Բողոքի նոր ալիք Իրանում. ներքին խռովություններ, թե՞ ուղղորդված ապստամբություն

Լուսանկարում՝ կառավարությանը աջակցող քաղաքացիների հանրահավաք. 05.01.18

Սեպտեմբերի 23-ից Իրանի Իսլամական Հանրապետությունում բեռնատարների վարորդները վերսկսել են գործադուլը: Իրանի նկատմամբ ԱՄՆ պատժամիջոցների խստացումից եւ որպես հետեւանք իրանական տնտեսության անկումից հետո Իրանում սոցիալական բնույթի բողոքի ցույցերը պարբերական բնույթ են կրում: Դեռեւս նախորդ տարվա դեկտեմբերից սկիզբ առած սոցիալական բողոքն այս տարվա ընթացքում մի քանի անգամ լրջորեն սրվեց, սակայն չվերաճեց լայնածավալ քաղաքական շարժման:

Այս տարվա ընթացքում բողոքը պարբերաբար արտահայտվում էր Իրանի տարբեր քաղաքներում՝ հիմնականում տեղային ակցիաների տեսքով: Միջազգային մամուլում առավել մեծ արձագանք են ստացել մայիսին եւ հունիսի վերջին սկսված ցույցերը: Մայիսի 13-16-ը Իրանի մի շարք քաղաքներում փոքր ձեռնարկատերերը փակեցին իրենց խանութները եւ սկսեցին տարերային բողոքի ակցիաներ իրականացնել: Դրանից հետո բողոքի ակցիաներ իրականացրեցին բեռնատարների վարորդները, որոնք ուղղակի կայանում էին մեքենաները խոշոր մայրուղիների մայթեզրին եւ հրաժարվում վարել դրանք: Ձեռնարկատերերի լայնածավալ ակցիաներ տեղի ունեցան նաեւ հունիսի 25-ին: Դրանք սկսվեցին Թեհրանի Մեծ շուկայում, ինչը պատմական զուգահեռներ առաջացրեց շատերի մոտ, քանի որ 1979 թ. հակաշահական ելույթները, որոնք վերաճեցին հեղափոխության, եւս սկիզբ էին առել այստեղից: Այս տարվա հունիսյան դեպքերը եւս ցուցարարների եւ ոստիկանների միջեւ բախումների առիթ հանդիսացան:

Բեռնատարների վարորդները վերջին անգամ գործադուլ էին հայտարարել հուլիսի վերջին: Այդ ընթացքում նրանց հաջողվեց այն աստիճան թեժացնել իրավիճակը, որ մի շարք խոշոր քաղաքներում, այդ թվում մայրաքաղաք Թեհրանում տեղի ունեցան բողոքի ցույցեր եւ անկարգություններ, որոնց ընթացքում հնչում էին արդեն հստակ քաղաքական պահանջներ՝ ընդհուպ մինչեւ Իրանի հոգեւոր առաջնորդ Ալի Խամենեի հեռացում:

Բեռնատարների վարորդների բողոքի սեպտեմբերին մեկնարկած երրորդ փուլը բերել է նաեւ «մարտավարական» փոփոխություններ: Եթե նախորդ գործադուլների ընթացքում ցուցարարների գործիքակազմը սահմանափակվում էր մեքենաները կայանելով, կամ ավտոերթեր կազմակերպելով, ապա այժմ, դատելով սոցցանցերում տարածվող տեսանյութերից, վարորդներն այրում են բեռնատարներ եւ բախումներ հրահրում գործադուլին չմիացած գործընկերների հետ:

Վարորդների ներկայացրած պահանջները տնտեսական բնույթի են, սակայն դրանց բավարարման անհնարինությունը հուշում է, որ ակցիաների շարունակության դեպքում դրանք վերածվելու են քաղաքական պահանջների: Նրանք պահանջում են նվազեցնել բեռնատարների գները, իրենց արհմիության վերակազմավորում անցկացնել՝ ազատ ընտրությունների միջոցով, բարձրացնել աշխատավարձերը եւ կենսաթոշակները, ինչպես նաեւ կատարել սոցիալական բնույթի մի շարք այլ բարեփոխումներ:

Իրանական մամուլը շարունակում է հավատարիմ մնալ «լռության ռեժիմին» եւ չի լուսաբանում բողոքի ակցիաները: Մամուլում երբեմն հայտնվում են միայն Ալի Խամենեի քննադատական խոսքերն ուղղված «ԻԻՀ-ի վրա ճնշում գործադրող ԱՄՆ-ի» հասցեին:

«ԱՄՆ նախագահի կարծիքով, պետք է սպասել 2-3 ամիս եւ Իրանը կտապալվի», - Խամենեի խոսքերն է մեջբերել իրանական IRNA գործակալությունը: Խամենեի խոսքով՝ «արդեն 40 տարի է ամերիկացի առաջնորդները նույն կերպ են մտածում», մինչդեռ Իրանը բարգավաճում է:

Թեեւ Խամենեի՝ Իրանի բարգավաճման վերաբերյալ պնդումը, մեղմ ասած, չափազանցված է, այդուհանդերձ ԱՄՆ-ի անուղղակի մասնակցությունը Իրանում տիրող իրավիճակի վրա ակնհայտ է: Ընդ որում, ոչ միայն պատժամիջոցների ճանապարհով: Մի շարք առաջատար հասարակական եւ քաղաքական գործիչներ գաղափարական աջակցություն են ցուցաբերում Եվրոպայում գործող Իրանի դիմադրության ազգային խորհրդին եւ պարբերաբար հանդիպումներ ունենում «Իրանի ժողովրդի մոջահեդներ» կազմակերպության հետ, որը վերոնշյալ խորհրդի հիմնադիրն է: «Մոջահեդների» կազմակերպությունը սերտ կապեր ունի ԱՄՆ ներկայիս նախագահ Դոնալդ Թրամփի թիմի հետ:

ԱՄՆ նախագահի՝ անվտանգության հարցերով խորհրդական Ջոն Բոլթոնը 2016 եւ 2017 թվականներին մասնակցել է Իրանի դիմադրության ազգային խորհրդի կողմից կազմակերպվող ամենամյա «Մեծ հավաքին»: 2017 թ. իր ելույթում Բոլթոնը հայտարարել էր, որ «Խոմեյնիի հեղափոխությունը չի բոլորի իր 40-ամյակը»: Իսլամական հեղափոխության 40-ամյակին մնացել են հաշված ամիսներ, եւ Բոլթոնը, դատելով Իրանում տեղի ունեցող իրադարձությունների ընթացքից, լուրջ հիմքեր ուներ նման հայտարարություն անելու համար:

Իրանում տեղի ունեցող իրադարձությունները եւ դրանց անբարենպաստ զարգացումը կարող է ցավալի հետեւանքներ ունենալ նաեւ Հայաստանի համար: Ներկա պահին այդ հետեւանքները տնտեսական են: Ըստ որոշ տեղեկությունների՝ Հայաստանի համար նախատեսված բեռներ գտնվում են իրանական Բենդեր Աբբաս նավահանգստում: Տնտեսական ավելի լուրջ հետեւանքները ինքնին մեծ անախորժություն կլինեն Հայաստանի տնտեսության համար, սակայն դա ամենասարսափելին չէ: Եթե հաջողվի Իրանում որեւէ կերպ քաղաքացիական բախումներ հրահրել, ապա դա արդեն լրջագույն մարտահրավեր կլինի ոչ միայն Հայաստանի տնտեսության, այլեւ անվտանգության համակարգի համար: