Օլիգոպոլիան ինչպես որ կա

«ՍԻԼ գրուպի» համասեփականատեր Սարիբեկ Սուքիասյանի հետ տեղի ունեցած պատմությունը բացահայտում է այն ալգորիթմը, որի կիրառմամբ Հայաստանում մարդիկ դառնում են օլիգարխ: Օլիգարխը սովորական գործարարից տարբերվում է նրանով, որ միլիոններ է վաստակում ոչ թե սեփական գործարար ընդունակությունների իրացման, այլ անհավասար մրցակցության, իշխանական հովանավորության շնորհիվ: Եւ այս պայմաններում, բնականաբար, բոլոր թույլատրելի եւ անթույլատրելի միջոցներով պայքարում է իշխանության վերարտադրության համար, որովհետեւ իշխանափոխությունը նրա համար նշանակում է հովանավորության եւ ուրեմն նաեւ ունեցվածքի կորուստ, որովհետեւ` կրկնում եմ, նա միլիոնատեր դարձել է ոչ թե սեփական օբյեկտիվ ընդունակությունների իրացման, այլ իշխանական հովանավորության շնորհիվ: Ահա, տեսական այս պատմությունը գործնականում երեւակվեց «Բջնի» գործարանի հետ կապված զարգացումներում: «Բջնի» գործարանը, որը Սուքիասյանների գործադրած տիտանական ջանքերի շնորհիվ դարձել էր Հայաստանի կարեւորագույն բրենդներից եւ ամենաեկամտաբեր բիզնեսներից մեկը, ըստ էության վարչական որոշմամբ նվիրաբերվեց ԱԺ գործարար պատգամավոր Ռուբեն Հայրապետյանին: Թվում էր` գործն ավարտված է, եւ Հայրապետյանին այլ բան չի մնում, քան կայացած բրենդը, կայացած բիզնեսը աշխատեցնել եւ բազմապատկել իր միլիոնները: Բայց «Բջնիի» շուրջ տեղի ունեցած պատմությունը, Սուքիասյանների ընտանիքի բարի համբավը պրոբլեմ պիտի դառնան «Բջնիի» նոր «տիրոջ» համար, որովհետեւ շատ մեծ է հավանականությունը, որ սպառողը, ի նշան բողոքի, հրաժարվի Ռուբեն Հայրապետյանի «Բջնիից», «Նոյից», եթե նույնիսկ այդ ջրերը ունենան նախկին որակական հատկանիշները: Համենայնդեպս, վերջին մեկ տարվա ընթացքում այդ միտումը հստակ նկատվեց, որովհետեւ մարդիկ զանգվածաբար հրաժարվում էին «Բջնիից» եւ դառնում Սուքիասյանների կողմից արտադրվող նոր հանքային եւ ոչ գազավորված «Սիլ» ջրերի սպառող: Հասկանալով, որ իր իմիջը եւ գործարար ընդունակությունները թույլ չեն տալու դիմանալ «Սիլ»-ի մրցակցությանը, Ռուբեն Հայրապետյանը Սերժ Սարգսյանի առաջ խնդիր է դնում` չբավարարվել «Բջնին» Սուքիասյաններից խլելով, այլ նրանց ընդհանրապես արգելել հանքային եւ ոչ գազավորված ջրերի արտադրությամբ զբաղվել: Այս պատճառով էլ, ահա, իշխանությունները արդեն մի քանի ամիս ջանք ու եռանդ չեն խնայում «ՍԻԼ» ջրերի արտադրությամբ զբաղվող «Բյուրեղ» ընկերությունը Սուքիասյանների ձեռքից խլելու գործում: Սա արվում է նրա համար, որպեսզի իշխանական օլիգարխը` տվյալ դեպքում Ռուբեն Հայրապետյանը, որն արդեն իշխանության ապօրինի որոշման արդյունքում տիրացել է ուրիշի գույքին, ուրիշի ստեղծած բրենդին եւ կայացած բիզնես-ցանցին, նույնիսկ նորաստեղծ մի ընկերության հետ մրցակցություն վարելու կարիք չունենա: Որովհետեւ եթե Խաչատուր Սուքիասյանը եւ Ռուբեն Հայրապետյանը հավասար պայմաններում լինեն, Հայրապետյանի «Բջնին» մեկուկես տարում կսնանկանա, իսկ Խաչատուր Սուքիասյանի «ՍԻԼ» անունով ջուրը հայկական շուկայում կստանա դոմինանտ կարգավիճակ եւ դուրս կգա միջազգային շուկա: Սրանում է այս ողջ պատմության իմաստն ու գաղտնիքը: Եւ կոնկրետ այս իրավիճակը ցույց է տալիս այն հողը, հենարանը, որի վրա հենված է օլիգարխիան: Հենց այս համակարգն է, որ կոչվում է օլիգոպոլիա: Այս համակարգն է պատճառը, որ Հայաստան շաքարավազ միայն մեկ հոգի է ներմուծում, որ ՊՆ-ն կարտոֆիլ միայն մեկ հոգուց է գնում, բենզինի ներմուծումը դրված է կոնկրետ անձանց վրա: Նրանցից բացի ոչ ոք Հայաստան շաքարավազ ներմուծել չի կարող, բենզին եւ դիզվառելիք ներմուծել չի կարող, ՊՆ-ին կարտոֆիլ վաճառել չի կարող, որովհետեւ եթե ուրիշներին էլ հնարավորություն տրվի, կպարզվի, որ ավելի էժան շաքարավազ բերողներ էլ կան, ավելի էժան բենզին բերողներ էլ կան, ավելի էժան կարտոֆիլ մթերողներ էլ կան: Բացի դա` ներկայումս մի քանի հոգու ձեռքում կենտրոնացող գումարները կհայտնվեն բազմաթիվ տեղերում, եւ իշխանությունը չի կարողանա դրանք վերահսկել, դրանց կիրառմամբ ընտրությունների կեղծման մեքենա ստեղծել, այդ մեքենան աշխատեցնել: Այսպիսով, կարող ենք արձանագրել, որ իշխանությունները ջանքեր են գործադրում նոր օլիգոպոլիա ստեղծելու ուղղությամբ` ի դեմս Ռուբեն Հայրապետյանին «պատկանող» «Բջնիի»: Մինչդեռ Սարիբեկ Սուքիասյանի ձերբակալության հիմնավորվածության մասին «Հայլուրի» ռեպորտաժին նախորդել եւ հաջորդել էին ուրիշ ռեպորտաժներ` օլիգոպոլիաների դեմ մղվող պայքարի մասին: www.nikol.am