Կվերադառնա՞ Արցախը բանակցային սեղանի շուրջ. արցախյան հարցի կարգավորման նոր դիրքորոշումը

Հայկական հեղափոխությունն աշխարհաքաղաքական երանգավորում չուներ՝ դրա արդյունքում արտաքին քաղաքական վեկտոր չփոխվեց: Այդ իրողությունն ամրագրվեց Սոչիում կայացած Փաշինյան-Պուտին հանդիպման ընթացքում: Սակայն Մոսկվայի հետ ռազմավարական դաշնակցության պահպանումն ամենեւին չի ենթադրում սեփական շահերի դեմ տարվող քաղաքականություն: Չի բացառվում, որ Հայաստանի արտաքին քաղաքականությունում կկատարվեն մարտավարական որոշակի փոփոխություններ:

Արտաքին քաղաքականության կարեւորագույն հարցերից մեկը, անշուշտ, Արցախի խնդիրն է, որին ծավալուն անդրադարձ եղավ մայիսի 22-ին ՀՀ արտաքին գործերի նախարարության մամուլի խոսնակ Տիգրան Բալայանի՝ լրագրողների հետ ճեպազրույցում: Խնդրի մասին խոսվել է նաեւ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի բազմաթիվ հարցազրույցների եւ ասուլիսների ընթացքում: Արցախի մասով հնչած դիրքորոշումներն ընդհանրացնելով կարելի է եզրակացնել նախ եւ առաջ այն, որ գլոբալ առումով Հայաստանի դիրքորոշումը արցախյան հակամարտության կարգավորման վերաբերյալ չի փոխվել:

«Լեռնային Ղարաբաղի հիմնախնդիրը պետք է կարգավորվի բացառապես խաղաղ ճանապարհով՝ Մինսկի խմբի համանախագահների առաջարկությունների հիման վրա: Ինչպես նաեւ ապրիլյան ագրեսիայից հետո ձեռք բերված պայմանավորվածությունների հարգման պայմաններում»,- լրագրողների հետ ճեպազրույցում ասել է ԱԳՆ խոսնակը:

Նախորդ տարիների դիրքորոշման հետ համեմատած միակ աչքի զարնող տարբերությունն այն է, որ նորից օրակարգ է վերադարձել բանակցային գործընթացին Արցախի մասնակցության գաղափարը: Դրա մասին հայտարարել է Նիկոլ Փաշինյանը մայիսի 9-ին Ստեփանակերտում տեղի ունեցած մամուլի ասուլիսի ընթացքում:

«Ինչպե՞ս կարող են երկու սուբյեկտներ քննարկել երրորդ սուբյեկտի ճակատագրին վերաբերող հարցն այդ սուբյեկտի բացակայության պայմաններում: Սա պարզ տրամաբանություն է»,- ասել է վարչապետը: 

ԱԳՆ մամուլի խոսնակ Տիգրան Բալայանի խոսքով՝ դա պարտադիր պայման է «հստակ, հավասարակշիռ ու տեւական խաղաղության հասնելու համար»: Բալայանը նշել է նաեւ, որ այս մոտեցումը նորություն չէ՝ բանակցություններին Արցախի մասնակցության վերաբերյալ տարիներ շարունակ խոսվել է:

«Այսօր մեր խնդիրն այն է, որ Ադրբեջանի իշխանությունը, որը 2003 թվականից բանակցում է Ադրբեջանի անունից, հստակ գիտակցի, որ տեւական եւ ամուր կարգավորմանը հասնելու ճանապարհը Ղարաբաղի հետ բանակցելն է»,- ասել է ԱԳՆ մամուլի խոսնակը:

Ինչ վերաբերվում է բուն բանակցային գործընթացին, ապա դրա վերաբերյալ եւս առանձնահատուկ վերաբերմունք կա նոր իրականությունում: Բանակցություններում միջնորդ հանդիսացող ԵԱՀԿ Մինսկի խումբը հայաստանյան իրադարձություններից հետո առաջին ակտիվությունը ցուցաբերեց մայիսի 15-ին՝ հանդիպելով Ադրբեջանի արտաքին գործերի նախարար Էլմար Մամեդյարովի հետ: Նրանք տեղեկացրել էին վերջինիս, որ նախատեսում են հունիսին հանդիպել Հայաստանի ղեկավարությանը: Մամեդյարովը նշել էր, որ Ադրբեջանը պատրաստ է ինտենսիվ բանակցությունների՝ ղարաբաղյան հակամարտության շուտափույթ կարգավորման համար:

Բանակցությունների անհրաժեշտությունն ընդունելով հանդերձ, Նիկոլ Փաշինյանը ավելի վաղ նշել էր, որ ներկայիս պայմաններում, երբ Իլհամ Ալիեւը ուղղակիորեն սպառնում է Հայաստանի Հանրապետությանը եւ Արցախին, խոսում է մայրաքաղաք Երեւանը գրավելու մասին՝ բանակցությունները ձեւական բնույթ են կրում։

«Դրանք բանակցություններ են բանակցությունների համար, եւ ոչ թե կարգավորման համար։ Քանի դեռ չկա կարգավորման մթնոլորտ, կարգավորում տեղի ունենալ չի կարող, սա աքսիոմա է»,- ասել է Փաշինյանը:

Խաղաղությանը միտված մթնոլորտի կարեւորության մասին է խոսել նաեւ ՀՀ արտաքին գործերի նախարար Զոհրաբ Մնացականյանը մայիսի 23-ին իր ռուս գործընկերոջ հետ կայացած հեռախոսազրույցում: Լավրովի հետ զրույցում նա նաեւ բարձր գնահատականի է արժանացրել ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահ երկրների ջանքերը՝ Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության խաղաղ կարգավորման ուղղությամբ: 

Եթե Մինսկի խումբը ջանքեր չգործադրի բանակցային գործընթացի հանդեպ երկուստեք վստահությունը վերականգնելու համար՝ գործընթացը կհայտնվի փակուղում, ինչն էլ իր հերթին կբերի անկանխատեսելի՝ հնարավոր է նաեւ կողմերից մեկի համար ողբերգական հետեւանքների: Իրավիճակը բարդանում է նրանով, որ այս պահին կողմերից ոչ մեկը չունի մյուսին վերջնականապես ծնկի բերելու ներուժը:

Միգուցե, դա հենց այն իրավիճակն է, երբ հարկ է հիշել պաշտպանության նախարար Դավիթ Տոնոյանի խոսքը ուղղված վարչապետին, որում նա վստահեցնում էր Փաշինյանին, որ ԶՈՒ մարտունակությունը կլինի այն մակարդակի վրա, որը բանակցային գործընթացում բարենպաստ պայմաններ կստեղծի հաջող բանակցություններ վարելու համար՝ անհրաժեշտության դեպքում նաեւ ուժի դիրքերից: Այլ կերպ ասած՝ կպարտադրենք խաղաղություն: