Կատալոնիայի ճգնաժամը կարող է խառնել ՀՀ-ԵՄ «շրջանակային» խաղաքարտերը. փորձագետ

Թեպետ Հայաստանին հաջողվել է Եվրամիության հետ համաձայնության գալ նոր շրջանակային համաձայնագրի հացում, որը նախատեսվում է ստորագրել նոյեմբերին կայանալիք Արեւելյան գրոծընկերության երկրների ղեկավարների Բրյուսելի գագաթնաժողովում, սակայն Կատալոնիայի շուջ առաջացած ճգնաժամը կարող է փոխել իրադրությունը:  

Այս կարծիքին է Բանակցային գործի մասնագետ, CM&Partners ընկերությունում ավագ խորհրդատու Արթուր Մարտիրոսյանը: Նրա խոսքով, խնդիրը ոչ թե արդեն իսկ համաձայնեցված եւ հրապարակված Հայաստան-ԵՄ «Համապարփակ և ընդլայնված գործընկերության համաձայնագիրն» է, այլ Եվրամիության ներսում տեղի ունեցող գործընթացները: «Ինտրիգը ոչ թե փաստաթղթի հետ է կապված, այլ, որքան էլ տարօրինակ է՝ Կատալոնիայի իրադարձությունների», - նշում է նա ու հավելում, որ կան եվրոպական մի շարք երկրներ, որոնք փորձում են քաղաքականացնել գործընթացը։ «Բանակցությունները շարունակվում են, և ամեն ինչ կախված է նրանից, թե ինչպես կկարգավորվի հարցը»,- նշեց բանակցային գործի մասնագետը:

Նրա խոսքով, այնուամենայնիվ 2013 թ-ի սեպտեմբերի իրադարձություններից հետո, երբ Երեւանը ընտրեց եվրասիական ուղին, Եվրամիության հետ բանակցություններում հայկական կողմին հաջողվել է հեռանալ «կամ-կամ» ձևակերպումից, համոզել ԵՄ-ին, որ կարող է լինել «և-և»: «Իրականում այժմ բարդ է ասել՝ կլինի՞ դա, թե՞ ոչ։ Ամեն ինչ կախված է նրանից, թե Կատալոնիայի իրադարձություններն ինչպես կզարգանան։ Մի բան է ստորագրել համաձայնագիրը, այլ բան՝ անցնել դրա կատարմանը: Շատ բան կախված կլինի հայկական կողմի արհեստավարժություներից, որ բանակցային գործընթացը հեռու պահի քաղաքականացված երանգներից», - պարզաբանեց Մարտիրոսյանը։

Ի սկզբանե նշվում էր, որ այս տարվա նոյեմբերին Բրյուսելում կայանալիք Արեւալյան գործընկերության երկրների ղեկավարների գագաթաժողովում Հայաստանը եւ Եվրամիությունը կստորագրեն նոր շրջանակային համաձայնագիրը:

Այնուհետեւ, սակայն Կատալոնիայում ծավալվող ճգնաժամի ֆոնին ՀՀ որոշ բարձրաստաիճան պաշտոնյաներ սկսեցին մի կողմից վստահեցնել, որ համաձայնագրի ստորագրման «խոչընդոտ չկա», այնուհետեւ միանգամից հավելելով՝ «հստակ ժամկետ ասել չենք կարող»: Միեւնույն ժամանակ հայկական կողմը տարբեր բարձրաստիճան պաշտոնյաների շուրթերով մեսիջներ է ուղարկում Եվրամիությանը, որ Բրյուսելի գագաթաժողովին ընդունվելիք հռչակագրերում, եթե անդրադարձ լինի ԱլԳ տարածաշրջանի կոնֆլիտներին, մասնավորապես՝ ԼՂ հակամարտությանը, ապա Կատալոնիայի ճգնաժամը ոչ մի կերպ չպետք է ազդի այս հարցում ԵՄ դիրքորոշումների վրա:

«ԱլԳ բրյուսելյան հռչակագիրը, եթե անդրադառնալու լինի տարածաշրջանային հիմնախնդիրներին, հակամարտություններին, ապա  ԵՄ-ն  հետևողական լինի այն կարծիքների առումով, որոնք արձանագրված են ՄԽ գործունեության շրջանակներում, որոնք արձանագրված են Հայաստանի հետ ստորագրվելիք նոր փաստաթղթում, և վերջապես՝ նախորդ՝ Ռիգայում կայացած գագաթնաժողովում», - ընդգծում է tert.am-ի հետ զրույցում Արմեն Աշոտյանը՝ հույս հայտնելով, որ ԵՄ ներսում ծագած խնդիրները, նկատի ունի Կատալոնիայի անկախության հանրաքվեն և դրան հետևած զարգացումները, չեն խաթարի կոնֆլիկտների նկատմամբ առանձնացված քաղաքականությունը, որն ուներ ԵՄ-ն: Նրա խոսքով, սա Հայաստանի համար աքսիոմատիկ մոտեցում է:

Մարտիրոսյանի հետ չհամաձայնեց Կովկասի ինստիտուտի ղեկավար, քաղաքագետ Ալեքսանդր Իսկանդարյանը, ով կարծում է, որ քաղաքական խնդիրներ ՀՀ-ԵՄ բանակցային գործընթացում չկան: «Խնդիրները տեխնիկական են», - ասաց նա ու հավելեց, որ իր կարծիքով համաձայանագիրը կկնքվի: Նա հիշեցրեց, որ այդ մասին նաեւ վերջերս հայտարարեց ԵՄ հանձնակատար Յոհաննես Հանը, ում խոսքով ստորագրման արարողությունը կարող է տեղի ունենալ մոտավորապես նոյեմբերի 24-ին։

Վերջերս Եվրոպական հարևանության քաղաքականության և ընդլայնման բանակցությունների հարցերով Եվրամիության հանձնակատար Յոհաննես Հանը Էստոնիայի մայրաքաղաքում անցկացվող Արևելյան գործընկերության քաղաքացիական հասարակության ֆորումի ժամանակ հայտարարեց, որ Հայաստան-Եվրամիություն նոր համաձայնագիրը կստորագրվի նոյեմբերին Բրյուսելում կայանալիք Արևելյան գործընկերության գագաթնաժողովի ընթացքում:

Միեւնույն ժամանակ Իսկանդարյանը միանշանակ չի պնդում, որ Բրյուսելում կողմերը հաստատ կստորագրեն փաստաթուղթը: «Բայց երբեք մի ասա՝ երբեք, և եթե չհասցնեն նոյեմբերի 24-ին, ապա ավելի ուշ կստորագրեն, բայց հաստատ կստորագրեն։ Կան խնդիրներ, բայց դրանք քաղաքական չեն։ Եվրոպացիների հետ համաձայնությունը կա, հարևանների հետ բարդությունները հարթվել են», - ասաց նա։ 

Երկու բանախոսներն էլ վստահ են, որ ՀՀ-ԵՄ նոր համաձայնագրի մասով Ռուսաստանի հետ «ամեն ինչ համաձայեցված է», ուստի 2013 թ-ի ուրվականի մասին պետք չէ խոսել: «Ռուսաստանի հետ ամեն ինչ համաձայնեցված է, լուրջ հակասություններ չկան։ Բայց նորից՝ ոչինչ բացառել չի կարելի։ Թեպետ դրա հավանականությունը քիչ է»,-ասաց Իսկանդարյանը։ Արթուր Մարտիրոսյանն էլ նշեց, որ ընդհանուր առմամբ, ամեն ինչ համաձայնեցված է, հակասություններ չկան խաղացողների հետ: Նրա կարծիքով, ՌԴ-ն էլ ուզում է ԵՄ հետ հարաբերությունները կարգավորել, քանի որ երկուսն էլ շատ բան են կորցնում այդ հակասություններից։

Միեւնույն ժամանակ փորձագետները նշում են, որ շրջանակային համաձայնագրի ստորագրումը դեռեւս չի նշանակում, որ այն միանգամից կյանքի է կոչվելու: Այն դեռ պետք է անցի բավականին երկար վավերացման գործընթաց ՀՀ-ում եւ Եվրամիության անդամ պետություններում: Այս գործընթացում, որն, ըստ մասնագետների կանխատեսումների կարող է տեւել մեկ տարուց ավելի, հնարավոր է առաջանան նոր բարդություններ: Օրինակ, ԵՄ անդամ երկրներից Հայաստանը դիվանագիտական հարաբերություններ չունի Հունգարիայի հետ։ Այդ կապերը խզվեցին Բուդապեշում ՀՀ Պն սպա Գուրգերն Մարգարյանին կացնահարած, մարդասպան Ռամիլ Սաֆարովին  Ադրբեջանին արտահանձնելուց հետո:

Փորձագետերի խոսքով, այս հարցում թերեւս Հայաստանը հույս է կապում ԵՄ-ի պաշտոնյաների հետ, որոնք Հունգարիայի հետ կապված հնարավոր խնդիրները կփորձեն կարգավորել:

Իսկանդարյանի խոսքով, պարտադիր չէ, որ ՀՀ-ի և Հունգարիայի հարաբերությունները կարգավորվեն, բոլոր միություններում էլ հակասություններ կան: «Այս փաստաթղթում կան կոնկրետ բաներ, որոնք Հայաստանը պետք է կատարի, կան նաև ԵՄ-ի կոնկրետ պարտականությունները։ Դա երկարատև աշխատանք է, այն գործընթաց է, ոչ թե միանգամյա ակտ, որը ստորագրեցիր և վերջ։ Դա տեւական աշխատանք է», - ասաց նա ու ընդգծեց, որ բոլոր միությունները միայն համագործակցության հարթակ չեն, այլ նաև՝ տարաձայնությունների։

«ԵՄ-ն իր մեջ ներառում է 28 երկիր, որոնք տարբեր են, ունեն խնդիրներ նույնիսկ իրենց ներսում, ուր մնաց՝ մյուս երկրների հետ։ Հունգարիան հազվագյուտ երկիր է, նրանց պետք չէ Հայաստանը, որպեսզի խնդիրներ ունենան ԵՄ ներսում», - նշում է Ալեքսանդր իսկանդարյանը։ Այժմ, նրա խոսքով, պետք է ուղղակի մտնել «այդ ջրի մեջ», իսկ հետո կլինեն սովորական դիվանագիտական ու բյուրոկրատական գործընթացներ, որոնք կմաքրեն այդ հակասությունները։