Առանց մուտքի արտոնագրի. ճանաչողական այցի գործնական ներուժը

Հեռավոր Արեւելքը, մասնավորապես Չինաստանը մեծ ներուժ ունեցող՝ Հայաստանի համար, ըստ էության, անսահմանափակ դաշտ է ոչ միայն էներգետիկ, տնտեսական եւ առեւտրային, այլեւ մշակութային, զբոսաշրջության եւ այլ ոլորտներում համագործակցության տեսանկյունից: Թեեւ ՀՀ եւ ՉԺՀ դիվանագիտական հարաբերությունները հաստատվել են 27 տարի առաջ, սակայն հայ-չինական շփումներն ունեն շատ ավելի երկար պատմություն։ Իսկ վերջին ամսվա ընթացքում տեղի ունեցող իրադարձությունները հայ-չինական հարաբերությունների թարմացման մասին խոսելու հիմք են տալիս:

Հայ-չինական հարաբերությունների ակտիվացման նոր շրջանի սկիզբ կարելի է համարել երկու շաբաթ առաջ ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի գլխավորած պատվիրակության այցը Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետություն: Թեեւ այցը կրում էր առավելապես ճանաչողական բնույթ՝ այն կարեւոր էր հայ-չինական հարաբերությունները խորացնելու եւ հեռանկարները հստակեցնելու տեսանկյունից:

Փաշինյանը Պեկինում մասնակցել էր «Ասիական քաղաքակրթության երկխոսություն» համաժողովին: ՀՀ վարչապետի մասնակցությունը Համաժողովին կարեւոր էր նախ այն պատճառով, որ դրա նպատակը մասնակից երկրների մի շարք ոլորտների ներկայացուցիչներին փոխադարձ շփումների հարթակ տրամադրելն էր, սակայն կար նաեւ խորհրդանշական իմաստ՝ «Ասիական քաղաքակրթության երկխոսությանը» մասնակցելով՝ Հայաստանը հերթական անգամ ընգծեց արտաքին քաղաքականության բազմավեկտորությունը:

Առավել առարկայական ձեռքբերումներ նկատվեցին ՉԺՀ Պետական խորհրդի անդամ, արտաքին գործերի նախարար Վան Իի՝ մայիսի 26-ին Հայաստան կատարած այցի ընթացքում: Չինաստանի արտաքին գերատեսչության ղեկավարը հանդիպումներ ունեցավ ՀՀ վարչապետի, ինչպես նաեւ արտաքին գործերի նախարար Զոհրաբ Մնացականյանի հետ:

ՀՀ եւ ՉԺՀ արտաքին գերատեսչության ղեկավարների հանդիպման արդյունքներով երկու երկրների միջեւ ստորագրվեցին մի շարք փաստաթղթեր, մասնավորապես՝ «ՀՀ Կառավարության եւ ՉԺՀ Կառավարության միջեւ սովորական անձնագրեր կրող անձանց համար մուտքի արտոնագրի պահանջի փոխադարձաբար վերացման մասին» համաձայնագիրը, «ՀՀ եւ ՉԺՀ միջեւ հանձնման մասին» պայմանագիրը, «ՀՀ գյուղատնտեսության նախարարության եւ ՉԺՀ մաքսային գլխավոր վարչության միջեւ ՀՀ-ից ՉԺՀ արտահանվող մեղրի պարենային անվտանգության, անասնաբուժական ոլորտում եւ բույսերի պահպանության մասին» արձանագրությունը։

Առավել ուշագրավ է մուտքի արտոնագրի վերացման մասին համաձայնագիրը, որը միտված է ոչ միայն զբոսաշրջային եւ հումանիտար, այլեւ գործարար ոլորտում կապերի զարգացմանը եւ ներդրումների ներգրավմանը: Համաձայնագիրն, ըստ էության, ապագայում կարող է նաեւ հիմք հանդիսանալ օդային ուղիղ հաղորդակցության հաստատման համար:

Չինաստան կատարած այցի ընթացքում պայմանավորվածություններ էին ձեռք բերվել ենթակառուցվածքների ոլորտում հայ-չինական համագորակցության վերաբերյալ: Այս ոլորտում համագործակցության ամենաակներեւ օրինակը «Հյուսիս-հարավ ճանապարհային միջանցքն» է, որի երրորդ տրանշի կապալառու կազմակերպությունն է չինական «Սինոհիդրո Քորփորեյշն» ՍՊԸ-ն: Հայկական պատվիրության կազմում Չինաստան մեկնած ՀՀ տրանսպորտի, կապի եւ տեղեկատվական տեխնոլոգիաների նախարար Հակոբ Արշակյանը հանդիպել էր չինական շինարարական մեկ այլ՝ Չինաստանի երկաթուղային կազմակերպության փոխնախագահ Ռեն Հոնգհենգի հետ: Կազմակերպությունը «Հյուսիս-հարավ ճանապարհային միջանցքի» շինարարության աշխատանքներում ներգրավվելու ցանկություն էր հայտնել: Հոնգհենգի հետ հանդիպման ընթացքում վերջինիս ներկայացրել էին «Հյուսիս-Հարավի» չորրորդ տրանշի Սիսիան–Քաջարան հատվածի շինարարության առանձնահատկությունները:

Մայիսի 26-ին, վարչապետի հետ հանդիպման ընթացքում անդրադառնալով այս թեմային՝ Վան Ին նշեց, որ Չինաստանը հետաքրքրված է Հյուսիս-հարավ ավտոմայրուղու կառուցման գործում մասնակցությամբ՝ հաշվի առնելով ծրագրի կարեւորությունը ինչպես «Մեկ գոտի, մեկ ճանապարհ» նախաձեռնության շրջանակում, այնպես էլ տարածաշրջանային զարգացման եւ կայունության ապահովման հարցում:

Վերջին շրջանում հայկական շուկայում նկատվում է չինական ընկերությունների հետաքրքրության աճ, եւ քաղաքական բարձր մակարդակի շփումները նպաստավոր պայմաններ են առաջացնում նաեւ գործարար կապերի ամրապնդման համար: Այդ մասին էին վկայում նաեւ Չինաստան կատարած այցի ընթացքում վարչապետի հանդիպումները չինական մի շարք խոշոր ընկերությունների ղեկավարների հետ:

Հայ-չինական առեւտրային կապերի եւ հայկական արտադրանքը Չինաստանում առավել ճանաչելի դարձնելու գործում դրական դերակատարում կարող է ունենալ Հայաստանի մասնակցությունը այս տարի կայանալիք տարբեր առեւտրային միջոցառումներին, ինչպիսիք են ապրիլ-հոկտեմբեր ժամանակահատվածում անցկացվող Պեկին-2019 միջազգային այգեգործական եւ նոյեմբերին՝ Շանհայի ներկրման երկրորդ միջազգային ցուցահանդեսները:

Հայկական ընկերությունների մասնակցությունը Չինաստանում կայանալիք ցուցահանդեսներին միակողմանի չէ. Վան Իի հետ հանդիպման ընթացքում ՀՀ վարչապետը չինաստանյան ՏՏ ընկերություններին հրավիրեց մասնակցելու այս տարվա հոկտեմբերի 6-9-ը Երեւանում կայանալիք ՏՏ Համաշխարհային համաժողովին: Չինաստանի արտգործնախարարը նախ շնորհակալություն հայտնեց հրավերի համար, ապա նշեց, որ Չինաստանը կդիտարկի մասնակցության հնարավորություններն ու մակարդակը: 

Հայկական պատվիրակության Չինաստան կատարած այցի ընթացքում ձեռքբերված պայմանավորվածությունների որոշ մասի կատարումը նման կարճ ժամկետներում վկայում է փոխադարձ հետաքրքրվածության եւ կատարվող աշխատանքի մասին, ինչը չի կարող հուսադրող չլինել, այն առումով, որ բնույթով ճանաչողական այցը, փաստորեն, իր մեջ պարունակում էր գործնական ներուժ եւ չէր սահմանափակվում դեկլարատիվ բնույթ կրող հայտարարություններով: