Արդյոք եվրոպական երկրները կճնշե՞ն Ադրբեջանին՝ կատարելու դատարանի որոշումը, նրանք էներգետիկ կախվածության մեջ են. Պարսյան

«Սա իրավական փաստաթուղթ է, բայց այն կարող է իրականացվել միայն քաղաքական ճնշման պայմաններում, իսկ քաղաքական ճնշում այս պարագայում կարող է իրականացնել Եվրամիությունը: Սակայն վերջինս բավականին մեծ կախվածություն ունի Ադրբեջանից՝ պայմանավորված էներգակիրների ճգնաժամով»: 

Այս մասին «Հայկական ժամանակ»-ի հետ զրույցում ասում է իրավաբան Սուրեն Պարսյանը՝ անդրադառնալով Արդարադատության միջազգային դատարանի որոշմանը, որով Ադրբեջանին պարտավորեցրել է ապահովել անխափան տեղաշարժը Լաչինի միջանցքով։ 

«Ըստ անցած տարվա ստորագրված պայմանագրի՝ Ադրբեջանը պետք է 18 միլիարդ խորանարդ մետր գազ արտահանի Եվրամիության երկրներ, նաև պայմանագրեր ունի Սերբիայի, Բուլղարիայի հետ և այլն: Այսինքն՝ Եվրամիության երկրներն այս պահին բավականին լուրջ էներգետիկ կախվածություն ունեն Ադրբեջանից»,- նկատում է նա: 

Ըստ Պարսյանի՝ ակնհայտ է, որ այս պահին այդպիսի ճնշում եվրոպական երկրները չեն իրականացնի: Կարող է դարձյալ կրկնեն իրենց հայտարարությունները, բայց դա չի վերածվի տնտեսական, քաղաքական պատժամիջոցների. «Եթե իսկապես ցանկանում են, որ Ադրբեջանն այս որոշումն իրականացնի, պետք է համապատասխան քայլեր իրականացնեն՝ տնտեսական պատժամիջոցներ, քաղաքական որոշակի սահմանափակումներ դնեն, այդ թվում՝ ձայնի իրավունքի զրկում տարբեր եվրոպական կառույցներում»:

Միևնույն ժամանակ, ըստ նրա, սույն փաստաթուղթն արևմտյան երկրները կարող են ապագայում օգտագործել Ադրբեջանի դեմ այլ նպատակներով, երբ զգան, որ նա դուրս է գալիս իրենց վերահսկողությունից կամ խախտում է պայմանավորվածությունները:

Վերջինս նաև նկատում է՝ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի բազմաթիվ որոշումներ Ադրբեջանը չի կատարել, ընդ որում՝ ոչ միայն Հայաստան-Ադրբեջան հարցերով, այլ նաև ներքին խնդիրներով. բազմաթիվ գործեր կան ընդդեմ Ադրբեջանի կառավարության, որոնք հաղթել են Ադրբեջանի քաղաքացիները, սակայն կառավարությունն ուղղակի չի անում դրանք:

Նրա նկատառմամբ՝ իրավական այս փաստաթուղթը հայկական կողմն առավել շատ կարող է օգտագործվել դիվանագիտական և քաղաքական աշխատանքների դեպքում, ինչպես նաև՝ ներքաղաքական հարցերի ժամանակ:

«Ներքաղաքական շրջանակներում կարող են ցույց տալ, որ տեսեք՝ մենք աշխատել ենք, ձեռքներս ծալած չենք նստել և հաղթեցինք: Իսկ եվրոպական և միջազգային տարբեր հարթակներում մեր դիվանագետները կարող են հղում անել, որ տեսեք՝ այսպիսի փաստաթուղթ կա»,- ասում է նա:

Անդրադառնալով Ադրբեջանի ներկայացրած դիմումին՝ ընդդեմ Հայաստանի, ըստ որի՝ միջազգային ատյանից պահանջել էր Հայաստանին պարտավորեցնել «վերջ տալ ականապատումներին ու Լաչինի միջանցքով ականներ փոխադրելուն», որը Հաագայի դատարանը մերժել է, զրուցակիցն ասում է՝ դրանով հերթական անգամ հերքվեց Ադրբեջանի կեղծ տեղեկատվությունը. «Եթե այս անգամ, օրինակ, ականների հարցն էր բարձրացվում, հաջորդ անգամ կարող են ջրի թունավորման, կամ հանքավայրերի, բնապահպանական և այլ հարցերով հայցեր ներկայացնեն: Նրանք անընդհատ այս գործընթացը փորձելու են պահել՝ ճնշում գործադրելով Հայաստանի վրա, նաև՝ միջազգային հանրության վրա, թե տեսե՛ք՝ մենք էլ ենք զոհ»:

Խոսելով ՀՀ-ի մյուս ներկայացրած պահանջի մասին, որը դատարանը մերժել է, այն է՝ Արցախում գազի և էլեկտրաէներգիայի պարբերաբար խափանումները, որոնք իրականացնում է Ադրբեջանը, Պարսյանը նկատում է՝ դա այլ խնդիր է, քանի որ այս ընթացքում ադրբեջանական կողմը գազը միացրել անջատել է:

«Ադրբեջանցիներն ավելի խորամանկ են եղել այս առումով, շատ հաճախ ոչ թե ամբողջությամբ, այլ կիսով չափ են փակել գազը, որի հետևանքով կտրուկ թուլացել է ճնշումը, իսկ թույլ ճնշման պայմաններում չես կարող օգտագործել այդ համակարգը, այսինքն՝ գազ կա, բայց համապատասխան ճնշում չկա: Այս երևույթը հաշվի առնելով՝ շատ դժվար է հստակ փաստարկներ և ապացույցներ բերել, որ ադրբեջանական կողմը միջամտել է»,- ասում է նա: 

Ըստ բանախոսի՝ այդպիսի ապացույցներ ձեռք բերելու համար դատարանը պետք է գործողություններ իրականացնի, տեղում ուսումնասիրի խողովակի ամբողջականությունը, հնարավոր միջամտությունը և այլն. «Դատարանի այս որոշումները միջանկյալ են, քննությունը չի ավարտվել, այս ընթացքում դատարանը կարող է որոշումներ կայացնել այդ տարածքներում կատարել ուսումնասիրություններ, հետազոտություններ, փորձագետներ գործուղել, որը քիչ հավանական եմ համարում: Նրանք չեն ցանկանա նոր առճակատման գնալ Ադրբեջանի հետ»:

Հերմինե Կարապետյան