Հայաստանը՝ լրտեսական կրքերի էպիկենտրոնում. հանրային գիտակցության մեջ լիակատար խառնաշփոթ է

Լրատվական դաշտում հակակառավարական քարոզարշավ նախաձեռնածների՝ դրսից ուղղորդված լինելու վերաբերյալ հրապարակումներն ու վերջիններիս պատասխան մեղադրանքները քարոզչական դաշտում կարգին աղմուկ բարձրացրեցին։ Առճակատման վիրտուալ գծի մի կողմում «ռուսական լրտեսներն» են, մյուս կողմում՝ «սորոսականները» կամ «ամերիկյան (արեւմտյան) լրտեսները»։ Բանն այնտեղ է հասել, որ արդեն խոսվում է օտարերկրյա լրտեսական ցանցերի բացահայտման եւ ընդհանրապես՝ «ԿԳԲ-ի արխիվները բացելու» եւ լյուստրացիայի անհրաժեշտության մասին։

Նախ անդրադառնանք լյուստրացիային։ Իհարկե Հայաստանում օտարերկրյա գործակալական ցանցեր կան եւ եղել են միշտ։ Հայաստանն առանցքային դերակատարում ունի տարածաշրջանում եւ չէր կարող դուրս մնալ աշխարհի ուժային բեւեռների ուշադրությունից։ Բայց ի՞նչ է տալու, ասենք, «ԿԳԲ-ի արխիվները բացելը», եթե հաշվի առնենք հետեւյալ հանգամանքները։

1․ Անկախությունից ի վեր Հայաստանում պետության երեք ղեկավար է փոխվել, եւ նրանցից յուրաքանչյուրն առնվազն հնարավորություն ուներ ըստ քաղաքական նպատակահարմարությունների մաքրել այդ արխիվները։ Էլ չենք խոսում այն մասին, որ մինչեւ Հայաստանի անկախանալը խորհրդային ԿԳԲ-ն բավականաչափ ժամանակ ուներ ամենակարեւոր փաստաթղթերը երկրից դուրս բերելու համար։

2․ Եթե անգամ ենթադրենք, որ այդ արխիվներն ամբողջությամբ (առանց «խմբագրման») պահպանվել են, միեւնույն է՝ դրանց հրապարակումից հետո հասարակության մեջ կասկածներ են մնալու, որ հրապարակվածն ամբողջը չէ, եւ լյուստրացիան ընդամենը քաղաքական հաշվեհարդարի գործիք է /30-ականներին էլ ով ասես օտարերկրյա լրտես էր հռչակվում/։

3․ «ԿԳԲ-ի արխիվները բացելու» արդյունքում կարող են բացահայտվել միայն Ռուսաստանի հատուկ ծառայությունների հետ համագործակցած ու մինչեւ հիմա համագործակցող անձինք, մինչդեռ այլ պետությունների գործակալները ոչ միայն չեն բացահայտվի, այլեւ ավելի ազատորեն գործելու հնարավորություն կստանան։

4․ Գերտերությունները, որպես կանոն, Հայաստանի նման երկրներում աշխատում են ոչ այնքան «հաստիքային», որքան ազդեցության գործակալների միջոցով, իսկ այդ հարցում լյուստրացիան անզոր է։

5․ Լյուստրացիան հասարակության մեջ բաժանարար նոր գծեր կառաջացնի եւ որոշակիորեն կմեծացնի լարվածությունը, ինչը բացարձակապես անընդունելի է աշխարհաքաղաքական մարտահրավերների ներկա պայմաններում։

Բայց մյուս կողմից էլ՝ Հայաստանն իսկապես օտարերկրյա ուժային բեւեռների գործակալական ցանցերի (հիմնականում՝ ազդեցության գործակալների) պայքարի թատերաբեմ է դարձել, ու հանրային գիտակցության մեջ լիակատար խառնաշփոթ է։ Ինչո՞ւ։ Որովհետեւ ոչ մեր սեփական արժեհամակարգն է վերջնականապես ձեւակերպված, ոչ պետության զարգացման ռազմավարական հեռանկարը։ Այնպիսի տպավորություն է ստեղծվում, թե մենք այլընտրանք չունենք, կամ պիտի անվտանգային հարցերում ու տնտեսական զարգացման առումով ապավինենք Արեւմուտքին (իսկ դրա համար անպայման պիտի թշնամանանք Ռուսաստանի հետ ու դրան զուգահեռ հլու-հնազանդ կատարենք բոլոր այն հրահանգները, որոնք իջեցվում են գրանտներով աշխատող տարբեր հասարակական կազմակերպությունների միջոցով), կամ պիտի բոլոր հարցերում ապավինենք բացառապես Ռուսաստանին (իսկ դրա համար պիտի անպայման խզենք բոլոր կապերն Արեւմուտքի հետ, երկրից վտարենք «գրանտակերներին» եւ հլու-հնազանդ կատարենք Մոսկվայից իջեցվող բոլոր դիրեկտիվները)։

Իրականում երկիրը բզկտող այս «լրտեսական կրքերը» հանդարտեցնելու ձեւեր, իհարկե, կան։ Տեսեք՝ ներքաղաքական պայքարն այսօր իրականացվում է ոչ այնքան քաղաքական կուսակցությունների, որքան լրատվամիջոցների եւ օնլայն հարթակների միջոցով։ Քաղաքական կուսակցությունների դեպքում օրենքներն ինչ-որ չափով կարգավորում են իրավիճակը՝ կուսակցությունները չպետք է ֆինանսավորվեն դրսից, ղեկավար մարմնի անդամների մեծամասնությունը չպետք է ունենա օտարերկրյա քաղաքացիություն, կենտրոնական գրասենյակներն էլ պիտի լինեն ՀՀ տարածքում։ Ըստ երեւույթին ժամանակն է, որ նմանատիպ կարգավորումներ գործեն նաեւ լրատվական դաշտում ու տարբեր օնլայն հարթակներում։ Ընդ որում, այդ կարգավորումները պիտի տարածվեն «հակամարտության բոլոր կողմերի» վրա։

Վերջին հաշվով՝ Հայաստանն աստվածաշնչյան հայտնի առակի երեխան չէ, որի «պատկանելությունը» որոշելու համար երկու կողմից կարող են քաշել ու մեջտեղից պատռել նրան, որովհետեւ մեր դեպքում «ծնողներից» ոչ մեկը հաստատ հարազատ չէ։