Ընտրակեղծիքների մասնակից տնօրեններից ո՞վ կպատժվի

Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովում արդեն վարույթ է հարուցվել «Իրազեկ քաղաքացիների միավորում» հասարակական կազմակերպության պատրաստած նյութերի վերաբերյալ: Այդ մասին մեզ հետ զրույցում ասաց ԿԸՀ նախագահ Տիգրան Մուկուչյանը:

Հիշեցնենք, որ անցած շաբաթ այդ կազմակերպությունը գաղտնի զրուցել էր 114 ուսումնական հաստատությունների տնօրենների հետ եւ ձայնագրել նրանց: Կազմակերպության աշխատակիցները ներկայացել էին որպես Հանրապետական կուսակցության գրասենյակի ներկայացուցիչներ ու դպրոցի տնօրեններից հետաքրքրվել, թե ինչ ընթացքում են գտնվում աշակերտների ծնողների ցուցակագրումները, նրանք էլ «ազնվաբար» ներկայացրել էին իրենց աշխատանքի մանրամասները:

Սա աննախադեպ, բնականաբար՝ նաեւ սկանդալային նախընտրական բացահայտում էր մեր ողջ ընտրական պատմության մեջ, եւ բնականաբար, դրա նկատմամբ թե՛ քաղաքական, թե՛ հանրային հետաքրքրությունը պիտի մեծ լիներ: Եվ այդպես էլ կա: Կազմակերպության այդ հրապարակումից անմիջապես հետո ԿԸՀ դիմում էր ներկայացրել ՕՐՕ դաշինքը, որպես ընտրություններին մասնակցող կուսակցության ընտրական ցուցակը գրանցող մարմին, դիմել դատարան ՀՀԿ-ի ընտրական ցուցակի գրանցումը ուժը կորցրած ճանաչելու համար:

Դիմումատուի ներկայացմամբ՝ Ընտրական օրենսգրքի 88-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ «կուսակցության կամ դաշինքի ընտրական ցուցակի գրանցումը դատական ակտի հիման վրա ուժը կորցրած կարող է ճանաչվել սույն օրենսգրքի 19-րդ հոդվածի 8-րդ մասի համաձայն «եթե առկա է նախընտրական քարոզչության սահմանված կարգի այնպիսի խախտում, որը կրում է շարունակական բնույթ, եւ թույլ   տրված խախտումը կարող է էական ազդեցություն ունենալ ընտրությունների արդյունքների վրա, կամ թույլ տրված խախտման հետեւանքները հնարավոր չէ վերացնել, ապա թեկնածուին, ընտրություններին մասնակցող կուսակցության ընտրական ցուցակը գրանցած ընտրական հանձնաժողովը դիմում է դատարան` թեկնածուի, ընտրություններին մասնակցող կուսակցության ընտրական ցուցակի գրանցումն ուժը կորցրած ճանաչելու համար»:

Երեկ մենք տեղեկացանք, որ ԿԸՀ նմանատիպ դիմում պատրաստվում է ներկայացնել նաեւ «Ելք» դաշինքը: «Այո, կարծում եմ, կարելի է ցուցակի գրանցումն անվավեր ճանաչել, քանի որ այնպիսի խախտում է գրանցվել, որը հնարավոր չէ վերացնել: Դրանք կամքի ազատ ձեւավորման վրա ազդեցություն են թողել, հակասահմանադրական եւ կազմակերպված բնույթ են կրել: Դպրոցի տնօրենների միջոցով ընտրողների վրա ազդեցություն է գործվել»,- մեզ հետ զրույցում ասաց դաշինքի անդամ Արտակ Զեյնալյանը:

Դեռ հայտնի չէ, թե ընտրություններին մասնակցող էլ որ կուսակցությունները կդիմեն ԿԸՀ, բայց գրեթե բոլոր ոչիշխանական ուժերը քննադատում են այդ երեւույթը: Գաղտնիք չէ, որ ՀՀ գրեթե բոլոր դպրոցների թե՛ տնօրենները, թե՛ ուսուցիչները ներգրավված են ընտրական գործընթացներում: Նրանք աշխատում են հիմնականում ՀՀԿ-ի օգտին, իսկ այդ կուսակցության թույլտվությամբ՝ մի փոքր էլ իրենց կոալիցիոն գործընկերների՝ տվյալ դեպքում «Դաշնակցություն» կուսակցության օգտին: Երեկ մենք փորձեցինք Տիգրան Մուկուչյանից նաեւ տեղեկանալ, թե արդյոք հրապարակված փաստերը կարո՞ղ են ՀՀԿ-ի ցուցակի գրանցումն անվավեր ճանաչելու հիմք հանդիսանալ: Չէ՞ որ դպրոցի տնօրեններն իրենք են մանրամասն խոստովանում, թե ինչպես են այդ կուսակցության համար ձայներ ապահովում: Ընդ որում, դա անում են աշխատանքային ժամերին: «Իմ կարծիքը կարտահայտվի ԿԸՀ վարույթի շրջանակներում ընդունված որոշմամբ»,- կարճ պատասխանեց նա:

Նշենք, որ որեւէ թեկնածուի կամ կուսակցության ցուցակի գրանցումն անվավեր ճանաչելու համար դատարան կարող է դիմել միայն ԿԸՀ-ն, քաղաքական ուժերը նման իրավունք չունեն: Ընտրություններին մասնակցող ուժերը կարող են ընդամենը դիմել ԿԸՀ-ին, որ վերջինս դիմի դատարան: Քաղաքական ուժերի կողմից, ինչպես տեսանք, նման դիմում կա եւ դեռ կլինի, ԿԸՀ-ն էլ այդ գործով արդեն վարույթ է հարուցել: Բայց արդյո՞ք ԿԸՀ-ն նման հայցով կդիմի դատարան: Դժվար թե: ԿԸՀ-ի առաջիկա վերաբերմունքն առկա է արդեն գլխավոր դատախազության երեկ տարածած հայտարարության մեջ: Իրավապահ այդ գերատեսչությունը ուսումնասիրել ու պարզել է, որ բազմաթիվ ձայնագրությունների մեջ ընդամենը մեկն է առերեւույթ հանցագործության հատկանիշներ պարունակում: Իսկ անցած մի քանի օրերին ՀՀԿ-ից են բազմաթիվ մեկնաբանություններ հնչել, թե այդ տնօրեններն ազատ են աշխատանքից դուրս իրենց ժամանակը տնօրինելու:

Գլխավոր դատախազության եւ իշխանությունների նման հայտարարությունից հետո դժվար թե ԿԸՀ-ն որոշի, որ դպրոցի տնօրենների կողմից զանգվածաբար ընտրողների կամարտահայտման վրա ճնշում կամ ազդեցություն է գործադրվել, եւ դա ազդելու է ընտրությունների արդյունքի վրա: Այնպես որ, ԿԸՀ-ն դատարան չի դիմի: Իսկ եթե անգամ որոշի դիմել, ապա դատարանը կորոշի, որ խախտումները զանգվածային բնույթ չեն կրել, իսկ մեկ-երկու դեպքը չեն կարող ազդել ընտրությունների արդյունքների վրա:

«Թրանսփարենսի ինթերնեյշնլ հակակոռուպցիոն կենտրոնի» իրավախորհրդատու Հերիքնազ Տիգրանյանի կարծիքով, սակայն, ընդհանուր առմամբ խախտում կա, քանի որ այդ տնօրեններն աշխատանքի ժամին են ներգրավված եղել ընտրական գործընթացներին: «Պետք է պարզել, թե երբ են արել այդ գործողությունները, աշխատանքի ժամին, թե աշխատանքի ժամից դուրս: Նրանք հանրային ծառայող են եւ իրավունք չունեն օգտագործել իրենց տրամադրված մարդկային ռեսուրսը: Ցուցակագրումն ազդո՞ւմ է կամքի ազատ արտահայտման վրա: Այո, ցուցակագրելով նրանք սահմանափակում են մարդկանց կամքի ազատ արտահայտումը: Նրանք՝ որպես տնօրեն, օգտագործու՞մ են իրենց դիրքը: Օգտագործում են»,- ասում է նա:

Հավելենք, որ իշխանությունները դպրոցների տնօրեններին ու ուսուցիչներին զանգվածաբար ընտրական գործընթացների եւ ընտրակեղծիքների մեջ ներքաշեցին 2005թ. սահմանադրական փոփոխությունների ժամանակ: Այդ ժամանակ հանձնաժողովի նախագահները մեծամասամբ դպրոցի տնօրեններ էին, իսկ անդամները՝ ուսուցիչներ: 2005թ. սահմանադրական փոփոխությունների հանրաքվեին շատ քիչ մասնակցություն եղավ, բայց հաղթանակն ու բավարար մասնակցությունն ապահովվեց կեղծիքների միջոցով: Այդ հանրաքվեի ժամանակ «Այո»-ի շտաբը ղեկավարում էին կոալիցիոն կառավարության՝ «Օրինաց երկիր» կուսակցության անդամ Մհեր Շահգելդյանը, իսկ կրթության եւ գիտության նախարարը ՕԵԿ անդամ Սերգո Երիցյանն էր: