Ինչ դնել կոնյակի անունը. Հայաստան-ԵՄ. «կոնյակի խնդիրը»

Հայաստան-Եվրամիություն հարաբերությունների նոր իրավական բազայի ձեւավորման շուրջ վերսկսված բանակցությունները թեպետ հիմնվելու են նախկինում բանակցված, սակայն այդպես էլ չստորագրված Ասոցացման պայմանագրի վրա, այնուամենայնիվ կան խնդիրներ, որոնք դեռ ունեն երկար քննարկումների եւ համաձայնեցումների կարիք:

Երեւանի եւ Բրյուսելի առաջիկա բանակցություններում, ինչպես մասնավոր զրույցներում նշում են ԵՄ դիվանագետները, իրեն զգացնել տվող խնդիրներից կլինի «Կոնյակի հարցը»:

«Բանակցությունները Երեւանի հետ բավականին արագ կարող են ընթանալ եւ հասնել ավարտին, եթե հայկական կողմի հետ համաձայնության գանք կոնյակի հարցում: Սա խնդրահարույց թեմաներից մեկն է բանակցություններում»,- մեզ հետ զրույցում հայտնել են տարբեր եվրոպացի դիվանագետներ:

Խնդիրն այն է, որ «Կոնյակ», ինչպես նաեւ «Շամպայն» բառերը ոչ միայն բրենդ են, այլեւ աշխարհագրական տեղանուններ, որոնք ամրագրված են ապրանքների ծագման տեղանունների եւ աշխարհագրական նշումների միջազգային պահպանությանը վերաբերող Լիսաբոնի (Ծագման տեղանունների պահպանության եւ դրանց միջազգային գրանցման մասին) եւ Առեւտրի համաշխարհային կազմակերպության (ԱՀԿ) TRIPS (Մտավոր սեփականության իրավունքների առեւտրին առնչվող հայեցակետերի մասին) համաձայնագրերում։ Լիսաբոնի համաձայնագրին անդամակցում են 26 երկիր, իսկ TRIPS համաձայնագրին միացել են ԱՀԿ անդամ ավելի քան 150 երկիր, այդ թվում` ԱՄՆ-ն եւ Հայաստանը։ ՌԴ-ն առայժմ նշված համաձայնագրերին չի միացել։

Այլ խոսքերով, Կոնյակը (Շամպայնը, Բորդոն եւ այլն), որպես ծագման տեղանուններ, համաձայն Լիսաբոնի համաձայնագրի, գրանցված են, եւ այլ երկրներում արտադրվող նմանատիպ խմիչքները չեն կարող շրջանառության մեջ դրվել համաձայնագրի անդամ երկրներում այդ անվանումներով կամ դրանց շփոթելու աստիճան նման անվանումներով, մասնավորապես՝ կոնյակ կամ հայկական կոնյակ անվանումներով։

Սա մենք մեջբերեցինք կառավարության 2010 թ. Բրենդիի համար առանձին ապրանքային անվանում սահմանելու մասին որոշման նախագծից: Այսինքն՝ եվրոպացիների համար կարեւոր է, որ հայկական կոնյակը վաճառվի կամ արտահանվի այլ ապրանքանիշի տակ, որպեսզի «շփոթություն չառաջացնի»: Հայկական կողմը պնդում է, որ այդ հարցի այլ լուծումներ էլ կան, մասնավորապես Լիսաբոնի համաձայնագրի անդամ երկրներում, կոնյակ արտահանելիս, պահպանվելու են այնտեղ գործող խաղի կանոնները, սակայն այդ տարածքից դուրս, այն է՝ ՌԴ-ում, Հայաստանում արտադրված կոնյակը կարող է վաճառվել «հայկական կոնյակ» ապրանքանիշի տակ, ինչպես այժմ: Նույնն իրականացվում է ԱՄՆ-ում: Այնտեղ եւս արտադրվում է շամպայն, սակայն որպեսզի շփոթություն չառաջացնի, այն անվանվում է «Ամերիկյան շամպայն»: 

«Չի կարելի ասել, որ բանակցությունների հիմնական հարցերից է կոնյակը: Կան շատ այլ հարցեր, օրինակ ՀՀ-ի պարտավորությունները այլ միջազգային առեւտրային ռեժիմների շրջանակներում, ԵՄ դիրեկտիվները եւ այլն: Ոլորտները շատ բազմազան են, եւ այդպիսի պարզունակ մոտեցում պետք չէ նախանշել: Ինչ վերաբերում է կոնյակին, ապա խոսքը Լիսաբոնի համաձայնագրի մասին է, որին անգամ ԵՄ ոչ բոլոր երկրներն են միացել: Եթե հիշողությունս չի դավաճանում, նախկինում համաձայնեցված ԵՄ-ի հետ Խորը եւ համապարփակ ազատ առեւտրի մասին համաձայնագրում այս հարցերի վերաբերյալ ունեցել ենք 14 տարով անցումային ժամկետ: Այսինքն՝ այդքան ժամանակ մենք կարող ենք կոնյակ բրենդը գործածել այնտեղ, որտեղ ուզենք, բացի Լիսաբոնի համաձայնագրին միացած երկրները, եւ դրանից հետո նոր պետք է որոշում կայացնենք»,- մեզ հետ զրույցում ասաց ՀՀ Էկոնոմիկայի նախարար Կարեն Ճշմարիտյանը՝ հավելելով, որ ԵՄ-ի Խորը եւ համապարփակ ազատ առեւտրի մասին համաձայնագրում խնդիրը միայն կոնյակին չէր վերաբերում, այլ «նաեւ շամպայնին եւ ռոքֆորին»:   

Չնայած այն հանգամանքին, որ Կոնյակը եւ Շամպայնը աշխարհագրական տեղանուններ են նույն Ֆրանսիայում, եւ այն որպես բրենդ եւ տեղանուն պաշտպանված է համապատասխան միջազգային համաձայնագրով, Հայաստանում կոնյակն արտադրվում է արդեն ավելի քան 100 տարի: Այժմ Հայաստանում գործում են մոտ 50 կոնյակագործական ձեռնարկություններ: Իսկ դա արդեն պատմություն է, շուկայում, հատկապես ԱՊՀ երկրների շուկաներում ճանաչված, իր «նշաձողը» զբաղեցրած ապրանքանիշ, որի փոփոխության դեպքում դժվար թե հարցը միայն իմիջային կորուստներով սահմանափակվի: Այն կարող է հանգեցնել, օրինակ, տվյալ ապրանքի սպառման ծավալների անկման:

Գինեգործների միության նախագահ Ավագ Հարությունյանը համակարծիք է, որ ապրանքանիշի փոփոխությունը եւ «բրենդի» անվանումը կհանգեցնի նաեւ ֆինանսական բացասական հետեւանքների, քանի որ «բրենդին» ավելի էժան խմիչք է համարվում, քան կոնյակը:

«Սա, իհարկե, կհարվածի վաճառքի ծավալներին, սակայն այս պահին, ռուբլու անկման ֆոնին, հայկական կոնյակին արդեն հասցվել է մեծ հարված: Այն գրեթե գոյություն չունի ռուսական շուկայում: Այն դարձել է ոչ մրցակցային եւ ոչ գնողունակ ապրանքանիշ: Գործարանները վնասով են աշխատում, բացառությամբ մեկ-երկու գործարանների, որոնք ապահովում են շուկայի 30%-ը: Այս վիճակում, ի՞նչ տարբերություն՝ ինչ է կոչվում այն, մեկ է, չի վաճառվում: Ավելի լավ չի՞ ինքը հիմա անցնի այդ գործընթացը: Սակայն այժմ խնդիրն այն է, թե ինչ անուններ ընտրել, քանի որ բոլոր հնչեղ անունները մասնավորեցված են: Այդ անունները պետք է լինեն հանրաճանաչ եւ հեշտ ընկալվող»,- մեզ հետ զրույցում ասաց Հարությունյանը:

Նրա խոսքով, այժմ կոնյակի սպառման հարցում Հայաստանը մի խաղի մեջ է, որի արդյունքները կախված են երրորդ երկրներից: Տվյալ դեպքում, Ռուսաստան-ԵՄ եւ Ռուսաստան-Ֆրանսիա հարաբերություններից: «Հայաստանում արտադրվող կոնյակի ծավալների առյուծի բաժինը սպառվում է ռուսական շուկայում, իսկ եթե այդ շուկան չլինի, կամ այն ընդունի Լիսաբոնի պայմանագրի խաղի կանոնները, այդ ժամանակ ի՞նչ ենք անելու», - հարցադրում հնչեցրեց Ավագ Հարությունյանը՝ հավելելով, որ որքան շուտ հայկական կողմը ընդունի այս իրողությունը, այնքան ավելի լավ:  

Արշալույս Մղդեսյան