Cy-30, թե՞ Gripen. որն է նպատակահարմար

Ս.թ. հունիսին ռուսական «Коммерсантъ» պարբերականը գրել էր, որ Հայաստանը պատրաստվում է Ռուսաստանից ձեռք բերել «առնվազն մեկ էսկադրլիա Cy-30CM կործանիչներ, որոնց վերաբերյալ պայմանագիրը երկրները կնքել էին դեռեւս 2012 թվականին: Պարբերականի տվյալներով՝ թեեւ ՀՀ ՊՆ-ն հետաձգել էր Cy-30CM-ների գնումը մինչեւ 2024 թ., սակայն այս հարցով բանակցությունները «գտնվում են բավական առաջընթացային փուլում»:

Հոկտեմբերի վերջին Regnum գործակալությունը, հղում կատարելով իր՝ «հայկական պաշտպանական գերատեսչության աղբյուրին» գրել էր, որ Շվեդիան Հայաստանին առաջարկել է գնել JAS-39 Gripen կործանիչներ: Հայաստանի պաշտպանության նախարարությունը ոչ հերքել էր, ոչ հաստատել այս տեղեկությունները:

Նոյեմբերի 12-ին ՀՀ ՊՆ մամուլի քարտուղար Արծրուն Հովհաննիսյանը 24News լրատվական կայքի հետ զրույցում հայտնել է, որ Gripen-ի ստեղծողները, ինչպես նաեւ աշխարհի այլ արտադրողներ, տարբեր ցուցահանդեսների ժամանակ Հայաստանին առաջարկել են իրենց արտադրանքը։

«Մենք շատ տարբերակներ ենք դիտարկում. ինչպես 4-րդ սերնդի ու 4+ սերնդի կործանիչներ, այնպես էլ նոր մեքենաներ՝ լինեն դրանք Gripen, Rafale, F-16, Cy-30 թե Cy-35, բայց մենք մեզ համար ամենանախընտրելի տարբերակներն ունենք, որոնց ընտրությունը կայացվում է՝ հաշվի առնելով բազում հանգամանքներ: Կործանչի ընտրությունը պարզ բան չէ»,- ասել է Հովհաննիսյանը։

Նույն օրը մամուլի ասուլիսի ընթացքում ՀՀ պաշտպանության նախարարի պաշտոնակատար Դավիթ Տոնոյանը եւս անդրադարձավ բազմաֆունկցիոնալ ավիացիա ձեռք բերելու խնդրին: Անդրադառնալով շվեդական կործանիչներին, նա նշել է, որ դրանք գնելու վերաբերյալ որոշում այս պահին չկա եւ հորդորել չկենտրոնանալ կոնկրետ առաջարկությունների վրա:

«Եկեք չկենտրոնանանք ՀՀ պաշտպանության նախարարությանը ներկայացվող որեւիցե առաջարկությանը որեւիցե զինատեսակի վերաբերյալ: Ինչպես ես առիթ եմ ունեցել մի քանի անգամ նշելու, բոլոր ստացվող առաջարկությունները ուսումնասիրվում են եւ համապատասխան գնի, որակի եւ մատակարարման ժամկետների, որոշումներ են կայացվում: Որեւիցե որոշում Gripen-ների վերաբերյալ այս պահին չկա: Առկա է այլ առաջարկ, այլ գործընկերոջ կողմից, որը շատ լուրջ ուսումնասիրվում է եւ շատ մոտ ժամանակ որոշում է կայացվելու ձեռքբերումների հետ կապված: Նորից կրկնում եմ՝ դա կապված է եւ՛ մատակարարման ժամկետների հետ, որովհետեւ մենք շատ մեծ ժամանակ չունենք թարմացնելու մեր ավիապարկը, ոչ կա անգամ մոտիկ համեմատություն գնի եւ որակի», - ասել է Տոնոյանը: 

Նա տեղեկացրել է նաեւ, որ կա այլ առաջարկ այլ գործընկերոջից, որը շատ լուրջ ուսումնասիրվում է, ու մոտ ապագայում որոշում է կայացվելու ձեռքբերումների հետ կապված: Այլ առաջարկի հետ կապված Տոնոյանը ակնարկեց, որ խոսքը, «հնարավոր է, Cy-30-ների մասին է»:

Գնային առումով Cy-30-նն ավելի շահավետ է. այն գրեթե երկու անգամ էժան է Gripen-ից: Որակի տեսանկյունից Gripen-ի եւ Cy-30-ի տարբերությունն ահռելի չէ: Gripen-ը գերազանցում է ռուսական կործանիչին առավելագույն արագության, թեթեւության եւ թռիչքի հեռավորության ցուցանիշներով, սակայն զգալիորեն զիջում է մարտական հեռահարության առումով: Խուսավարման հնարավորությունները, հաշվի առնելով Gripen-ի փոքր չափսերը, համադրելի են, թեեւ շվեդական կործանիչը մեկ շարժիչ ունի: Փոխարենը, Cy-30-ը շուրջ 2-2.5 անգամ ավելի ծանր է Gripen-ից եւ շուրջ 2 անգամ ավելի մեծ չափսերով: Ուստի, շվեդական կործանիչը ավելի շահավետ է վառելիքի օգտագործման տեսանկյունից: Gripen-ի գլխավոր առավելությունը նաեւ ինֆրակարմիր դիապազոնում աշխատող տեսատեղորոշիչ համակարգն է, ինչը զգալի օգուտ է տալիս միջին հեռահարության մարտերում:

Այսպիսով՝ երկու կործանիչները, ըստ էության, տարբեր են իրարից, ուստի որեւէ մեկին նախապատվություն տալը զուտ տեխնիկական տվյալներից ելնելով՝ բարդ է: Գնի առումով ռուսական կործանիչը ավելի ձեռնտու է, սակայն Cy-30-ների նպատահարմարությունը մեր բանակի համար բացատրվում է մի շարք այլ հանգամանքներով:

Նախ եւ առաջ դա ներկայիս ավիապարկում առկա խորհրդային եւ ռուսական ինքնաթիռների տրամաբանության շարունակականությունն ապահովելն է: Մեր օդաչուների մինչ օրս ստացած մասնագիտական պատրաստությունը կտրուկ փոփոխությունների չի ենթարկվի Cy-30-ի ձեռքբերման պարագայում, մինչդեռ եվրոպական կամ ամերիկյան ավիացիան նորություն են լինելու: Բացի դրանից՝ քաղաքական նպատակահարմարությունը պակաս կարեւոր գործոն չէ, առավել եւս, որ Gripen-ի մասին խոսակցությունները սկսեցին կապվել Բոլթոնի՝ Երեւան կատարած այցի հետ: Հենց այդ նպատակահարմարության տեսանկյունից էլ ռուսական զենքերն ավելի էժան են մեր համար:

Ինչ վերաբերվում է Gripen-ին, ապա այն կարող է լավ տարբերակ հանդիսանալ հետագայում՝ ֆինանսական բավարար միջոցների պարագայում հայկական ավիապարկի ընդլայնման եւ բազմազանության ապահովման տեսանկյունից: