Ծխելու դեմ օրենքը Ֆիլիպ Մորիսի արտադրանքի սպառման համա՞ր է մշակվել.  IQOS-ը քաղցկեղածին է

Ծխախոտագործության ոլորտում աշխարհահռչակ «Ֆիլիպ Մորիս» ընկերությունը Հայաստանում արդեն իրականացնում էիր ստեղծած «IQOS» անունը կրող արտադրանքի մանրածախ վաճառքը: Այդ ապրանքը նման է էլեկտրական ծխախոտներին, սակայն արտադրողը բազմաթիվ առավելություն ու տարբերություններ է ներկայացնում: Էլեկտրական սարքը այնպես է հարմարեցված, որ դրա վրա ավելացվում է ծխախոտի նոր տիպի գլանակը: Սարքի միջոցով ծխախոտը չի այրվում, այլ ջեռուցվում է այնքան, որպեսզի գոլորշի առաջանա: Դրա արդյունքում ծուխ եւ մոխիր չի առաջանում: Այսինքն՝ այրում չի լինում: Դասական իմաստով սա ծխախոտ չէ, բայց բովանդակային առումով ծխախոտ է, քանի որ ծխախոտային այս արտադրանքի հիմքում նույն նիկոտինն է: «IQOS»-ի սարքն արժե 30 հազար դրամ, իսկ մեկ ամբողջական գլանակը 10 հազար դրամ:

Հայաստանում վաճառվող այս արտադրանքի տուփի վրա այն ձեւակերպումը չի գրված, որը կա բոլոր ծխախոտների վրա: Ծխելը առաջացնում է այս կամ այն հիվանդությունը կա ծխելը վնասակար է առողջության համար ձեւաերպումների փոխարեն տուփի վրա գրված է բառացիորեն հետեւյալը. «Այս արտադրանքը զերծ չէ ռիսկերից եւ առաջացնում է կախվածություն»: Այս ձեւակերպումից որեւէ կերպ չի հասկացվում՝ նոր սերնդի այդ ծխախոտն առողջության համար վտանգավո՞ր է, թե՞ ոչ: Մինչդեռ արտադրողը պնդում է, որ այն 95 տոկոսով պակաս վտանգավոր է, քան սովորական ծխախոտը: Նույնիսկ ասվում է, որ ավելի քան 4 միլիարդ դոլար է ծախսվել այս նորարարությունն իրականություն դարձնելու համար:

Բացի դա ծխախոտի տուփերի վրա ակցիզային դրոշմապիտակ չկա: Սա նույնպես տարօրինակ է, եւ հարց է  առաջանում, թե ինչու այն չի հարկվում ակցիզային հարկով ինչպես մնացած բոլոր ծխախոտները: «IQOS Armenia»-ից վերը բարձրացված երկու հարցերի վերաբերյալ մեզ տվեցին հետեւյալ պատասխանը, որ «IQOS»-ը համարվում է արդյունաբերական պատրաստման այլ ծխախոտ: Դրա համար էլ ոչ ակցիզ ունեն, ոչ էլ ծխախոտների տուփերի վրայի առողջությանը սպառնացող վտանգի մասին գրառումը: Մինչդեռ արտերկրում վաճառվող այդ սարքի համար թողարկվող ծխախոտի գլանակների տուփերի վրա գրված է, որ այն վտանգավոր է առողջության համար:

ՀՀ առողջապահության նախարարությունից փորձեցին պարզաբանումներ ստանալ այս նորարարության վերաբերյալ, սակայն մեզ առաջարկեցին երկուշաբթի օրը կապ հաստատել իրենց համապատասխան մասնագետի հետ: Չսպասելով ՀՀ առողջապահության նախարարության կարծիքին, մենք ուսումնասիրեցինք միջազգային մամուլը՝ հասկանալու համար, թե արդյոք ծխախոտային այս նոր արտադրանքը իսկապես անվտանգ է առողջության համար:

Մինչ այդ նշենք, որ «Ֆիլիպ Մորիս»-ի գովազդային նյութերի համաձայն, աշխարհում ամեն օր 10 հազար ծխող թողնում է դասական ծխախոտը եւ անցում է կատարում «IQOS»-ի: Այս արտադրատեսակն առաջին անգամ աշխարհում թողարկվել է 2014 թվականին եւ վաճառվել է Ճապոնիայում եւ Իտալիայում: Մեկ տարի անց այն վաճառքի է հանվել Շվեյցարիայում, ՌԴ-ում եւ Ռումինիայում: Մեր տարածաշրջանում Հայաստանն առաջին երկիրն է, որտեղ մասսայական վաճառք է իրականացվում: Med.vesti.ru կայքի փոխանցմամբ՝ չնայած նրան, որ նոր սարքերով ծխախոտի այրում տեղի չի ունենում, սակայն արտադրվող գոլորշին եւս քիմիական նյութերի արտանետում է առաջացնում: Կայքը հղում է կատարել Բեռնի համալսարանում անցկացված հետազոտությանը եւ նշում է, որ գիտնականները «IQOS»-ը համեմատել են սովորական ծխախոտի հետ: «Այս ծխախոտի արտադրած ծուխը պարունակում է ավանդական ծխախոտների ծխի մեջ պարունակվող նիկոտինի 84%-ը»,- այս եզրակացությունը հրապարակվել է JAMA Internal Medicine ամսագրում: Բացի այդ, հետազոտողները պարզել են, որ ծխախոտի տաքացման համակարգն անմիջապես քաղցկեղի հետ կապված քիմիական նյութեր է արտադրում, ինչպես ածխածնի մոնօքսիդը, ցնդող օրգանիկ նյութեր և հոտավետ բազմացիկլային ածխաջրածիններ»,- փոխանցում է ռուսալեզու կայքը:

Մինչ այս արտադրանքի Հայաստան գալը երկու կարեւոր իրադարձություն պարզապես չենք կարող չնշել եւ զուգահեռներ չտանել: 2017 թվականի մարտի 2-ին վարչապետ Կարեն Կարապետյանը ընդունել էր «Ֆիլիպ Մորիս Ինթերնեյշնլ Մենեջմենթ Էս Էյ» ընկերության Արևելյան Եվրոպայի, Միջին արևելքի և Աֆրիկայի տարածաշրջանի և «Ֆիլիպ Մորիս Ինթերնեյշնլի Դյութի Ֆրի»-ի նախագահ Դրագո Ազինովիչի գլխավորած պատվիրակությանը: Վարչապետը ողջունել էր ամերիկյան աշխարհահռչակ ընկերության նախաձեռնությունը՝ զարգացնելու գործունեությունը մեր երկրում: Կարեն Կարապետյանը նշել է, որ ՀՀ կառավարությունը պատրաստ է քննարկել համագործակցության ծրագրերն ու նախաձեռնությունները: Դրագո Ազինովիչը շնորհակալություն է հայտնել կառավարությանը՝ իրենց գիտահետազոտական ծրագրերին օժանդակություն ցուցաբերելու համար: Ամերիկյան ընկերությունը Հայաստանում կառուցելու է Հետազոտությունների և մշակումների (R&D) կենտրոններ: Պարոն Ազինովիչն ընդգծել էր, որ իրենք շահագրգռված են ստեղծել երկարաժամկետ համագործակցություն Հայաստանի կառավարության և հանրային ոլորտի հետ: Այդ ժամանակ փոխըմբռնման հուշագիր էր ստորագրվել:

Այս տարվա հունվարի 25-ին էլ ՀՀ առողջապահության նախարարությունը հանրային քննարկման դրեց «Ծխախոտային արտադրատեսակների օգտագործման բացասական ազդեցության նվազեցման» մասին աղմկահարույց օրենսդրական նախագիծը: Այդ նախագծով շատ խիստ տուգանքներ սահմանվեց չնախատեսված վայրերում ծխելու համար, սակայն նախագծում մենք չհանդիպեցինք այնպիսի ձեւակերպումների, որով կհասկացվեր, որ «IQOS»-ի օգտագործումը նույնպես առաջացնելու է տուգանք:

Քանի դեռ առողջապահության նախարարությունը հստակ չի հայտարարել, որ «Ֆիլիպ Մորիս»-ի այդ արտադրանքի օգտագործումը եւս բերելու է տուգանքի, ապա ողջամիտ կասկածներ ունենք, որ հակածխախոտային օրինագիծը մշակվել է «Ֆիլիպ Մորիս»-ի արտադրանքին զարկ տալու նպատակով:

Նյութը տպագրվել է «Հայկական ժամանակ» օրաթերթի մարտի 6-ի համարում: