ԱՄՆ-ի նոր քաղաքականությունը մեր տարածաշրջանում

16/02/2017 schedule13:10

Վերջին օրերի ընթացքում ԱՄՆ-Իրան հարաբերությունները կրկին լարվել եւ հայտնվել են համաշխարհային լրատվամիջոցների առաջին էջերում։ Նորընտիր նախագահ Թրամփը երբեք էլ չի թաքցրել Իրանի հետ Օբամայի վարչակազմի կողմից ձեռք բերված պայմանավորվածությունների նկատմամբ իր դժգոհությունը, վստահ լինելով, որ կարելի էր ավելիին հասնել։ Իրանի կողմից հրթիռների փորձարկումից  հետո ԱՄՆ նախագահը խիստ քննադատության ենթարկեց Իրանին, հայտարարելով, որ սա որոշակի նախազգուշացում է Իրանին։ 

Պաշտպանության նախարար Մատիսն էլ իր հերթին հայտարարեց, որ Իրանը  պետական մակարդակով ահաբեկչությանը սատարող երկիր է։ Իսկ եթե  հաշվի առնենք, որ նոր վարչակազմը ընդգծված իսրայելամետ դիրքորոշում ունի եւ այն հանգամանքը, որ Իսրայելն ու հրեական համայնքն ԱՄՆ-Իրան բանակցությունների հիմնական քննադատն էին, ապա պատկերն առավել ամբողջական է դառնում։ Իրանի կողմից հրթիռների փորձարկումը մեծ հաշվով Իրանի միջուկային ծրագրի շուրջ բանակցությունների արդյունքում ձեռք բերված պայմանավորվածությունների խախտում չի կարելի դիտարկել, սակայն սա ամենահարմար առիթն էր, որպեսզի Թրամփն օրակարգ բերեր ԱՄՆ-Իրան  հարաբերությունների խմբագրման անհրաժեշտությունը:

ԱՄՆ-Իրան հարաբերությունները պետք է դիտարկել նաեւ նոր ձեւավորվող գլոբալ ամերիկյան քաղաքականության տեսանկյունից։ Որքան էլ տարօրինակ թվա, բայց այսօր ԱՄՆ-ին Ռուսաստանը ոչ պակաս է անհրաժեշտ, քան հակառակը։ Հզորացող Չինաստանն ԱՄՆ-ի համար հիմնական քաղաքական եւ տնտեսական մրցակիցն է եւ աշխարհի երկրորդ գերտերություն դառնալու հիմնական հավակնորդը։ ԱՄՆ-ն չի կարող դա թույլ տալ, ուստի պետք է զսպի չինական տնտեսական աճը՝ ամեն գնով։ Իրանը տարածաշրջանային գերտերություն դառնալու ճանապարհին է եւ ԱՄՆ-ի կարծիքով սպառնալիք է Իսրայելի անվտանգությանը եւ լուրջ ազդեցություն կարող է ձեռք բերել Մերձավոր եւ Միջին Արեւելքում՝ դուրս մղելով ԱՄՆ-ին։

Քանի որ ԱՄՆ-ն չի կարող միաժամանակ հակադրվել եւ՛ Ռուսաստանին, եւ՛ Չինաստանին, եւ՛ Իրանին, ապա նա պետք է կարգավորի հարաբերությունները Ռուսաստանի հետ, քանի որ Ռուսաստանը տեսանելի ապագայում չի կարող ԱՄՆ-ի համար քաղաքական կամ տնտեսական լուրջ մրցակից դառնալ։ Դրանից զատ, մեծ հավանականություն կա, որ Ռուսաստան-ԱՄՆ հարաբերությունները կկարգավորվեն եւ Ռուսաստանի դեմ կիրառվող պատժամիջոցները կհանվեն։ Ակնհայտ է, որ Թրամփ-Պուտին մեկ ժամ տեւած հեռախոսազրույցի ժամանակ կողմերը շոշափել են պատժամիջոցների վերացման հնարավորությունը, քանի որ սա երկկողմ հարաբերությունների ամենակնճռոտ հարցն է եւ, եթե երկու կողմերն էլ հեռախոսազրույցը դրական են գնահատում, ավելին՝ պատրաստակամություն են հայտնում հանդիպել մոտ ապագայում, ապա կարելի է վստահ ասել, որ այստեղ առաջընթաց կա։

Պետք է հաշվի առնել, որ Թրամփը բավականին լավ բանակցող է եւ այս գործընթացից ունենալու է իր շահը։ Ի՞նչ կարող է Թրամփն ակնկալել Ռուսաստանից։ Ակնհայտ է, որ Ռուսաստանը չի զիջելու իր դիրքերը Ղրիմի հարցում, ընդհանուր շահեր ունի ԱՄՆ-ի հետ Սիրիայի հարցում, միջազգային ահաբեկչության դեմ պայքարի հարցում։ Իսկ եթե հաշվի առնենք Թրամփի այն հայտարարությունը, որ նա չի պատրաստվում ծախսել ամերիկյան փողերն այլ պետությունների անվտանգությունն ապահովելու նպատակով (այստեղ կարելի է հասկանալ ՆԱՏՕ-ի որոշ ծրագրերի կրճատում, Եվրոպայում ամերիկյան հակահրթիռային կայանների տեղադրման բացառում) ապա երկու պետությունների շահերը մի շարք հարցերում համընկնում են եւ երկկողմ հարաբերությունները ձեռք են բերում նոր բնույթ։ Այս պահի դրությամբ Իրան-ԱՄՆ հարաբերություններում զարգացման երեք հնարավոր սցենար կա:

Առաջին՝ ոչ շատ հավանական սցենար, կողմերը կփորձեն մեղմել հռետորաբանությունը եւ կշարունակեն աշխատանքը ձեռք բերված պայմանավորվածությունների հիման վրա։

Երկրորդ, առավել հավանական սցենար, Թրամփը կպահանջի չեղարկել ձեռք բերված պայմանավորվածությունները եւ կառաջարկի բանակցային նոր գործընթաց սկսել՝ ԱՄՆ-ի համար առավել գերադասելի «ստարտային» դիրքերից։

Երրորդ՝ վատագույն սցենար, Իրանի նկատմամբ նոր պատժամիջոցների կիրառումը կամ հին պատժամիջոցների վերականգնումն ամբողջական ծավալով։ 

Այս տեսանկյունից Հայաստանը կրկին հայտնվելու է բարդ իրավիճակում։ Եթե Իրանի նկատմամբ սանկցիաները կրկին ուժի մեջ մտնեն, ապա Հայաստանն իր տնտեսական կապերը հարեւանի հետ չի կարող առաջ մղել ողջ ծավալով։ Ավելին, պատժամիջոցների կիրառումը կարող է որոշակի դժվարություններ ստեղծել ԵՏՄ-Իրան հարաբերություններում, ինչից Հայաստանը կարող էր որոշակի օգուտներ քաղել, քանի որ Հայաստանը ԵՏՄ միակ անդամ պետությունն է, որ ցամաքային սահման ունի Իրանի հետ:

Ուստի, եթե ԱՄՆ-ն որոշի կոշտ դիրքորոշում որդեգրել Իրանի նկատմամբ, չի բացառվում, որ Ռուսաստանի հետ բանակցություններում Իրանի հետ հարաբերությունները թե՛ ԵՏՄ-Իրան, եւ թե՛ Իրան-Ռուսաստան ձեւաչափերով կարող է դարձնել նախապայման։ Սակայն սա միայն այն դեպքում, եթե ԱՄՆ-ն որոշի ամբողջապես իզոլացնել Իրանն արտաքին աշխարհից։ Կհամաձայնի՞ արդյոք Ռուսաստանն այդ առաջարկին, առանձին քննարկման թեմա է։ Իսկ ինչ վերաբերում է Հայաստանին, ապա հաշվի առնելով այս իրողությունը, Հայաստանը պետք է օր առաջ ծրագրի իր անելիքներն Իրանի դեմ պատժամիջոցների հնարավոր վերսկսման դեպքում, քանի որ ԱՄՆ-ն չի հապաղելու եւ անհամբեր սպասում է հարմար առիթի՝ սցենարներից ամենահավանականը իրագործելու նպատակով։

Սուրեն Սարգսյան
Թաֆթսի համալսարան

Տպել
5200 դիտում

ԶՈւ հակաօդային պաշտպանության զորքերի համալիր մարզումների շրջանակում անցկացվել են գործնական վարժանքներ

Որոնողական աշխատանքներն այսօր Վարանդայում արդյունք չեն տվել

Հայաստանի և Սլովենիայի արտգործնախարարները քննարկել են տարածաշրջանային և միջազգային հրատապ հարցեր

Արմավիրի մարզպետը հանդիպել է խաղողագործների հետ

Միրզոյանը և Ռաուն մտքեր են փոխանակել Լեհաստանի գալիք ԵԱՀԿ նախագահության ձևաչափում համագործակցության վերաբերյալ

Արարատ Միզրոյանը Նյու Յորքում հանդիպել է Ավստրիայի ԱԳ նախարար Ալեքսանդր Շալենբերգի հետ (տեսանյութ)

Գավառի ոստիկանները թմրանյութ են հայտնաբերել. բերման են ենթարկվել 23 և 25 տարեկան երիտասարդներ (տեսանյութ)

«Արևիկ» ազգային պարկի տարածքում հրդեհաշիջման աշխատանքները ժամանակավորապես դադարեցվել են

ՀՀ ոստիկանապետն այցելել է Հայրենիքի պաշտպանի վերականգնողական կենտրոն

Ովքեր են Գորիսի համայնքապետի թեկնածուները եւ ինչ կենսագրություն ունեն նրանք

Հուսով եմ միջխորհրդարանական ոլորտում համագործակցության ամրապնդման ականատեսը լինել. Մոհամմադ Բաղեր Ղալիբաֆի ուղերձը

Պաշտպանության նախարարի գլխավորությամբ հավաք-խորհրդակցություն է անցկացվել

Երթևեկության կազմակերպման փոփոխություն Երևանում

Միրզոյանը Լիտվայի իր գործընկերոջն է ներկայացրել Ադրբեջանի կողմից ՀՀ տարածք ներթափանցման հետևանքով ստեղծված իրադրությունը

Խոշոր ավտովթար Սյունիքում. Կապանում մեքենաներ են բախվել, կա վիրավոր

Խախտումներ Կենտրոն վարչական շրջանի սուպերմարկետներում. ՍԱՏՄ-ն կազմել է արձանագրություն

ՌԴ-ն Մինսկի խումբը ԼՂ խնդրի կարգավորման տեսանկյունից կարևոր գործիք է համարում

Գնել Սանոսյանը Հայկ Խանումյանի հետ քննարկել է Արցախի վարչատարածքային բարեփոխումների ընթացքը

ԲԴԽ անդամներն ընդունել են Շվեդիայի ազգային դատարանների վարչության պատվիրակությանը

Ճարտարապետության և շինարարության Հայաստանի ազգային համալսարանում բացվեց ճանապարհաշինարարական փորձարկումների լաբորատորիա

Հոկտեմբերի 1-ին ընդառաջ թեստավորվելու համար լաբորատորիաները ավելի ցածր գին են առաջարկում

«Արևիկ» ազգային պարկի հրդեհաշիջման աշխատանքներին մասնակցում է 125 փրկարար, 70 զինծառայող

Ուսումնասիրվել է Կենտրոնում ուղևորափոխադրում իրականացնող տրանսպորտը, վարչական արձանագրություններ են կազմվել

Վարչապետն ինքն է հայտարարել՝ պատրաստակամ է մասնակցել. Քոչարյանը՝ 44-օրյա պատերազմի ստեղծվելիք քննիչ հանձնաժողովի մասին

Հայ ժողովրդին մաղթում եմ խաղաղություն և բարգավաճում. Զելենսկին շնորհավորական ուղերձ է հղել

Նիդերլանդացի գործարարներին ներկայացվել է Հայաստանի ներդրումային միջավայրը և տնտեսական ներուժը

Արմեն Ջիգարխանյանի ղեկավարած Մոսկվայի դրամատիկական թատրոնը նոր անուն ունի

«Կյանքս՝ կյանքիդ գնով». N զորամասում հուշապուրակ է բացվել (լուսանկարներ)

Մեր դրոշի վրա եռագույնն է, և այդ եռագույնն էր հրապարակում. Բագրատյանը՝ Անկախության 30-ամյակին նվիրված միջոցառման մասին

ԿԳՄՍ նախարարի տեղակալ Արթուր Մարտիրոսյանը Բուխարեստում մասնակցում է Ֆրանկոֆոն համաժողովին

Բռունցքով հարվածել է մորեղբոր դեմքին, դանակով՝ կրծքավանդակին. քրեական գործի նախաքննությունն ավարտվել է (լուսանկարներ)

«Քանդակն իսկապես յուրահատուկ եւ խոսուն է». Հյուսիսային պողոտայում տեղադրվել է Արտո Չաքմաքչյանի «Քայլող մարդը» արձանը

Երևան-Մեղրի ավտոճանապարհին մահվան ելքով ավտովթար է տեղի ունեցել․ նախապատրաստվում են նյութեր

Դիվերսիոն-հետախուզական խմբերն իրականացրել են վիրավորների տարհանման հատուկ գործողություն. ՊՆ (լուսանկարներ)

Վարչատարածքային փոփոխություններով նախատեսվում է ունենալ 78 համայնք, որոնցից 71-ը՝ միավորված. ԱԺ-ում հանրային լսումներ են

Իրանի և ՀՀ նոր կառավարությունների գործունեության մեկնարկի համընկումը համարում եմ բարեբախտություն. Իրանի նախագահի ուղերձը

Սահմաններ կան, որոնք չի կարելի հատել. նախարարի հորդորը բժշկական կազմակերպություններին և մամուլի ներկայացուցիչներին

Մենք պետք է չկորցնենք տարիների ընթացքում վաստակած կապն աշխարհի հետ. նախագահը մասնակցել է աստղադիտարանի 75-ամյակի նիստին

15-ամյա աղջիկը որոնվում է որպես անհետ կորած

Երևանում կայացել է ԱՊՀ մասնակից երկրների և Մոնղոլիայի աշխատանքի տեսչությունների տարածաշրջանային դաշինքի համաժողողովը