Ո՞ւր է իմ 220 լիտր կաթը

«Լավորակ պանիրը, ի տարբերություն այլ կաթնամթերքի, պատրաստվում է բացառապես անարատ կաթից, իսկ կաթի արտադրությունը մեր հանրապետությունում կրում է խիստ սեզոնային բնույթ: Այսպես, եթե դեկտեմբերից մարտ ամիսը ընկած ժամանակահատվածում ամսական արտադրվում է շուրջ 20 հազար տոննա կաթ, ապա մայիս-հուլիս ամիսներին կաթի արտադրության ամսական ծավալներն աճում են գրեթե 3,5 անգամ եւ հասնում ավելի քան 70 հազար տոննայի»,- բացատրում է նախարարությունը: Եւ ահա, ըստ նախարարության, քանի որ ձմռան ամիսներին կաթը քիչ է արտադրվել, ուստի պանիր էլ է քիչ արտադրվել: Այլ պայմաններում գյուղնախարարության այս պարզաբանումը կարելի էր ընդունել ի գիտություն եւ համբերատար սպասել, բառացիորեն առաջնորդվելով՝ «Գարուն կգա յոնջեն կաճի...» հայտնի ասացվածքով: Բայց շատ հետաքրքիր է, թե որտեղից է գյուղնախարարությունը վերցրել կաթի արտադրության ծավալների մասին տեղեկատվությունը: Հասկանալի է` ՀՀ ազգային վիճակագրական ծառայությունը հրապարակում է նման թվեր: Այդ թվերն էլ տալիս են գյուղապետերը: Բայց ամբողջ հարցն այն է, թե արդյոք այդ թվերը համապատասխանում են իրականությանը: Եթե հավատանք, որ համապատասխանում են, ապա պետք է նաեւ արձանագրենք, որ Հայաստանը իր գյուղատնտեսության արդյունավետությամբ արդեն հասել է անասնապահական ամենաարդիական տեխնոլոգիաներ ունեցող երկրներին: Մասնավորապես ԱՄՆ-ին: Հայաստանում, ըստ վիճակագրության, մեկ շնչի հաշվով արտադրվում է 220 լիտր կաթ, ԱՄՆ-ում 230 լիտր: Տեսականորեն հնարավոր է: Բայց եթե այդպես լիներ, ապա Հայաստանը, ինչպես ԱՄՆ-ն, իր արտադրած կաթնամթերքի 14-15 տոկոսը պետք է արտահաներ: Արտահանո՞ւմ է: Ոչ: Անցանք առաջ: Եթե չի արտահանում, ապա գոնե պետք է չներմուծի: Որովհետեւ մեկ շնչի հաշվով 230 լիտր կաթ արտադրող ԱՄՆ-ն չի ներմուծում: Հայաստանը տարեկան ներմուծում է մոտ 5 հազար տոննա կարագ: Սա Հայաստանում սպառվող կարագի մոտ 93 տոկոսն է: Իսկ մեկ կիլոգրամ կարագ ստանալու համար անհրաժեշտ է 21 լիտր կաթ: Այսինքն, Հայաստանը պայմանականորեն ասած, կարագի տեսքով, մեկ շնչի հաշվով ներկրում է եւս մոտ 40 լիտր կաթ: Մոտ հազար տոննա էլ կաթի փոշի ու խտացրած կաթ է ներմուծվում: Եւ ուրեմն ինչ է ստացվում: Ստացվում է, որ Հայաստանում մեկ շնչի հաշվով կաթնամթերքի սպառումը, ըստ պաշտոնական վիճակագրության, մոտ 50 տոկոսով գերազանցում է ԱՄՆ-ի նույն ցուցանիշը: Եւ դա այն դեպքում, երբ ամերիկացիները իրականում ավանդաբար շատ ավելի են օգտագործում կաթնամթերքներ, քան հայերը: Եւ այսքանը բավարար է պնդելու համար, որ Հայաստանում արտադրվող կաթի քանակի պաշտոնական ցուցանիշները իրականության հետ ոչ մի կապ չունեն եւ դրանք նկարվում են ընդամենը Հայաստանի տնտեսական «աճը» ապահովելու համար: Եթե շարունակենք զուգահեռները ԱՄՆ-ի հետ, ապա կստացվի, որ Հայաստանում տարեկան արտադրվում է ոչ թե 600-650 միլիոն լիտր կաթ, ինչպես պնդում է մեր պաշտոնական վիճակագրությունը, այլ ընդամենը 400-450 միլիոն լիտր կաթ՝ առավելագույնը: Պաշտոնական վիճակագրության, մասնավորապես կաթի արտադրության ծավալների ցուցանիշները մեղմ ասած՝ կասկածելի են դառնում, երբ դրանք նայում ենք կովերի կաթնատվության ցուցանիշի ներքո: Ըստ այդմ, օրինակ 2009-ին Հայաստանում եղել է 273 հազար գլուխ կով, որոնք բոլորը միասին տվել են 653 միլիոն լիտր կաթ: 2012 թվականին, ըստ նույն պաշտոնական վիճակագրության, Հայաստանում եղել է 303 հազար գլուխ կով եւ դրանք բոլորը միասին տվել են ընդամենը 618 միլիոն լիտր կաթ: Ստացվում է, որ մեկ կովի միջին կաթնատվությունը 2009-ին եղել է 2 հազար 391 լիտր, իսկ 2012-ին` 2 հազար 39 լիտր: Այսինքն, կաթնատվությունը նվազել է 15 տոկոսով: Սա էլ, մեղմ ասած, խիստ կասկածելի ցուցանիշ է: Կաթնատվության նման վայրիվերումներ՝ նորմալ, վստահելի վիճակագրություն ունեցող երկրներում չեն լինում: Նշանակում է՝ կամ կովերի թիվն է ուռճացված, կամ կաթի ծավալներն են թերագնահատվել: Ի դեպ, գյուղնախարարությունը սպառնացել է, որ այս տարի կաթի արտադրության ծավալները կավելանան 40 միլիոն լիտրով: Հաշվի առնելով արտագաղթի ծավալները՝ այս տարի Հայաստանում մեկ շնչի հաշվով արտադրվող կաթի քանակով մենք կանցնենք ԱՄՆ-ին: Սովետում էլ էր այդպես: Հիշո՞ւմ եք. ՍՄԿԿ հերթական համագումարներում հայտարարում էին, որ կոմկուսի առաջնորդությամբ կաթի ու մսի արտադրությունը աճել է այսքան տոկոսով...: Բայց խանութներում կարագն ու միսը դառնում էին «չեկով»: Հիմա ամեն ինչ նույնն է, միայն լենինյան կուսակցությանը հիմա փոխարինում է նժդեհյան կուսակցությունը, որը մեզ խոստանում է էլ ավելի ապահով Հայաստան: Էլի քաշվանք: