«Ոսկե աստվածուհին»

Շվեդիա, Ռուսաստան, Ուկրաինա` այս երկրների մարզասերները արդեն տեսել են աշխարհի գավաթը, իսկ մինչ առաջնության սկիզբը, այն սեփական աչքերով տեսնելու, նկարելու հնարավորություն կստանան աշխարհի եւս 80 երկրների ֆուտբոլասերներ: Այդ ընթացքում ոսկե արձանիկը կանցնի մոտ 140 հազար կիլոմետր` 3 անգամ կպտտվի երկրագնդի շուրջը: Ֆուտբոլի պատմության մեջ, մինչ 1970 թվականը խաղարկվում էր մեկ այլ գավաթ, որը իր գեղեցկությամբ,կարելի է ասել, չէր զիջում այժմյանին, բայց շատ տխուր «ճակատագիր» ունեցավ: «Ոսկե Աստվածուհի»` այսպես էր անվանվում աշխարհի առաջնություններում խաղարկվող նախկին գավաթը, որի վրա պատկերված էր դիցաբանական Նիկան` հաղթանակի աստվածուհին (նկարում` ձախից): 1970 թվականին Բրազիլիան 3-րդ անգամ նվաճեց աշխարհի չեմպիոնի կոչումը ու կանոնակարգի համաձայն, «Ոսկե աստվածուհին» վերջնականապես տրվեց Բրազիլիային, որտեղ 1983-ին, անհայտ չարագործների կողմից հափշտակվեց ու մինչ այսօր էլ չի հայտնաբերվում: Ամենայն հավանականությամբ նախկին գավաթը` Բրազիլիայի պարծանքը, այլեւս գոյություն չունի: Իսկ 1971 թվականին, ֆուտբոլի միջազգային ասոցիացիաների միությունը` ՖԻՖԱ-ն, աշխարհի առաջնության նոր գավաթի պատրաստման մրցույթ հայտարարեց: Մոտ 50 նախագծերից առավել հաջող համարվեց իտալացի դիզայներ Սիլվիո Գազանիգիի տարբերակը. 4970 գրամ քաշով, 36 սանտիմետր բարձրությամբ, 19 կարատանոց ոսկու մեկ ձուլակտորից պատրաստված աշխարհի նոր գավաթը, ըստ իտալացի դիզայների մտահղացման, խորհրդանշում էր «ուժ եւ լարվածություն, միեւնույն ժամանակ` խաղաղություն եւ համերաշխություն» (նկարում` աջից): Գավաթի հիմքը կազմում են մալախիտե երկու շերտեր, որոնց վրա փորագրվում է աշխարհի չեմպիոն դարձած երկրների անունները: Նոր գավաթի առաջին տիրակալ դարձավ Գերմանիան` 1974 թվականին, իսկ մինչ այժմ նրա վրա արդեն փորագրվել են աշխարհի 9 չեմպիոնների անուններ` Գերմանիա, Արգենտինա, Իտալիա, Բրազիլիա` 2-ական անգամ եւ Ֆրանսիա: Հետաքրքիր է, որ պատվանդանի վրա հնարավոր է փորագրել աշխարհի մինչեւ 2038 թվականի առաջնության չեմպիոնների անունները, իսկ թե ինչպիսին կլինի գավաթի ճակատագիրը դրանից հետո` առայժմ պարզ չէ: Իսկ հիմա այդ գավաթը տեսնելու համար կիլոմետրանոց հերթեր են գոյանում: Մոսկվայում այն ցուցադրվեց հանրահայտ «ԳՈՒՄ»-ում ու իսկական աժիոտաժ առաջացրեց Ռուսաստանի մայրաքաղաքում. հերթերի երկարությունը հասնում էին մի քանի կիլոմետրի: Սակայն գավաթին մոտենալ կամ դիպչել չի թույլատրվում: Այն տեղադրվում է հատուկ ապակյա անոթի մեջ, ընդ որում` մինչ այն պահը, երբ գավաթը չի տեղադրվել վերջնականապես` լուսանկարել կամ տեսաձայնագրել` չի թույլատրվում: Պահպանության ուղղակի աննախադեպ միջոցներ են ձեռնարկված գավաթի այս «ուղեւորության» ընթացքում: Ոսկե արձանիկը երկրից երկիր է տեղափոխվում փոքրիկ սեւ արկղով` հատուկ ինքնաթիռով: Գավաթը ուղեկցում են ՖԻՖԱ-ի ներկայացուցիչները, անվտանգության աշխատակիցները, իսկ պահպանման համար հատուկ խումբ է գործում, որը գրեթե ապրում է ինքնաթիռում: Իհարկե, աշխարհի գավաթի ուժեղացված նման պահպանության համար կան հիմնավոր փաստեր, մտավախություններ: Արդեն նշեցի նախկին գավաթի «դաժան ճակատագրի» մասին, բայց մինչ իր «մահն» էլ «Նիկա»-ին մեկ անգամ արդեն գողացել էին: 1966-ին գավաթը անհետացավ Լոնդոնի մի ցուցասրահից, սակայն մեկ շաբաթ անց այն հայտնաբերեց Փիքլզ անունով շունը` աղբարկղում: Հենց միայն սրա համար շունը մտավ ֆուտբոլի պատմության մեջ: Իսկ հիմա ՖԻՖԱ-ն կարծես ամեն ինչ անում է «Նիկա»-ի հետ կապված պատմություններից խուսափելու համար: Բայց մի կոտրվածք աշխարհի ներկայիս գավաթը արդեն ստացել է: 2006-ին աշխարհի չեմպիոնի կոչումը նվաճեցին Իտալիայի հավաքականի ֆուտբոլիստները եւ գավաթը, բնականաբար, ուղեւորվեց Իտալիա: Հենց այդ ժամանակ ինքնասպանության փորձ կատարեց Իտալիայի հավաքականի նախկին ֆուտբոլիստ Ջանլուկա Պեսոտոն` նետվելով «Յուվենտուսի» օֆիսի տանիքից: Բազմաթիվ կոտրվածքներ ստացած ֆուտբոլիստի կյանքը, բարեբախտաբար, հաջողվեց փրկել, ու երբ հավաքականի խաղընկերները Պեսոտոյին այցի էին գնում, թիմի ավագ Ֆաբիո Կանավարոյի ձեռքից գավաթը վայր է ընկել, ու նրանից մի կտոր մալախիտե մաս է «թռել»: Իհարկե առանց աղմուկի, գավաթը անմիջապես վերանորոգվեց ու այնուհետեւ ՖԻՖԱ-ն որոշեց սահմանափակել դրա` առանց ՖԻՖԱ-ի հսկողության մնալու ժամանակահատվածը: Հիմա այն ընդամենը մի քանի օրով տրվում է աշխարհի չեմպիոնի կոչումը նվաճած թիմին, որից հետո բնօրինակը կրկին անցնում է ՖԻՖԱ-ի աչալուրջ չինովնիկների հսկողության ներքո: