Առողջությունը թանկ է եւ ավելի կթանկանա. խմբագրական

Առողջապահության համակարգում առաջիկայում մեծ փոփոխություններ են սպասվում: Այս տարվա մարտի մեկից Հայաստանում մի քանի հարյուր անուն դեղեր այլեւս հնարավոր չի լինի ազատ գնել դեղատներից: Այդ դեղերը կվաճառվեն միայն դեղատոմսերով: Հետագայում միայն դեղատոմսերով վաճառվող դեղերի ցանկը ընդլայնվելու է: Արդյունքում, այս տարվա հոկտեմբերի 1-ից Հայաստանում գրանցված դեղերի կեսից ավելին արդեն կվաճառվեն միայն դեղատոմսերով: Գաղափարախոսությունը, անշուշտ, լավն է՝ մարդիկ իրենց բուժումը սկսելուց առաջ պետք է հետազոտվեն, բժիշկն էլ պետք է ախտորոշի հիվանդությունը եւ բուժում նշանակի ու դեղատոմս տա հիվանդին: Հիանալի նախաձեռնություն է: Բայց՝ միայն տեսականորեն: Այս գաղափարի գործնական ներդրումը, մեղմ ասած, այնքան էլ գեղեցիկ պատկեր չի ենթադրում: Գործընթացը զուգորդվելու է տեխնիկական բնույթի բազմաթիվ խնդիրների եւ դեղերի թանկացման հետ:

Նախ՝ տեխնիկական բնույթի խնդիրների մասին: Դեղատոմս ստանալու համար հիվանդը պետք է այցելի, օրինակ, պոլիկլինիկա: Որքան է մեր պոլիկլինիկաների թողունակությունը՝ որքան մարդ կարող են ընդունել-ճանապարհել, որքան հերթեր կառաջանան, արդյո՞ք լրացուցիչ աշխատողներով պետք է համալրվեն դրանք... հարցեր են, որոնց պատասխանները առ այսօր դեռ չեն հնչել: Առողջապահության ոլորտի պաշտոնյաները ընդամենը օդի մեջ հավաստիացնում են, որ այո՝ կարող են:

Եթե Երեւանում ու հանրապետության մյուս քաղաքներում բնակչությունը ապրում է կոմպակտ, եւ պոլիկլինիկան յուրաքանչյուր բնակչի համար գտնվում է մոտակայքում, ապա պարզ չէ, թե ինչպիսի խնդիրներ կառաջանան գյուղական բնակչության համար: Գյուղի դեղատնից դեղ գնելու համար հիվանդը պետք է նախ մեկնի մոտակա քաղաք՝ այցելի պոլիկլինիկա, ստանա դեղատոմս, վերադառնա գյուղ ու գնի դեղը: Ժամանակ, ճանապարհածախս եւ այլն:

Արդեն իսկ կանխատեսումներ կան, որ նոր կարգը բերելու է շտապբուժօգնության կանչերի ավելացմանը: Որքան կբարձրանա շտապօգնության ծանրաբեռնվածությունը, որքանով այդ ծառայությունը կկարողանա դրա տակից դուրս գալ, առայժմ դժվար է ասել: 

Ինչ վերաբերում է դեղորայքի գներին, ապա այս առումով ամեն ինչ ավելի պարզ է ու հստակ: Դեղերը թանկանալու են, եւ դա ուղղակիորեն երեւում է նոր իրավիճակը կարգավորող փաստաթղթերից: Բոլոր դեղատները ու բուժհիմնարկները պետք է միանան մեկ ցանցի: Դա իրենից տեխնիկական որոշակի լուծումներ է պահանջում: Բոլոր՝ նույնիսկ ամենափոքր գյուղական դեղատները պետք է ունենան որոշակի պարամետրերի համակարգիչ, այդ համակարգիչը պետք է միացված լինի ինտերնետին, որի հզորությունը նշված է նորմատիվ փաստաթղթերում: Դեղատան աշխատողը պետք է դեղագետ լինելուն զուգահեռ նաեւ տիրապետի համակարգչային որոշակի ծրագրերի, ունենա ID քարտ:

Դրանից բացի, նոր կարգով ներմուծվում է, այսպես կոչված՝ «էլեկտրոնային դեղատոմս» հասկացությունը: Հիվանդը պոլիկլինիկայում կամ այլ բուժհաստատությունում հետազոտվելուց հետո կարող է ստանալ այդ էլեկտրոնային դեղատոմսը: Գաղափարն այն է, որ մոտենալով հանրապետության ցանկացած դեղատուն, կարող է ստանալ իր դեղը առանց տպագիր դեղատոմսի: Նրա անունը եւ ստանալիք դեղը պետք է լինեն ինտերնետային համակարգում: Ցանկացած այդպիսի դեղատոմսի սպասարկման արժեքը կազմում է մոտ 30 դրամ: Սրան ավելացնենք որ դեղատները եւ բուժհիմնարկները պետք է վճարեն էլեկտրոնային առողջապահության համակարգին միանալու համար:

Բոլոր գները ֆիքսված են ՀՀ կառավարության 2017 թվականի 866 որոշման հավելվածով, եւ շուկայական մոտեցումներ այստեղ չկան: Այսինքն, դրանք անխուսափելի ու պարտադիր ծախսեր են: 

Մոտավոր հաշվարկները ցույց են տալիս, որ մեկ միջին դեղատան լրացուցիչ ծախսերը այս համակարգի ներդրման արդյունքում կկազմեն տարեկան 400-450 հազար դրամ: Հիմա տրամաբանական հարց՝ որտեղից եւ ով պետք է վճարի այդ գումարը: Ու դրա տրամաբանական պատասխանը՝ այդ գումարը վճարելու են հիվանդները: Դեղատները տնտեսվարող սուբյեկտներ են, ոչ թե բարեգործական հիմնարկներ եւ իրենց ցանկացած լրացուցիչ ծախս նրանք պետք է ներառեն դեղերի գների մեջ: 

Բուժհիմնարկները եւս որոշակի ծախսեր պետք է կատարեն այդ համակարգին միանալու եւ ընթացիկ սպասարկման համար: Նրանք նույնպես այդ ծախսերը ներառելու են իրենց ծառայությունների գների մեջ: Ստացվում է, որ նոր համակարգը թանկացնելու է բուժօգնությունը: Թե որքան, պարզ կդառնա մի քանի ամիս անց:

Իսկ ամենաուշագրավն այն է, որ նոր համակարգի ներմուծմանը զուգահեռ տարօրինակ ընկերություններ են հայտնվում, որոնք «նստելու են» ֆինանսական հսկայական հոսքերի խաչմերուկներին: Օրինակ, էլեկտրոնային առողջապահության համակարգը, որին, պատկերավոր ասած, գնալու են վերը նշված բոլոր վճարումները, կոնցեսիոն պայմանագրով փոխանցվելու է համատեղ գործող շվեյցարական "Sylex SARL" եւ հայկական «Մեյսիս Ապահով» ընկերություններին: Առաջին հայացքից տարօրինակ ոչինչ չկա: Բայց երբ ուսումնասիրում ենք այս ընկերությունները, երկուսի հիմնադիրն էլ նույն անձն է՝ Ավետ Մանուկյան անուն- ազգանունով: Երեկ մեր թղթակցի հետ զրույցում ՀՀ առողջապահության նախարար Լեւոն Ալթունյանը ասել է, թե չի ճանաչում այդ ընկերությունները եւ ոչ մի կապ չունի դրանց հետ: Սա, իհարկե, առանձին, լրագրողական լուրջ հետաքննության թեմա է, որին կանդրադառնանք առաջիկայում:

Հ.Գ. ՀՀ առողջապահության նախարարությունը հրապարակել է այն դեղերի ցանկը, որոնց ազատ վաճառքն առաջին փուլում դառնալու է անթույլատրելի: Այսինքն՝ արդեն մարտի 1-ից առանց դեղատոմսի հնարավոր չպետք է լինի ձեռք բերել մոտ 700 անուն դեղ: Դրանք երեք խմբի դեղեր են՝ հակավարակային (այդ թվում հակաբիոտիկներ), հոգեմետ նյութ եւ հորմոն պարունակող: Հակավարակային դեղերի ցանկում ընդգրկված է շուրջ 530 անուն դեղ: Հոգեմետ նյութ պարունակող դեղերի ցանկում՝ մոտ 100, հորմոնային դեղերի ցանկում՝ շուրջ 75:  Կառավարության համապատասխան որոշմամբ, դեղատոմսով է դառնալու Հայաստանում գրանցված 4 723 դեղից 3 632-ը: Անցումը լինելու է աստիճանաբար՝ մարտի 1-ից մինչեւ հոկտեմբեր:

Խմբագրականը տպագրվել է «Հայկական ժամանակ» օրաթերթի փետրվարի 24-ի համարում, 1-ին էջում: