Ձգտելով փոփոխությունների. քննարկումներն ընդլայնում են երիտասարդների աշխարհայացքը

Երբ ապրիլին՝ հայոց ցեղասպանության տարելիցին ընդառաջ «Հոդված 3» ակումբում քննարկվեցին կանանց հիմնախնդիրները հայոց ցեղասպանության տարիներին, ամբողջովին նոր դիսկուրս առաջ քաշվեց, քննարկումը երկար տպավորվեց ու մտածելու առիթ տվեց մասնակիցներից շատերին, որոնք մեծ հետաքրքրությամբ շարունակեցին մասնակցել նաև հաջորդ քննարկումներին։

Իսկ բժիշկների հետ հանդիպումներն ու խորհրդատվությունները, անկաշկանդ հարցերն ու համապարփակ պատասխանները՝ սկսած անձնական հիգիենայից մինչև սեռավարակների և տարբեր հիվանդությունների կանխարգելման մասին, վերջնականապես փոխեցին քննարկումների մասին պատկերացումները։

«Հանուն հավասար իրավունքների» հասարակական կազմակերպության «Խթանելով գենդերային հավասարությունը Հայաստանում» ծրագրի շրջանակներում անցկացված այդ քննարկումները մի քանի ամիս շարունակ ներկայացրեցին վերարտադրողական առողջության իրավունքների, ընտանեկան բռնության, կրկնակի խտրականության, կանանց սոցիալ-տնտեսական և քաղաքական ներգրավվածության, ինչպես նաև Հայաստանում ոչ խտրական վերաբերմունքի ու հավասարության հիմնախնդիրներին՝ կազմակերպելով տասը քննարկում, վեց դեբատ, հինգ կանանց հանդիպումներ, տասը կինոդիտում, որոնց մասնակցել է 300֊ից ավելի երիտասարդ:

«Խթանելով գենդերային հավասարությունը Հայաստանում» ծրագրի համակարգող Մարիա Աբրահամյանն ասում է, որ ծրագրի նպատակն է հասարակության լայն հատվածներում բարձրացնել գենդերային հարցերի շուրջ իրազեկումը՝  կանանց իրավունքների հիմնահարցերի բազմակողմանի ու խորը ներկայացմամբ։

Ծրագրի նպատակն է տարբեր շահագրգիռ կողմերի՝ քաղաքականություն մշակողների, փորձագետների, երիտասարդության, քաղաքացիական հասարակության և միջազգային կազմակերպությունների ներկայացուցիչների հետ քննարկումների միջոցով բարձրաձայնել ոլորտի հիմնահարցերը, պարզել դրանց պատճառներն ու հետևանքները:

Ըստ Աբրահամյանի՝ նմանատիպ ծրագրի գաղափարն առաջացավ, երբ ՀԿ֊ի կազմակերպած մարդու իրավունքների թեմաներով քննարկումներին եկող երիտասադրների հետ շփումների արդյունքում պարզվեց, որ կանանց իրավունքների հարցով լուրջ խնդիրներ կան։

«Որոշեցինք հատուկ ուշադրություն դարձնել Հայաստանում գենդերային հիմնախնդիրներին։ Նպատակն էր՝ այս քննարկումների միջոցով իրազեկել գենդերային տասը հիմնախնդիրների մասին՝ ոլորտում պրոֆեսիոնալ մասնագետների, հետազոտողների կողմից ներկայացնելով։ Եվ որպեսզի չլիներ պարզապես մեկանգամյա հանդիպում ու միայն այդ պահին ներկա գտնվողների համար, որոշվեց ուղիղ եթերներ հեռարձակել, տեսանյութեր ու հոդվածներ պատրաստել»,֊ասում է Աբրահամյանը՝ նշելով, որ ծրագրի հիմնական թիրախում երիտասարդներն են եղել և որպեսզի նրանք միայն լսողի դերում չլինեն, այլև ակտիվորեն մասնակցեն դրանց ու արտահայտվեն, ներառվել է նաև դեբատների շարքը։

Աբրահամյանն ասում է, որ ծրագրում նշել են պահանջ, ըստ որի՝ բոլոր հանդիպումների մասնակիցների 30 տոկոսը լինեն մարզերից, բացի այդ, ունեցել են նաև մարզային երեք հանդիպումներ և որպեսզի ավելի դյուրացնեն մարզային երիտասարդների այցելությունն ու ավելի մոտիվացնեն նրանց, ծրագրում ներառել են նաև ճանապարհածախսի փոխհատուցում։ Արդյունքում՝ մարզային երիտասարդները 30֊ի փոխարեն 40 տոկոսից ավելի մասնակցություն են ունեցել։

«Մարզային երիտասարդների ներգրավմամբ մեզ համար շատ հետաքրքիր իրականություն բացահայտեցինք, շատ մարզեր ունեն տրանսպորտային լուրջ խնդիր, պարզվեց, որ ավելի հեշտ է Երևանից հարևան Վրաստան հասնելը, քան հարակից մարզից Երևան, կան գյուղեր, որ ամբողջովին կտրված են, ինչը տեղաշարժի իրավունքի խախտում է, նաև մարզային երիտասարդներին ավելի մարգինալացված ու կտրված է դարձնում։ Բացի այդ, պարզեցինք, որ կանանց օրը ցերեկով տանից դուրս գալ թույլ չեն տալիս, շատերը ուղեկցորդների հետ էին գալիս»,֊ասում է Աբրահամյանը և ուրախությամբ նշում, որ արդեն ծրագրի վերջում խիստ պատրիարխալ համայնքներից որոշ մասնակիցներ առավել անկաշկանդ էին, կարծրատիպերից զերծ, կանայք նույնիսկ մենակ՝ առանց ուղեկցորդի էին գալիս հանդիպումներին։

24-ամյա Հակոբն այն երիտասարդներից է, որ մասնակցել է ծրագրի հանդիպումների մեծ մասին։ Հայաստանի ամենապատրիարխալ համարվող մարզի՝ Գեղարքունիքի բնակիչ երիտասարդն ասում է, որ ծրագիրն իր կյանքում կարճ ժամանակահատվածում մեծ փոփոխություններ է բերել։

«Հատկապես հավանեցի դեբատների ֆորմատը, այն, որ կարելի է մի հարցի շուրջ խոսել ու լսել հակառակ կարծիք էլ։ Հարցեր կար, որ մենք էլ էինք խտրական վերաբերմունք ունենում, կարծրատիպեր ունեինք, սակայն հենց այդ քննարկումների միջոցով հասկացանք, թե ինչքան սխալ կարծիք ենք ունեցել, քանի որ հանդիպումենրը ստիպում են ավելի խորանալ խնդրի շուրջ ու ավելի խորքային հարցեր վերհանել։ Մի հանդիպման ժամանակ նույնիսկ կարծիքս փոխեցի մեր մարզի մասին, ներկայացվեցին ստատիստիկաներ, չգիտեինք, որ գենդերի հետ կապված այդքան խտրականություն կա»,֊նշում է երիտասարդը՝ հավելելով, որ ոգևորվել են այս ծրագրից ու «Հանուն հավասար իրավունքների» ՀԿ֊ի հետ համագործակցությամբ որոշել են մարզում էլ նմանատիպ ծրագրեր իրականացնել։

33-ամյա Մայրանուշն էլ թեև բազմիցս մասնակցել է նմանատիպ հանդիպումների և թեմաների մեծ մասն իր համար նույնիսկ նորություն էլ չի եղել, սակայն սիրով մասնակցել է հանդիպումների մեծ մասին։ Մայրանուշը կարծում է, որ հասարակության համար շատ կարևոր են նմանատիպ հանդիպումները, հատկապես, երբ դրանցում մասնակցության հատուկկ ուշադրություն է դարձվում մարզային բնակչությանը։

«Իհարկե, ծրագիրն ուներ նաև թերություններն, սակայն դրանք չեն ստվերում այդ ծրագրի կարևորությունն ու օգտակարությունը։ Ես խորապես վստահ եմ, որ յուրաքանչյուր հանդիպում մարդկանց մոտ հարցեր է առաջացրել՝ հետագայում այդ թեմայով բաց լինելու և զրուցելու համար, ինչն արդեն դրական է։ Կարծում եմ հանդիպումները, խոսակցությունները սերմեր էին, որոնք ընկնելով, միգուցե հիմա չտան սերմեր, սակայն տասնյակ տարիներ հետո ունենալու են ազդեցություն, ինձ համար նույնիսկ այդ սերմերն են կարևոր»,-ասում է Մայրանուշը։