Մենք ընդունում ենք մարտահրավերը. (Ապրել առաջին գծում. Մովսես)

03/07/2014 schedule20:19

Վերին Կարմիրաղբյուրից հետո ասֆալտը վերջանում է, եւ դեպի Մովսես գնում ենք գրունտային ճանապարհով: Չգիտեմ այս ճանապարհի ասֆալտապատումը տնտեսապես որքանով է հիմնավորված, բայց դա հսկայական քաղաքական նշանակություն ունի:

Պաշտպանական դիրքերի դիտակետից Մովսեսի գյուղապետ Արարատ Ավալյանը ցույց է տալիս. «Էն մեկը ադրբեջանական Թովուզ կայարանն է»,- ապա շրջվում ցույց է տալիս Մովսեսի բարձրադիր բացատները. «Էս էլ՝ Հանրապետության Հրապարակն է»,- եւ բազմանշանակ ժպտում: Հենց էստեղ է հարցի քաղաքական կողմը. Մովսես մտնող ճանապարհի ասֆալտապատ չլինելը նույնն է, թե Նալբանդյան փողոցը ասֆալտապատ չլինի: Ու եթե Նալբանդյան, Սայաթ-Նովա, Թումանյան փողոցները տարին մի քանի անգամ քերում նորից ասֆալտ ենք անում, կարող ենք Մովսեսի ճանապարհն էլ ասֆալտ անել՝ գոնե հինգ տարին մեկ անգամ: Բարեկարգման կարիք ունի նաեւ Այգեպար-Մովսես կարճ ճանապարհը, որն այս պահին դժվար անցանելի է սովորական մեքենաների համար:

Մովսես գնալով՝ մենք մարդկանց ըստ էության ոչինչ չտվեցինք, բայց գյուղացիներից մեկը հետաքրքիր մեկնաբանություն արեց. «Ձեր գալը ճիշտ ռեակցիա է. երբ սահմանին պրոբլեմ է առաջանում, Երեւանից շատերը պիտի վրա հասնեն, որ եթե էստեղ որեւէ մեկի մտքով հանկարծ ու անցնի՝ թողնեմ գնամ անվտանգ տեղ՝ գյուղամիջում բազմաթիվ երեւանցիների, աբովյանցիների, աշտարակցիների տեսնելով՝ հասկանա. գնալու տեղ չկա: Հազար տարի գնացել ենք, հիմա եթե գնալ՝ միայն էն ուղղությամբ»,- ու ցույց է տալիս Ալիբեյլին: Մովսեսից ոչ ոք չի ուզում գնալ, բայց շատերը ստիպված են, ու այս պահին թոշակառուները գյուղի բնակչության 60 տոկոսն են: Գյուղապետ Ավալյանն էլ է տարիներ առաջ ստիպված եղել հեռանալ. «Երեխեքը մեծանում են, հազար հարց կա: Մարդիկ հասկանում են, որ էդ հարցերը էստեղ չեն կարողանալու լուծել. գնում մի քանի տարի աշխատում են, ետ են գալիս, որ կարողանան ծայրը ծայրին հասցնեն»:

Շատերը, սակայն, ետ չեն գալիս կամ ետ են գալիս ամառային արձակուրդների շրջանում: Երբ գյուղում էինք, ռուսական համարներով մի BMW X5 էր պտտվում. ռուսաստանաբնակ պատանին, գյուղի տարեկիցներին մեքենայի մեջ լցրած, վերեւ-ներքեւ էր անում՝ ադրբեջանական դեշեկայի ուղիղ նշանառության տակ: Գյուղապետարանը մշակույթի տան դիմաց ճամբար է զարդարել, որ ավանդույթի համաձայն երեւանաբնակ ու ոչ միայն երեւանաբնակ մովսեսցի երեխաները իրար գլուխ հավաքվեն. «Երեխեքը զանգում են, թե՝ Արարատ ձաձա, ե՞րբ ա սկսվում ճամբարը. բայց էս կրակոցների պատճառով ձգում եմ»,- ասում է գյուղապետ Ավալյանը:

Իսկ երեւանաբնակ Միշան էս սեզոնում հաճախ է իր հայրական տանը լինում. այստեղ մայրն է ապրում ու եղբոր ընտանիքը: Նախորդ գիշեր նա հրաշքով է փրկվել ադրբեջանական գնդակից: Տնեցիներն արթնացրել են, թե վեր կաց, մի մնա անկողնում, կրակում են: Վեր կենալուց քիչ անց դեշեկայի գնդակը ծակել անցել է պատը, ու խոցել բարձը: Էս ընտանիքի համար սա նոր պատմություն չէ. բակում մի քանի անգամ «Գրադ» է պայթել, ընտանիքի չորս անդամներ վիրավորվել են, այնպես որ՝ գիշերվա «փոքրիկ» միջադեպը չի ազդել բնականոն կյանքի վրա: Մայրիկը քյարխանեն դրած թթի օղի է քաշում, Միշան կեռաս քաղելով է զբաղված, մեզ ու զինվորականների խմբին տեսնելով՝ ասում է. «Դե հազիվ եկել եք, մեր թազա թթի արաղը փորձեք»:

Միշայի խոցված անկողինը

Զինված ուժերի Գլխավոր շտաբը ներկայացնող գնդապետին եւ տեղի զինվորականների խմբին հանդիպեցինք Ռոզա տատի տանը: Գիշերը դեշեկայի հրկիզող փամփուշտը խոցել էր սենյակում գտնվող անկողինը: Ռոզա տատը միայնակ է ապրում, կողքի սենյակում քնած է եղել՝ բանից անտեղյակ: Առավոտ ելել, տեսել է տունը ծուխ է լցված: Անկողինը մինչեւ լուսաբաց մխացել է, ու հրաշքով չի բռնկվել: Եթե բռնկվեր, տունը հրդեհվելու էր, ու Ռոզա տատը էդ հրդեհից չէր կարող դուրս գալ, որովհետեւ հրդեհը փակելու էր երկրորդ հարկում գտնվող նրա ննջարանի ճամփան: Բերդից հրշեջ կանչելը ռեալ չէ: Գյուղը հրշեջ մեքենա ունի՝ «ԳԱԶ-53» մակնիշի, բայց հաստիքներ չկան: Դիմել են Արտակարգ իրավիճակների նախարարություն, որ մի քանի հաստիք տան, որովհետեւ գնդակոծության տակ գտնվող գյուղին հրշեջ ծառայությունը իրոք անհրաժեշտ է:

Զինվորականների ու մեր ներկայությամբ Ռոզա տատի աչքերը անընդհատ լցված են: Մենք էլ մխիթարում ենք՝ մտածելով, թե գիշերային պատահարի պատճառով է հուզված: Հետո կնոջս՝ Աննային ասել էր, թե հուզմունքի պատճառը այլ է. «Բա էսքան մարդ իմ տուն գա, ես չկարողանա՞մ մի բան հյուրասիրել»:

Գլխավոր շտաբի եւ տեղի զորամասի ներկայացուցիչները Մովսեսում փաստահավաք առաքելություն էին իրականացնում՝ պարզելու համար, թե ինչ զինատեսակներ են օգտագործվել եւ որքան են հասցված վնասի չափերը: Ու չնայած միանշանակ է, որ օգտագործված հիմնական զինատեսակը դեշեկան է, կան դեպքեր, երբ հավելյալ փորձաքննության կարիք կա: Զինվորականները պարզաբանեցին նաեւ, թե նախորդ օրը այդ ինչ կանաչ լույս է կախվել Այգեպար գյուղի վրա: Ասացին՝ արտառոց ինչ-որ բան չէ, այլ լուսավորող հրթիռ, որի անկումը մաքսիմալ դանդաղեցվում է, որ ինչքան հնարավոր է՝ երկար լուսավորի տարածքը:

Մարտական դիրքերը մեր հաջորդ նպատակակետն էին. զանգահարեցի 3-րդ բանակային կորպուսի հրամանատար Օնիկ Գասպարյանին՝ դիրքերում գտնվելու թույլտվություն ստանալու համար: Գասպարյանը բարյացակամորեն կազմակերպեց մեր այցը, եւ մենք՝ տեղի հրամանատարության եւ գլխավոր շտաբի ներկայացուցիչների ուղեկցությամբ մեկնեցինք մարտական դիրքեր: Գյուղապետի մեքենայում էինք, եւ տեղ-տեղ նա մեքենան վարում էր հնարավոր առավելագույն արագությամբ՝ անկախ դարուփոսերից, բացատրելով, որ այդ հատվածները առավել խոցելի են ադրբեջանցի դիպուկահարների համար: Շուտով հասանք առաջին հենակետ, որտեղ մարտական հերթապահություն էին իրականացնում ժամկետային զինծառայողներ՝ 18-20 տարեկան տղերք՝ Գյումրիից, Սիսիանից, այլ տեղերից: Չգիտեմ այս հենակետը ցուցադրական էր, թե ոչ՝ բայց մեր տեսածը ցնցող տպավորություն գործեց: Բլուրի վրա գտնվող մարտական հենակետը այնքան կոկիկ էր, այնքան խնամված, որ կոմֆորտի զարմանալի զգացում պատճառեց մեզ: Էդ զինվոր տղերքն էլ՝ լույսի կտոր: Կոկիկ, սափրված, պսպղան աչքերով, բարձր տրամադրությամբ: Էդ ամեն ինչը մեզ համար կրկնակի տպավորիչ դարձավ, երբ խոսքուզրույցից իմացանք, որ այս հենակետը նախորդ գիշերվա իրադարձություններում, մեղմ ասած, ակտիվ դերակատարում է ունեցել, որոնց մանրամասները՝ հասկանալիորեն, չեմ կարող նշել: Դիտավորյալ չեմ նշում նաեւ մեզ ուղեկցած զինվորականների անունները. մարտական իրավիճակ է այնուամենայնիվ: Զինվորների, սպաների հետ խոսեցինք, զրուցեցին, քննարկեցինք նաեւ բանակում առկա խնդիրները: Բոլորս միանշանակ համաձայն ենք, որ բանակում առաջնահերթ խնդիրը մնում է գողական բարքերի մնացուկներն արմատախիլ անելը, ուղղակի բացառելը հարաբերությունների նման կերպը եւ, իմիջիայլոց, ոչ միայն բանակում, այլեւ հանրային ցանկացած շերտում՝ որքան էլ ընդունենք, որ այս իմաստով մեզանում հսկայական տեղաշարժեր կան:

Հաջորդ հենակետը, ուր այցելեցինք՝ պայմանագրային զինծառայողներ էին հերթապահում: Մի կենցաղային նրբություն կա, որին հատուկ ուշադրություն եմ դարձել եւ ուզում եմ ներկայացնել: Մարտական դիրքերում, ինչպես գիտեք, հանգստի սենյակներ կան, որտեղ զինվորները հանգստանում են, քնում են հերթապահությունների արանքում: Այդ սենյակները ոչ միայն կատարյալ մաքուր էին, այլեւ պատշաճ ձեւով օդափոխված, կոկիկ, առանց որեւէ ավելորդ էլեմենտի:

Դեշեկան նման մեծ տրամաչափի անցք չէր կարող առաջացնել

Մարտական հերթապահության կենցաղային պայմաններին ծանոթանալուց հետո ծանոթացանք մարտական դիրքերի դասավորվածությանը, եւ այստեղ ամեն ինչ շատ ավելի բարդ է: Այգեպարից ամեն ինչ պարզ էր թվում, որովհետեւ ասում էին, որ բլրի գագաթին մեր դիրքն է, ավելի ներքեւ՝ ադրբեջանականը, ու մեր հենակետը ադրբեջանականի նկատմամբ ճնշող դիրք ունի: Ինչո՞ւ, ուրեմն, տեղում չի կանխվում ադրբեջանական դիրքի ակտիվությունը: Բլրի գագաթին հայտնվելով՝ հասկացանք, որ սա բազմաթիվ դիրքերից ընդամենը մեկն է, եւ մնացած դիրքերում ամեն ինչ շատ ավելի խառն ու փոփոխական է, ինչն ավելի է սրվում խառնիճաղանջ ռելիեֆի պատճառով: Մի տեղ մեր դիրքն է բարձր, ադրբեջանականը՝ ցածր, մյուս տեղը՝ հակառակը: Դիրքերը երբեմն այնքան անհավանական ձեւերով են դասավորված, որ նույնիսկ դժվար է հասկանալ, թե դա ինչպես է տեղի ունեցել: Էս պարագայում շփման գիծ կամ սահմանային գիծ ասելը շատ մեծ չափազանցություն է. ավելի ճիշտ կլինի ասել՝ սահմանային լաբիրինթոս կամ սահմանային ոլորապտույտներ, որովհետեւ ոչ մի գիծ էլ չկա, երբեմն դժվար է հասկանալ՝ որտեղ են նրանք, որտեղ ենք մենք: Մի դիտակետից զինվորականները մեզ ադրբեջանական դիրք ցույց տվեցին, որն ընդամենը մի քառասուն մետր էր հեռու: Ասում են՝ ավելի մոտիկները նույնպես լինում են: Բայց ամենակարեւոր բանը, որ մենք տեսանք դիրքերում՝ վստահությունն էր՝ հրամանատարական կազմի եւ զինվորների: Եթե անգամ մեզ ցուցադրական տեղեր տարած լինեն (չնայած՝ Մովսեսի գլխին ցուցադրական դիրքը ո՞րն է), սպաների եւ զինվորների վստահությունը ցուցադրական լինել չի կարող: Էս մարդիկ, ի դեպ, հասկանում են Հայաստանի, բանակի, տարածաշրջանի բոլոր պրոբլեմները: Էդ մարդկանց ընտանիքները նույն խնդիրներն ունեն, ինչ հայաստանցիների մեծամասնությունը: Բայց դրանից վստահությունը չի նսեմանում: Հենց այդ վստահության վրա է հենված փխրուն խաղաղությունը, այդ վստահության վրա է հենված Հայաստանի Հանրապետությունը եւ նրա ապագան:

Վերջաբան

Առասպել է, անիրական առասպել, թե Երեւանը ավելի անվտանգ է, քան Մովսեսը: Այն բանից հետո, երբ Ռուսաստանը Ադրբեջանին վաճառեց «Սմերչ» համակարգեր, Երեւանի Շենգավիթ համայնքում գտնվող մեր տունը ադրբեջանական ուղիղ նշանառության տակ է՝ Նախիջեւանից: Էլ չեմ ասում, որ Մովսեսից Երեւան երեք ժամվա ճանապարհ է, Երասխավանից՝ մեկ ժամվա: Եւ ուրեմն՝ Մովսեսի, Այգեպարի, Կիրանցի, Ոսկեպարի, Ասկերանի, Մարտակերտի, Երասխավանի ուղղությամբ հնչած ամեն կրակոց մեզնից յուրաքանչյուրին ուղղված մարտահրավեր է: Այդ մարտահրավերը ուղղված է ՀՀ յուրաքանչյուր քաղաքացու՝ անկախ նրանից Հայաստանո՞ւմ է գտնվում նա, թե արտերկրում: Այդ մարտահրավերը ուղղված է յուրաքանչյուր սփյուռքահայի՝ անկախ նրանից նա երբեւէ Հայաստանում եղե՞լ է, թե ոչ: Ու մենք պետք է ընդունենք այդ մարտահրավերը: Մենք շատ սխալներ ենք գործել վերջին 23 տարում, վերջին 230 տարում, վերջին 2300 տարում: Շատ ենք ձախողվել, բայց դա չի նշանակում, թե մարտահրավերը մերը չէ: Մեզ թալանել են մեր սեփական երկրում, սպանել ու նվաստացրել, բայց դա չի նշանակում, թե հայրենիքը մերը չէ: Մենք պիտի ընդունենք այդ մարտահրավերը, որովհետեւ չգիտեմ, թե մենք էս ի՞նչ Հայաստանում ենք ապրում, կամ որտեղ ենք ապրում, բայց մեր երեխեքը պետք է ապրեն Ազատ, Հպարտ եւ Երջանիկ Հայաստանում: Սա է մեզնից յուրաքանչյուրին ուղղված ամենամեծ մարտահրավերը:

Սկիզբը այստեղ

Լուսանկարները՝ Հայկակ Արշամյանի

Տպել
4003 դիտում

Փորձելու ենք բոլոր խնդիրներին հերթով լուծում տալ. Ստեփանավանի քաղաքապետի պաշտոնակատարը կառաջադրի իր թեկնածությունը

Տարեսկզբին մեկնարկված ծրագրի ընթացքը՝ գործընկերների ուշադրության կենտրոնում

Սերժ Սարգսյանի եղբորորդին՝ Նարեկ Սարգսյանը, դատարանում ընդունեց իրեն առաջադրված մեղադրանքը

Մշակույթի գործիչները այսօր էլ նամակ հանձնեցին ԱՄՆ դեսպանատուն

Ստեփանակերտի Լազարև փողոցում տեղի կունենա չպայթած կասետային ռումբերի ականազերծում

Արարատ Միրզոյանը վերադարձել է աշխատանքի. նա այս պահին հանդիպում է «Իմ քայլի» պատգամավորների հետ

Skilling Chess. Կառլսենը եզրափակչում պարտություն կրեց

Դատարանը քննում է Նարեկ Սարգսյանի գործի մի հատված դռնփակ անցկացնելու հարցը

Գերմանիայի Լեեր քաղաքում հայ զինվորների հիշատակին նվիրված մոմավառություն է իրականացվել

Դադիվանքում սպասավորող միաբանները ստացել են Ամենայն հայոց կաթողիկոսի օրհնությունը

ԱԱՏՄ-ն գրությամբ դիմել է պատկան մարմիններին՝ հորդորելով պահպանել ջեռուցման նորմերը

Ոստիկանության՝ պատերազմին մասնակցած 184 ծառայող անձնվիրաբար ծառայության համար պարգևատրվել է

ՀՖՖ նախագահը Հայաստանի հավաքականի անվանական մարզաշապիկ է նվիրել Յուրի Ջորկաեֆին

ԿԳՄՍՆ-ն մարզպետարաններին ու Երեւանի քաղաքապետարանին է ուղարկել առկա ուսուցման անցնելու շրջաբերականը

«Սա ոչ թե քրեական գործ է, այլ դրա քողի տակ քաղաքական հետապնդում»․ Քոչարյանի գործով նիստը այսօր հետաձգվեց

Պատգամավոր Գոռ Գեւորգյանը հայտնել է ԱԺ «Իմ քայլը» խմբակցությունից դուրս գալու մասին

Անհետ կորած զինծառայողների հարազատները նամակ հանձնեցին ՌԴ դեսպանատան ներկայացուցչին

Այս բարդ ժամանակներում պետք է լինենք միահամուռ և մեկտեղենք համազգային ներուժը. վարչապետն ընդունել է Ջորկաեֆ եղբայրներին

ԱԺ-ն կքննարկի 3-րդ երկրներից ցեմենտի ներմուծումը լիցենզիաների հիման վրա իրականացնելու նախագիծը

Գևորգ Ալեքսանյանը հրապարակեց ըմբշամարտի Հայաստանի հավաքականի կազմը աշխարհի անհատական գավաթի համար