ՀՀ-ում որ գոտիներն են երկրաշարժերի դեպքում առավել խոցելի. Երևանում վտանգավորության աստիճանը որքան է

Վերջին օրերին Թուրքիայում և Սիրիայում տեղի ունեցած աղետալի երկրաշարժը մտահոգություններ է առաջացրել մեր հասարակության շրջանում, թե արդյո՞ք Հայաստանում չկան երկրաշարժի վտանգներ, և մայրաքաղաք Երևանը որքանո՞վ է պատրաստ ուժգին աղետի:

ԳԱԱ երկրաբանական գիտությունների ինստիտուտի գիտաշխատող, սեյսմոլոգ Հրաչյա Պետրոսյանը «Հայկական ժամանակ»-ի հետ զրույցում նշում է, որ նորանկախ Հայաստանում ստեղծվել և պարբերաբար թարմացվում են շենք-շինությունների սեյսմակայունության նորմերը, նաև՝ նորմերում տեղ գտած Ա և Բ հավելվածները:

«Ա հավելվածում Հայաստանի տարածքի երկարաժամկետ սեյսմիկ վտանգի գնահատման քարտեզն է՝ սեյսմիկ գոտեվորման քարտեզը: Պարզ ասած՝ ՀՀ տարածքը բաժանված է որոշակի գոտիների՝ ըստ սեյսմիկ վտանգի մակարդակի, և նշված են այդ գոտիներում հնարավոր երկրաշարժերը: Հիմք ընդունելով այդ քարտեզի տվյալները՝ Բ հավելվածում նշված է ՀՀ բոլոր բնակավայրերի ցանկը և ամեն մի գյուղի, քաղաքի համար սեյսմիկ վտանգի առավելագույն մակարդակը»,- տեղեկացնում է նա:

Ըստ նրա՝ շինարարը, որը մտադիր է շենք կառուցել, ճարտարապետը, որը պատրաստվում է նախագծել, կոնստրուկտոր-ինժեները, որը պետք է հաշվարկ կատարի, պարտավոր են բացել այդ նորմերը, ստուգել Բ հավելվածում տվյալ քաղաքի կամ գյուղի համար սեյսմիկ վտանգի աստիճանը՝ սեյսմակայունությունը և դրա հիման վրա նախագծել, կառուցել, այնուհետև դրանք շահագործման հանձնել:

Սեյսմոլոգի խոսքով՝ այդ նորմերի համաձայն՝ Երևան քաղաքի ամբողջ շինարարությունը պետք է իրականացվի 9 բալ սեյսմիկ վտանգի հաշվարկով, որը խորհրդային տարիներին 7 բալ էր կազմում:

Պետրոսյանը նկատում է, որ, ցավոք, այսօր շատ խոցելի են խորհրդային ժամանակահատվածում կառուցված շենքերը:

«Դրանք կառուցվել են տարբեր տարիների, տարբեր պրոյեկտներով ու տարբեր տեղանքներում: Աջափնյակում կան 60-ական թվականներին կառուցված «խռուշյովկաները», որոնք վթարային չեն: Կան շենքեր, որոնք վթարային են, ընդհուպ՝ մինչև չորրորդ աստիճանի: Ամեն շենք առանձին պետք է անձնագրավորվի, և տասը տարին մեկ բոլոր շենքերն ուսումնասիրվեն, և այդ անձնագրերում լրացվեն տեխնիկական պարամետրերը, այդ թվում՝ սեյսմակայունությունը՝ համեմատած նախնական տվյալների հետ, որոնք եղել են շենքը կառուցելու ժամանակ»,- նշում է նա: 

Սեյսմոլոգը օրինակներ է բերում. «Նույնիսկ շենք կա՝ երեք մուտքանի, որ առաջին և երկրորդ մուտքերը երրորդ կարգի վթարային են, իսկ երրորդ մուտքը՝ չորրորդ: Վեցմուտքանի շենքեր կան, որ երրորդ-չորրորդ մուտքերը 4-րդ կարգի վթարային են, մյուսները՝ ոչ, որովհետև շենքը անհավասար է նստում: Շենքի ֆունդամենտում եղած գրունտը մի դեպքում բազալտից ամուր գրունտ է, մյուս դեպքում սպիտակ կավահողեր են, որոնք հեշտությամբ լվացվում են, և դրա համար շենքերն անհավասար են նստում: Բայց բոլոր շենքերի դեպքում նույնն ասելը ոչ մասնագիտական մոտեցում է: Դրա համար պետք է յուրաքանչյուր շենք առանձին ուսումնասիրվի, անհատական մոտեցում լինի»:

Խոսելով Թուրքիայում և Սիրիայում տեղի ունեցած ավերիչ երկրաշարժի մասին՝ սեյսմոլոգ  Հրաչյա Պետրոսյանը նշում է, որ այդ երկրաշարժերը հարում են արևալաանատոլիական ակտիվ երկրաշարժածին բեկվածքին, որը շրջանցում է ՀՀ տարածքը: Այդ առումով Հայաստանի Հանրապետությանը անմիջական վտանգ չի սպառնում:

Հարցին՝ հաշվի առնելով Հայաստանի երկարաժամկետ սեյսմիկ վտանգի քարտեզը՝ ո՞րն է ամենավտանգավոր գոտին, վերջինս պատասխանում է՝ այդ քարտեզում ներառված Է երեք գոտի, որից համեմատաբար ամենավտանգավորը երրորդ գոտին է:

«Այն անցնում է Փամբակ-Սևան-Սյունիք ակտիվ խզվածքի երկայնքով՝ ընդգրկելով մասնավորապես Վանաձոր, Սպիտակ քաղաքները և մոտենալով ժելտարեչենսկ-Սարիղամիշ ակտիվ խզվածքին՝ հյուսիս-արևմտյան հատվածում: Վտանգավոր են նաև մի շարք այլ բնակավայրեր, որոնք հարում են այդ խզվածքին: Պակաս վտանգավոր է Երևան քաղաքը, որովհետև այն գտնվում է երկրորդ գոտում: Այնուամենայնիվ, բոլոր հնարավոր կառուցապատողները պարտավոր են կառուցել 9 բալ սեյսմակայուն շենք-շինություններ, նույնը՝ Գյումրիում, Վանաձորում և Սպիտակում: Պահանջները մաքսիմալ խիստ են»,- շեշտում է նա:

Հարցին՝ այսօր արդյո՞ք պահպանվում են վերոնշյալ շինարարական նորմերը, վերջինս դժվարանում է պատասխանել:

«Ես հեռու եմ ասելուց, որ նորմատիվները չեն պահպանվում և հեռու եմ ասելուց, որ բոլոր նորմատիվները պարտադիր պահպանվում են: Կան համապատասխան պետական կառույցներ, որոնք հենց դրա համար են, որպեսզի հետևեն այդ աշխատանքներին: Ես շինարար չեմ, չեմ կարող պատասխանել՝ այո կամ ոչ: Չեն կարող բոլոր նորակառույց շենքերը վատ կառուցվել, չեն էլ կարող իդեալական համապատասխանել բոլոր նորմերին: Նման պատկեր չկա ոչ մի երկրում, Հայաստանում՝ ևս»,- նկատում է սեյսմոլոգը:

Հերմինե Կարապետյան