Նախագիծ ընդդեմ մամուլի

ԶԼՄ-ների դեմ նախապատրաստվող այս դավադրության սկզբնական հեղինակը Աժ պատգամավոր Վիկտոր Դալլաքյանն է: Իհարկե, դավադրությունը արտաքուստ այսպես կոչված «բարի մտադրությունների» տեսքով է մատուցվում: Այսպես, ԶԼՄ օրենքում փոփոխություններ կատարելու մասին խնդրո առարկա նախագիծը ծնվել է դեռեւս այս տարվա սկզբին, եւ երբ այն Վիկտոր Դալլաքյանը տարածեց լրատվամիջոցներին` առաջարկություններ ստանալու նպատակով, այս նախաձեռնությունը լուրջ չընկալվեց: Բանն այն է, որ այդ նախագծով առաջարկվող մոտեցման անհեթեթությունն ակնառու էր, եւ մամուլում դրա վերաբերյալ միայն թեթեւակի ակնարկներ եղան: Սակայն պարզվում է` մեկ ամիս առաջ ՀՀ կառավարությունն այդ նախագծի վերաբերյալ` ՀՀ վարչապետ Տիգրան Սարգսյանի ստորագրությամբ, արդարադատության նախարար Գեւորգ Դանիելյանի հեղինակած առաջարկություններ է ներկայացվել ԱԺ-ին: Ըստ այդմ, մոտ մեկ շաբաթ առաջ նախագծի նոր` լրամշակված տարբերակ է պատրաստվել եւ դրվել շրջանառության մեջ: Հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ լրամշակված տարբերակում ներառվել են նաեւ կառավարության առաջարկները, կարելի է ասել, որ Դալլաքյանի հեղինակած` ԶԼՄ օրենքը փոփոխելու նախագիծը լուրջ ընթացք է ստացել: Այս նախագծով առաջարկվում է ԶԼՄ օրենքում ավելացնել նոր 4.1 հոդված` «Լրագրողի իրավունքները» վերնագրով: Այս հոդվածը բաղկացած է 17 կետից եւ առաջին հայացքից թվում է` այն լրագրողների շահերից է բխում, քանի որ դրանում թվարկված են լրագրողների իրավունքները, որոնց շրջանակը բավականին լայն է: Հաջորդ փոփոխությունը, որը առաջարկվում է Դալլաքյան-Դանիելյան-կառավարություն եռանկյունու հեղինակած նախագծով` նոր 4.2 հոդվածով լրագրողների պարտականությունների սահմանումն է: Իսկ երրորդ փոփոխությամբ առաջարկվում է նոր 4.3 հոդված «Թաքնված գրառում» վերնագրով: Առաջին հայացքից կարող է թվալ, թե Դալլաքյանը ցանկանում է լրագրողներին օգնել` նրանց իրավունքները օրենքի հոդվածում թվարկելով: Իրականում սա իրավական շուլերության դասական օրինակ է, քանի որ ներկա օրենսդրությամբ լրագրողները առավել, քան լայն իրավունքներ ունեն: Այսինքն` ԶԼՄ գործող օրենքով ամրագրված են այն սահմանափակումները, որոնք կիրառելի են խոսքի ազատության ոլորտում: Այդ սահմանափակումներից զատ, լրատվամիջոցները եւ լրագրողները, օրենքի ուժով որպես հասարակական պարտք կատարողներ, ազատ են իրենց մասնագիտական պարտականությունները իրագործելիս: Այլ կերպ ասած, գործող օրենսդրությամբ լրագրողն իրավունք չունի կատարել միայն այնպիսի գործողություն, որը արդեն իսկ օրենքով արգելված է: Նման արգելքները շատ քիչ են եւ վերաբերում են պետական, բանկային, կոմերցիոն, նախաքննական եւ տարբեր կարգի գաղտնիքներ չհրապարակելուն եւ նման կարգի խնդիրներին: Այլ կերպ ասած, լրագրողների գործունեության ներկայիս օրենսդրական դաշտը բավականին հաջող է, այլ բան է, որ այն պարբերաբար ոտնահարվում եւ սահմանափակվում է տարբեր տեսակի եւ տրամաչափի պաշտոնյաների կողմից: Իսկ Դալլաքյանի առաջարկած փոփոխություններով լրատվամիջոցներին եւ լրագրողներին հրամցվում է նոր իրավական դաշտ, որում նախ` լրագրողների իրավունքների շրջանակ է նախատեսվում` ամփոփված տասնյոթ կետերի մեջ: Տվյալ դեպքում, անիմաստ է թվարկել այդ կետերը, քանի որ լրագրողի գործունեությունը մնացած բոլոր մասնագիտություններից տարբերվում է նրանով, որ այն առնչվում է հասարակության կյանքի բոլոր հնարավոր եւ անհնարին դրվագներին: Այսինքն` լրագրողների իրավունքների ցանկացած թվարկում գործնականում կարող է օգտագործվել լրագրողների իրավունքները սահմանափակելու նպատակով: Բայց սա էլ դեռ ամենը չէ: Լրագրողների պարտականությունները նախատեսող` Վիկտոր Դալլաքյանի առաջարկած նոր հոդվածը մի իսկական գլուխգործոց է: Մեջբերենք մի քանի պարտավորություններ, որոնք Դալլաքյան-Դանիելյան զույգը ցանկանում է սահմանել ԶԼՄ օրենքով. «.... հարգել այլոց իրավունքները, օրինական շահերը, պատիվը, արժանապատվությունն ու բարի համբավը, չհրապարակել ¥չտարածել¤ դրանք արատավորող լուրեր ու տեղեկություններ: .... չհրապարակել կեղծ տեղեկատվություն, չաղավաղել քաղաքացիների կամ պաշտոնատար անձանց հետ վարած հարցազրույցների բովանդակությունը: .... քաղաքացիներից կամ պաշտոնատար անձանցից տեղեկություններ ստանալիս նրանց նախապես զգուշացնել ձայնագրության, տեսագրության, լուսանկարման եւ նկարահանման մասին»: Այնպիսի տպավորություն է ստեղծվում, որ ներկայիս օրենսդրական դաշտի պայմաններում լրատվամիջոցները եւ լրագրողները իրավունք ունեն կեղծ տվյալներ կամ տեղեկություններ հրապարակել կամ պարտավոր չեն հարգել այլոց իրավունքները, եւ այսպես շարունակ: Այդ ամենը գործող օրենսդրությամբ էլ է կարգավորված: Իսկ Դալլաքյանա-Դանիելյանական տարբերակով լրատվամիջոցների եւ լրագրողների գործունեության սահմանափակման լրջագույն մեխանիզմ է առաջարկվում, որը հնարավորություն կտա ցանկացած հրապարակում ներկայացնել իբրեւ ԶԼՄ օրենքի խախտում: Ասենք` ՀՀ պետական պաշտոնյաների մականունների հրապարակումը կարող է ներկայացվել որպես դրանց կրողների արժանապատվության նվաստացում կամ բարի համբավի վարկաբեկում, պաշտոնյաների մտքի գոհարների քերականական շտկումները կարող են ներկայացվել որպես նրանց ասածների աղավաղում, էլ չենք խոսում ՀՀ պաշտոնյաների այլասերված կյանքի լուսանկարման կամ տեսանկարման հետ կապված խնդիրների մասին: Ըստ առաջարկվող փոփոխության, որեւէ պաշտոնյայի, ասենք, ռեստորանային ուտուշխմուշները, որոնց արժեքը հավասարազոր է նրա մի քանի ամսվա աշխատավարձին, լուսանկարելիս լրագրողը պետք է նախապես զգուշացնի համապատասխան քեֆչուն, նույնը նաեւ` պաշտոնյաների դղյակները լուսանկարելիս, եւ այսպես շարունակ: Մի խոսքով, Հայաստանի իշխանությունները ջանք չեն խնայում մամուլի իրավունքները սահմանափակելու համար: Կասկած չկա, որ այս նախաձեռնությունը ներկայացվելու է որպես մամուլի իրավունքների պաշտպանությանն ուղղված քայլ, ինչպես ժամանակին ներկայացվեց Հեռուստատեսության եւ ռադիոյի մասին օրենքը, որի միջոցով փակվեց «Ա1+» հեռուստաընկերությունը: