Անհրաժեշտ է կրճատել ՀՀ ձրիակեր չինովնիկների հսկայական բանակը

Առաջիկայում ՀՀ կառավարությունը կընդունի 2017թ. պետական բյուջեի խոշորացված, ընդհանրացված ցուցանիշները: Սակայն հետագայում դրանք հավանաբար շոշափելի փոփոխությունների կենթարկվեն, եւ հետաքրքիր կլինի տեսնել, թե որքանով եւ ինչպես կփոխվեն կառավարության մոտեցումները 2017-ի բյուջեի վերաբերյալ մինչեւ այս տարվա վերջը:

Մեր բյուջետային համակարգին վերաբերող օրենսդրության տրամաբանությամբ հաջորդ տարվա բյուջեի խոշորացված ցուցանիշները արդեն հայտնի են լինում ընթացիկ տարվա ամռանը, երբ կառավարությունը հավանության է արժանացնում հետագա երեք տարիների միջնաժամկետ ծախսային ծրագիրը:

Ուստի կարելի է մոտավոր ուրվագծել, թե ինչպիսի ցուցանիշներ է ներկայացնելու կառավարությանը հաջորդ տարվա բյուջեի վերաբերյալ: Ըստ միջնաժամկետ ծախսային ծրագրի՝ 2017 թվականի պետական բյուջեի եկամտային մասը լինելու է մեկ տրիլիոն 196 միլիարդ դրամ: Դրանից մեկ տրիլիոն 146 միլիարդ դրամը հարկային եկամուտներն են: Մոտավորապես հենց այսպիսի ցուցանիշներ են ներկայացվելու առաջիկայում 2017-ի բյուջեի եկամուտների վերաբերյալ: Ծախսերի մասով եւս միջնաժամկետ ծախսային ծրագրով որոշակի ցուցանիշներ են ամրագրված: Ըստ այդմ, 2017-ին պետբյուջեի ծախսերը կազմելու են մեկ տրիլիոն 351 միլիարդ դրամ: Բյուջեի դեֆիցիտն էլ, ըստ ՄԺԾԾ-ի, պետք է կազմի 155 միլիարդ դրամ:

Պետք է: Դա՝ ըստ կանխատեսումների: Դա՝ ըստ վերջերս մշակած ծրագրի: Իսկ ի՞նչ կլինի իրականում: Խնդիրն այն է, որ կառավարությունը վերջերս բոլորովին կորցրել է կանխատեսելու ունակությունը: Նրա կանխատեսումները նույնիսկ մեկ տարվա մեջ այնպիսի փոփոխություններ են կրում, որ կանխատեսումներ անելը, ծրագրեր կազմելը դառնում է անիմաստ: Իսկ հիմա անորոշությունները այնքան են շատացել, որ կառավարությունը թերեւս պետք է իր ծրագրերը փոփոխության ենթարկի շաբաթը մեկ:

Այսպես, 2017 թվականի բյուջեի եկամուտները հաշվարկելիս կառավարությունը հիմք է ընդունել այս տարվա բյուջեով նախատեսված մուտքերը: Իսկ այս տարվա ծրագրված մուտքերը ակնհայտորեն չեն կատարվելու: Բայց դեռ պարզ չէ՝ որքանով չեն կատարվելու: Սոցիալ-տնտեսական ցուցանիշները վերջին շրջանում այնպիսի ցատկեր են անում, որ գլխապտույտ են առաջացնում: Տնտեսական ակտիվության ցուցանիշը մեկ-երկու ամսվա ընթացքում մոտ 10 տոկոսի վայրիվերումներ է անում:

Եթե մայիսին այդ ցուցանիշը անցած տարվա մայիսի համեմատ աճել էր 5.4 տոկոսով, ապա հուլիսին անցած տարվա հուլիսի համեմատ արդեն նվազել էր 4.3 տոկոսով:  Ի՞նչ կլինի հաջորդ ամիս, դժվար է նույնիսկ կանխատեսել: Գուցե աճի, գուցե նվազի...: Հարկային եկամուտները ինչպես կդրսեւորեն իրենց, նույնպես կանխատեսման ենթակա չէ: Ապրիլին Սերժ Սարգսյանը հայտարարեց, թե աննախադեպ ծավալի հարկեր են հավաքվել, իսկ հուլիսի ցուցանիշները մինչ օրս չեն հրապարակվել, ինչից կարելի է ենթադրել, որ հավաքագրումը վատ է ընթանում:

Իսկ զարգացումներն էլ ցույց են տալիս, որ ավելի վատ են հավաքագրվելու հետագայում: Առաջիկա կիսամյակում, երբ համեմատաբար լավ ցուցանիշներ էին մեզ հրամցվում, պետական բյուջեի եկամուտները արդեն թերակատարվում էին մոտ 2.5 տոկոսով: Իսկ այսուհետ, եթե ցուցանիշները վատանան, մինչեւ տարեվերջ թերակատարումը կարող է հասնել մինչեւ 6-7 տոկոսի, իսկ դա ահռելի գումար է` մոտ 70 միլիարդ դրամ:  

Եթե բյուջեն այդքանով թերակատարվի, ապա կառավարությունը կամ պետք է գնա բյուջեի ծախսերի կրճատմանը, կամ էլ պետք է մեծացնի բյուջեի դեֆիցիցտը: Ընթացիկ տարվա համար դեֆիցիտը նախատեսված է 190 միլիարդ դրամ: Եթե իրականան տխուր կանխատեսումները, ապա դեֆիցիտը կաճի մինչեւ 250-260 միլիարդ դրամ: Իսկ այդ դեպքում դեֆիցիտի այդ ավելացած մասը, պատկերավոր ասած, կփոխանցվի հաջորդ տարվա վրա եւ ամբողջությամբ կձեւախեղի 2017-ի պետական բյուջեի համամասնությունները:

Սպասել, որ կառավարությունը էականորեն կկրճատի բյուջեի ծախսերը եւ չի մեծացնի դեֆիցիտը, թերեւս անիմաստ է: Նախ հաջորդ տարի համապետական կարեւոր ընտրություններ են, եւ կառավարությունը իր պոպուլիզմի մեջ կհասնի անհավանական բարձունքների: Իսկ բյուջեի ծախսերի շոշափելի կրճատումը ոչ պոպուլիստական քայլ է: Ապրիլյան պատերազմից հետո շատ խոսվեց բյուջեի ծախսերի օպտիմալացման մասին, բայց, ինչպես տեսանք, բացի մետաղի ջարդոնի վերածված մի քանի մեքենաներ «դուրս գրելուց»,  որեւէ այլ ծախս կառավարությունը չկրճատեց:

Առավելագույնը, որին պատրաստ է կառավարությունը, մի քանի, կամ մի քանի տասնյակ միլիոն դրամի ծախս կրճատելն է, այնինչ իրավիճակը թելադրում է մի քանի տասնյակ միլիարդի ծախսերի կրճատում: Դա ենթադրում է էականորեն «թեթեւացնել» ձրիակեր չինովնիկների հսկայական բանակը, պետական հիմնարկներին զրկել իրենց շենքերի «գլամուր» նորոգումներից...: Բայց նման հեռանկար մեզ, ցավոք սրտի, չի սպասվում:

Իսկ եթե դեֆիցիտը աճի, ապա կառավարությունը ստիպված է լինելու նոր պարտքեր կուտակել, բայց սա էլ տարբերակ չէ: Կառավարությունը արդեն վաղուց գերակատարել է պարտքեր կուտակելու իր «լիմիտը»: Բայց այլ ելք կարծես թե կառավարությանը չի մնում:

Այնպես որ, ամենայն հավանականությամբ, հաջորդ տարվա պետական բյուջեն դեռ նախագիծ եղած վիճակում անընդհատ փոփոխվելու է: Իսկ արդեն դրանից հետո, երբ կստանա օրենքի կարգավիճակ, արդեն թերակատարվելու է: