Պրոֆեսիոնալ սպո՞րտ, թե՞ բանակ. մարզաշխարհի ներկայացուցիչները վախենում են խոսել

Հայկական սպորտը զարգացման բազմաթիվ խնդիրներ ունի՝ սկսած ֆինանսականից վերջացրած մարզիկների, որոշ մարզաձեւերում նաեւ մասնագետների քիչ քանակով: Խնդիր է սպառնում դառնալ նաեւ հայկական բանակը: Մինչեւ հիմա հանրապետության առավել ուժեղ մարզիկները՝ Եվրոպայի եւ աշխարհի առաջնություններում մինչեւ 6-րդ տեղ գրավածները, սպորտային վաշտում ծառայելու եւ իրենց մարզումային գործըթացը շարունակելու հնարավորություն ունեն:

Քննարկվող նոր օրենքը, սակայն, եթե ուժի մեջ մտնի, ապա մարզիկները ոչ թե սպորտային վաշտ կգնան, այլ տարկետում կստանան: Նախկինում խոսվում էր, որ այն մարզիկները, որոնք հիմա սպորտային վաշտում են ծառայում տարկետում են ստանալու 4 տարով: Քննարկումների արդյունքում 4 տարին փոխարինվել է 3 տարով, իսկ մինչեւ 6-րդ տեղը՝ մինչեւ 4-րդ տեղով: Եթե մարզիկը մինչեւ 18 տարեկանը նման արդյունք չունի, գնում է բանակ, եթե ունի, 3 տարվա մեջ պետք է կրկին հաջողության հասնի նորից տարկետում ստանալու համար: Այդպես մինչեւ 27 տարեկան:

Առաջարկվող նոր օրենքը բազմաթիվ հարցեր է առաջացնում մարզաշխարհի ներկայացուցիչների մոտ: Օրինակ, ինչո՞ւ հաշվի չեն առնվում մարզաձեւերի տեսակները: Որոշ թույլ զարգացած ձեւերի միջազգային մրցաշարերում նման բարձր տեղերը միայն երազանք են: Դժվար է պատկերացնել, որ հայ ֆուտբոլիստները մի օր Եվրոպայի կամ աշխարհի առաջնություններում կարող են նման հաջողություն գրանցել: Մինչդեռ ծանրամարտում, ըմբշամարտում պարբերաբար մեդալներ են լինում:

Մարզաշխարհի ներկայացուցիչները նաեւ նշում են մարզաձեւերի առանձնահատռկությունները հաշվի առնելու կարեւորությունը: Օրինակ, մարմնամարզությունում, ի տարբերություն մի շարք այլ մարզաձեւերի, պատանիների աշխարհի ու Եվրոպայի առաջնություններ չկան: Նրանք կարող են մասնակցել 2 տարին մեկ անցկացվող Եվրոպայի երիտասարդական առաջնություններին, կամ էլ մեծահասակների Եվրոպայի ու աշխարհի առաջնություններին, սակայն այդ տարիքում՝ մինչեւ 18 տարեկան, բարձր հորիզոնականներ գրավելու հավանականությունը շատ քիչ է: Դա շատ դժվար է անգամ փորձառուների համար: Օրինակ, աշխարհի 2015 թ. բրոնզե մեդալակիր, Եվրոպայի 2016 թ. չեմպիոն, 2017 թ. բրոնզե մեդալակիր, օլիմպիական խաղերի  մասնակից Հարություն Մերդինյանը (նժույգթափեր) վերջերս Կանադայում կայացած աշխարհի առաջնությունում 5-րդ տեղը զբաղեցրեց՝ 4-րդը դարձած մարզիկին զիջելով ընդամենը 0.05 բալով:

Կան նաեւ ոչ մարզիկներից կախված իրավիճակներ, որոնց պատճառով նրանք ցանկալի արդյունքից զրկվում են: Դա կարող է լինել մրցավարական կողմնակալությունը, վնասվածքը (որի ապաքինումից հետո նա կարող է չհասցնել համապատասխան մարզավիճակում մրցաշարի մասնակցել), ի վերջո տվյալ մրցման օրը կարող է, ինչպես ասում են, պարզապես նրա օրը չլինել:

Պաշտպանության նախարար Վիգեն Սարգսյանն իր վերջին հայտարարություններից մեկում նշում է, որ սպորտային վաշտում ծառայողները զորակոչվում են, սակայն հիմնականում չեն մասնակցում ծառայությանը: Բայց առաջարկվող օրենքով էլ մարզիկը կարող է արգելված խթանիչներ օգտագործել, մի քանի անգամ տարկետում ստանալ, 27 տարեկանը լրանալուց հետո էլ կարող է բացահայտվել նրա արարքը, նա կզրկվի մեդալներից ու բանակում ծառայած էլ չի լինի, իսկ գործող օրենքի պայմաններում այդ անբարեխիղճ մարզիկը գոնե ինչ-որ չափով կմասնակցի ծառայությանը, բանակի տրամադրության տակ կլինի:

Վիգեն Սարգսյանն ասում է նաեւ, որ սպորտային վաշտ պահելը լրացուցիչ ծախս է, որը չի արդարացվում, քանի որ մարզիկները հիմնականում զբաղված են իրենց մարզումներով ու մրցումներով: Սակայն պետք է հաշվի առնել, որ պետության կողմից չարդարացված ծախս կլինի նաեւ, եթե ուժեղ մարզիկները, որոնք ինչ-ինչ պատճառներով տարկետման համար անհրաժեշտ հորիզոնականը չեն զբաղեցրել, գնան բանակ ու հետո թողնեն սպորտը: Չէ՞ որ մինչեւ այդ ֆեդերացիաները նրանց պատրաստելու, հավաքների, միջազգային մրցումներին մասնակցելու վրա գումարներ են ծախսել:

Մարզաշխարհի ներկայցուցիչները նշում են, որ սա կարող է պատճառ դառնալ, որ տաղանդավոր մարզիկները հեռանան երկրից: Հիմա էլ կան դեպքեր, որ հայկական սպորտի հայտնի ու առաջատար մարզիկներին առաջարկում են մեծ գումարների դիմաց այլ երկրներ տեղափոխվել: Առաջարկները նրանք մերժում են հայրենասիրությունից դրդված: Մյուս կողմից կան նաեւ այլ երկրների հավաքականներում հանդես եկող մարզիկներ՝ ազգությամբ հայ, սակայն ոչ հայկական անձնագրով, որոնք հենց բանակի պատճառով անձնագիրը փոխել չեն ցանկանում: Հայկական անձնագրի ու բանակի հեռանկարի պաճառով որոշ տաղանդավոր պատանիներ էլ թողնում են սպորտը, քանի որ շարունակելու ու Հայաստանի հավաքականի կազմում հանդես գալու համար պետք է ՀՀ քաղաքացի դառնան:

Այս խնդիրները կային նաեւ մինչեւ նոր օրենքի մասին քննարկումները: Մարզաշխարհի ներկայացուցիչները հաճախ էին խոսում դրանց մասին: Մասնավորապես օլիմպիական չեմպիոն, Հայաստանի հունահռոմեական ոճի ըմբշամարտի հավաքականի գլխավոր մարզիչ Լեւոն Ջուլֆալակյանը բազմիցս ասել է, որ բանակային տարիքում բազմաթիվ ըմբիշներ հեռանում են սպորտից: Ըստ նրա՝ ճիշտ կլինի, որ ստեղծվի այնպիսի սպորտային վաշտ, որտեղ մարզիկը եւ՛ պատշաճ կերպով կծառայի, եւ՛ կմնա սպորտում:

Նոր օրենքի մասին, սակայն, ոլորտի ներկայացուցիչները հիմնականում խուսափում են հրապարակային հայտարարություններ անել եւ բարձրաձայնել թերի կողմերը: Մի մասը պարզապես ենթարկվում է վերադասների հրահանգներին եւ չի ցանկանում ավելորդ գլխացավանքի տակ ընկնել, մյուս մասն էլ չի համարձակվում ասել, որ բանակում ծառայելը կարող է ինչ-որ բանի խանգարել. չէ՞ որ բանակը հասարակության աչքում բացարձակ արժեք է ու երկրի անվտանգության երաշխիքը: