջապես հետո տրանսպորտի նախարարությունը սահմանափակել է ռուսական փոխադրողների թռիչքները արտասահման։ Նրանք կարող են այնտեղ թռչել միայն ռուսական ինքնաթիռներով կամ ներմուծված ինքնաթիռներով, որոնք գնվել և ի սկզբանե գրանցված են եղել Ռուսաստանում։

«Մենք օրինական ուղիներ ենք փնտրում՝ վարձատուների հետ բանակցելու և այս հարցը լուծելու համար, սակայն մինչ այժմ չենք կարողացել: Նրանք չեն ցանկանում բանակցությունների մեջ մտնել վճարման դիմաց փոխհատուցման և ռուսական ավիաընկերությունների կողմից նրանցից օդանավեր գնելու վերաբերյալ։ Բայց, այնուամենայնիվ, մենք հույսը չենք կորցնում, քանի որ հանձնվելը նշանակում է մնալ առանց ավիացիայի»,- ասել է Վիտալի Սավելևը։

Ըստ BBC-ի՝ փոխադրողների պարտքերը կարող են տարածվել նաև բանկերի վրա, որոնք կարող են երաշխիքներ տրամադրել լիզինգային գործարքների համար:

«Սա մոտ 200 միլիարդ ռուբլի է բոլոր ավիաընկերությունների համար, քանի որ մեր բանկերը ակրեդիտիվներ են տրամադրել օտարերկրյա բանկերի դեմ՝ երաշխավորելով, որ այդ վճարումները կկատարվեն»,- ասել է Սավելևը։ Նրա խոսքով՝ ավիաընկերությունների պարտավորությունների կատարումն այս կերպ կարող է ազդել բանկերի վրա։

Ռուսական իշխանությունները ինքնաթիռները Ռուսաստանում թողնելու համար փաստացի ընդունել են նոր օրենսդրական դաշտ։ Մասնավորապես նրանք թույլ են տվել վերագրանցել օտարերկրյա գրանցամատյաններում՝ արդեն գրանցված օդանավերը։ Հենց այս միջոցը որոշ արևմտյան գործարարներ իրականում համարում են բռնագրավում:

Տրանսպորտի նախարարության տվյալներով՝ արտասահմանյան մեքենաներից արդեն ռուսական ռեգիստր է փոխանցվել գրեթե 800 ավտոմեքենա։

Քաղաքացիական ավիացիայի միջազգային կազմակերպությունը (ICAO) հայտնել է, որ երկակի գրանցումը կարող է հակասել միջազգային իրավունքին՝ Չիկագոյի կոնվենցիային:

Օրենքի ստորագրումից հետո կառավարության ընդունած երկու որոշումները թույլ են տվել ապահովագրել, վերաապահովագրել և սպասարկել Ռուսաստանում ինքնաթիռները, ինչպես նաև սահմանափակել դրանց վաղաժամկետ վերադարձը: Այդպիսով՝ օտարերկրյա օդանավերի վարձակալության ֆինանսական, տեխնիկական սպասարկումը և դրանց հավաստագրումը նույնպես փոխանցվել են Ռուսաստանին:

Այժմ սպասարկման համար օտարերկրյա ընկերությունների մասնակցությունը պարտադիր չէ. Ռուսաստանի կարգավորող մարմնի վկայականը բավական է:

Սանկտ Պետերբուրգում Rossiya Airlines-ի տեխնիկական ստորաբաժանումը օդային տրանսպորտի դաշնային գործակալությունից ստացել է Ռուսաստանի Դաշնության պետական ռեգիստրում գրանցված օտարերկրյա արտադրության ինքնաթիռների սպասարկման ընդլայնված վկայագիր: Նորացված վկայականը վերաբերում է Boeing և Airbus ինքնաթիռներին:

Ինքնաթիռները, որոնք մնացել են Ռուսաստանում, իշխանությունները պատրաստվում են ապահովագրել նաև ռուսական վերաապահովագրող ընկերություններում՝ «Կենտրոնական բանկի իրավասության ներքո», նշել են տրանսպորտի նախարարությունում։

Օդանավերի հարցը կկարգավորեն, իսկ ի՞նչ է լինելու դրանց արտադրամասերի ներմուծման հետ.

Մարտի 28-ից ԵՄ ընկերությունները իրավունք չունեն մատակարարել ինքնաթիռների արտադրամասեր, որոնք կօգտագործվեն Ռուսաստանում։

Տրանսպորտի նախարար Վիտալի Սավելևը սա անվանել է ռուսական ավիաընկերությունների ինքնաթիռների հետ կապված ժամանակավոր իրավիճակ։ 

«Մեզ ինչ-որ փուլում անհրաժեշտ կլինեն պահեստամասեր, որոնցից մեզ զրկել են, մենք լուծում ենք փնտրում, քննարկում ենք տարբերակներ»,- ասել է նա Դաշնության խորհրդում։

Խնդրի լուծումներից մեկն այն է, որ որոշ ինքնաթիռների մասերը օգտագործվեն՝ մյուսները վերանորոգելու համար: Ավելին՝ ապամոնտաժվող ինքնաթիռները նույնպես կարող են վարձակալվել։ Մասնավորապես մարտի սկզբին նման հեռանկարի մասին խոսել էր Ural Airlines ընկերության ավիացիոն տեխնիկական կենտրոնի տնօրեն Իգոր Պոդդուբնին։

Նրա խոսքով՝ փոխադրող ինքնաթիռները կկարողանան անվտանգ թռչել երկու-երեք ամիս՝ առանց դրանցում մասերի փոխարինման սկսելու։

«Մենք սկսեցինք վերլուծել և եկանք այն եզրակացության, որ սկզբունքորեն ո՛չ այսօր, ո՛չ վաղը կանգ չի առնելու մեր աշխատանքը, դա հաստատ է, և «Ուրալ ավիաուղիների» ինքնաթիռները կթռչեն անվտանգ՝ առանց ուղևորներին նյարդայնացնելու, առանց ինքնաթիռների կանգառների և առանց վանդալիզմի, մոտ երկու-երեք ամիս»,- Պոդդուբնիի խոսքերն է մեջբերում Interfax-ը։

«Պոբեդա» ցածր բյուջետային ավիաընկերությունը (Աերոֆլոտ խմբի մաս, որը կատարում է նաև Հայաստան թռիչքներ) կրճատում է իր բորտը 41-ից մինչև 25 ինքնաթիռ, որպեսզի օգտագործի մնացած ինքնաթիռները պահեստամասերի համար, և այդ պահեստամասերը բավարար կլինեն մինչև մատակարարման կորցրած շղթաները վերականգնվեն:

Այս մասին հայտնում է РИА Новости-ն՝ հղում անելով ավիաընկերության գլխավոր տնօրենի պաշտոնակատար Անդրեյ Յուրիկովի նամակին։ Նրանց ինքնաթիռների պարկի առնվազն մեծ մասը վարձակալված է:

Ի՞նչ ինքնաթիռներով են, ի վերջո, կազմակերպվելու թռիչքները դեպի ՌԴ

Եվրոպական ընկերությունների կողմից ինքնաթիռների վարձակալության արգելքը վերաբերում է ցանկացած ինքնաթիռի, ոչ միայն եվրոպական արտադրության:

Մարտի 1-ից Boeing-ը դադարեցրել է ռուսական ավիաընկերություններին պահեստամասերի և սպասարկման ծառայությունների մատակարարումը, ինչպես նաև իր գործունեությունը Մոսկվայում։

Մարտի 18-ին ԱՄՆ առևտրի նախարարությունն արգելեց Ռուսաստանում շահագործվող 99 Boeing ինքնաթիռների լիցքավորումը, պահեստամասերի և ծառայությունների մատուցումը (բացառություններ միայն հատուկ թույլտվությամբ):

Թեև հնարավոր է պահպանել ներմուծվող ինքնաթիռների թռիչքային պիտանիությունը Ռուսաստանի ներսում, սակայն պատժամիջոցների պատճառով դրանք այլևս հնարավոր չէ կիրառել արտասահմանյան ուղևորությունների դեպքում։ 

ՌԴ տրանսպորտի նախարարության տվյալներով՝ ռուսական արտադրության ինքնաթիռները հասանելի են միջազգային թռիչքների համար, հասանելի են նաև ներմուծված ինքնաթիռները, որոնք ձեռք են բերվել և գրանցված են ռուսական ռեգիստրում։ Ընդհանուր առմամբ, դրանք 193 ինքնաթիռներ են, որոնցից 148-ը Sukhoi Superjet ինքնաթիռներ են։

Այնուամենայնիվ, SSJ-ը տարածաշրջանային ինքնաթիռ է, որի առավելագույն հայտարարված հեռահարությունը կազմում է մոտ 3000-4500 կմ: Ուկրաինայի և Ռուսաստանի հարավում փակ երկնքի պայմաններում օդային երթուղիները մեծապես ձգվել են նույնիսկ այնպիսի երկրներ, ինչպիսիք են Թուրքիան և Եգիպտոսը, որոնք չեն փակել երկինքը ռուսական ընկերությունների համար։ Տարբերակներից մեկը կարող է լինել տարանցիկ թռիչքը:

Այս ֆոնին «Աերոֆլոտ»-ը մարտի 25-ին բացել է Սոչիից Հայաստան, Եգիպտոս, Իսրայել, Ղազախստան, Թուրքիա և Ուզբեկստան նոր կանոնավոր չվերթների տոմսերի վաճառք։ Թռիչքները կիրականացվեն նրա դուստր ձեռնարկության՝ «Ռոսիա»-ի Superjet ինքնաթիռներով, որի համար մինչև 10 այդպիսի ինքնաթիռ կտեղակայվի Սոչիի օդանավակայանում։

Սոչիից թռիչքների ծրագիրը կենտրոնացած է խմբի այլ բազային օդանավակայաններից՝ Մոսկվայից, Սանկտ Պետերբուրգից և Կրասնոյարսկից տարանցիկ ուղևորափոխադրումների վրա, նշել է ընկերության ներկայացուցիչը։

Ո՞վ է վճարելու Ռուսաստանում մնացած ինքնաթիռների համար.

Ամենայն հավանականությամբ, ի վերջո, հիմնական վնասները կրելու են ապահովագրողները, վերաապահովագրողները եւ արևմտյան վարձատուները։ Սակայն մինչ դա կորոշվի, ընկերություններին երկար դատավարություններ են սպասվում։

Fitch Ratings-ը կարծում է, որ ապահովագրության ընդհանուր պահանջները վատագույն սցենարի դեպքում կարող են հասնել մինչև 10 միլիարդ դոլարի, ինչը դա դարձնում է մինչ օրս ավիացիոն ապահովագրության պատմության մեջ ամենամեծ տարեկան պահանջը:

Ռուսական նոր օրենքները պարադոքսալ կերպով որոշակիորեն մեղմացրել են օտարերկրյա վարձատուների դիրքերը:

Ըստ BBC-ի՝ ամերիկյան Air Lease ընկերության նախագահ Սթիվեն Ուդվար-Հազին ասել է, որ ռուսական նոր օրենսդրությունը հաստատում է, որ Մոսկվան մտադիր էր առգրավել ինքնաթիռները։

Դա կարող է օգնել տանտերերին ապահովագրողների դեմ պահանջների ձևավորման հարցում, գրում է բրիտանական Financial Times բիզնես թերթը։ 

Այնուամենայնիվ, որոշ ընկերությունների դեռ հաջողվել է ինքնաթիռը վերադարձնել վարձատուներին: Մարտի սկզբին UTair-ն իր հաղորդագրության մեջ գրել էր, որ, սեփականատեր-վարձատուների պահանջների, ինչպես նաև պայմանագրերի համաձայն, շահագործումից հանել է գործառնական վարձակալության տակ գտնվող իր ողջ պարկը՝ ինը Boeing 737NG ինքնաթիռ։

Հետագայում Ռուսաստանի հետ կապված իրավիճակը, ըստ Fitch-ի, կանդրադառնա ավիացիոն ապահովագրության ողջ շուկայի վրա։ Մասնավորապես ապահովագրողները և վերաապահովագրողները կարձագանքեն՝ ավելացնելով վճարումները և նվազեցնելով վստահությունը այլ շուկաների նկատմամբ: