Առանց Մակրոնի, Թրամփի եւ ԵԱՏՄ-ի. ԵՀՊ 80-ամյա տարելիցի երանգավորման փորձը

Սեպտեմբերի 1-ին Լեհաստանում մեկնարկել են Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի սկզբի 80-ամյա տարելիցին նվիրված միջոցառումները: Դրանց մեկնարկը տրվել է Վարշավայում: Լեհաստանի մայրաքաղաքում միջոցառմանը մասնակցել են եվրոպական մի շարք երկրների ղեկավարներ, որոնց թվում՝ Գերմանիայի նախագահ Ֆրանկ-Վալտեր Շտայնմայերը, կանցլեր Անգելա Մերկելը, Ուկրաինայի նախագահ Վլադիմիր Զելենսկին, Վրաստանի նախագահ Սալոմե Զուրաբիշվիլին եւ այլոք:

Հետաքրքրական է, որ միջոցառմանը ներկա չէր Ֆրանսիայի նախագահ Էմանուել Մակրոնը, իսկ ԱՄՆ-ը Վարշավայում ներկայացնում էր փոխնախագահ Մայք Փենսը: Նախապես սպասվում էր, որ Միացյալ Նահանգների պատվիրակությունը կգլխավորի նախագահ Դոնալդ Թրամփն, սակայն նա չեղարկել էր այցը՝ պատճառաբանելով Ֆլորիդայի ափերին մոտեցող փոթորիկի շուրջ ստեղծված իրավիճակն անձամբ վերահսկելու անհրաժեշտությամբ: Հետագայում պարզվեց սակայն, որ սեպտեմբերի 1-ի նախօրեին Թրամփը մեկնել է Վիրջինիայի Սթեռլինգ քաղաք՝ սեփական ակումբում գոլֆ խաղալու:

Ի տարբերություն ԱՄՆ նախագահի, ՌԴ նախագահ Վլադիմիր Պուտինն անգամ հրավիրած չէր 80-ամյակի միջոցառումներին: Ռուսաստանի նկատմամբ նման վերաբերմունքը քննադատության է արժանացել ոչ միայն ՌԴ-ում, այլեւ Եվրոպայում եւ հենց Լեհաստանում: Լեհաստանի նախկին նախագահ Լեխ Վալենսան նշել է, որ նման վերաբերմունքով իր երկիրը «միայն ավելի է վատացնում առանց այդ էլ վատ հարաբերությունները» եւ որ «Պուտինը սեպտեմբերի 1-ին պետք է լիներ Վարշավայում եւ լսեր, թե ինչպես են վիրավորել ու թալանել լեհերին»:

Հետաքրքրական է նաեւ, որ ՌԴ նախագահին չհրավիրելու լուրերի ֆոնին հայտնի դարձավ, որ ոչ սեպտեմբերի 1-ի միջոցառմանը, ոչ էլ սեպտեմբերի 3-ից 5-ը կայանալիք 29-րդ միջազգային տնտեսական ֆորումին չեն մեկնելու Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանն ու Բելառուսի նախագահ Ալեքսանդր Լուկաշենկոն: Պաշտոնական Մինսկից մեկնաբանություններ չկան, իսկ հայկական կողմն այս քայլը մեկնաբանել է որպես «ինքնիշխանության արտահայտություն»։

«Մենք չենք մերժել։ Վարչապետն ունի իր այցերի ծրագիրը, որը եւ իրականացնում է, եւ  նաեւ ունի ներքին քաղաքականության իր գերակայությունները։ Երբ մենք համադրում էինք, մեզ պետք էր պարզապես գտնել՝ ինչպես վարվել բազմաթիվ հարցերում, որոնք առնչվում են այցերին, արտաքին քաղաքականությանը եւ ներքին գերակայություններին։ Սրանից ելնելով է, որ մենք այսպես վարվեցինք», - օգոստոսի 29-ին Ազգային Ժողովում լրագրողների հետ զրույցի ընթացքում նշել է ՀՀ արտաքին գործերի նախարար Զոհրաբ Մնացականյանը՝ հավելելով, որ սա նաեւ սկզբունքային ու զգայուն հարց է:

Արտաքին գերատեսչության ղեկավարի մեկնաբանությունը տրամաբանական է եւ համահունչ է նախորդ շաբաթ դեսպանների ամենամյա համաժողովին նրա հնչեցրած ՝ Հայաստանի արտաքին քաղաքականության երեք հիմնարար սկզբունքներից մեկին՝ ինքնիշխանությանը: Ըստ դրա պետք է առաջնորդվել նախեւառաջ Հայաստանի պետական շահերով, որպիսիք այս միջոցառումների ընթացքում ակնհայտ չէին:

Իհարկե, նման միջոցառումներից հնարավոր է որոշակի օգուտներ քաղել, առնվազն նոր քաղաքական շփումների եւ մտքերի փոխանակության տեսքով, սակայն ոչ այս գնով: Բանն այն է, որ Լեհաստանը հստակ քաղաքական երանգավորում է տվել միջոցառմանը: Միջոցառումներին հրավիրված էին ԵՄ, ՆԱՏՕ եւ Արեւելյան գործընկերության երկրները, այսինքն որեւէ տրամաբանական կապ Երկրորդ համաշխարայինի իրադարձությունների հետ չկար: Այլ կերպ ասած, եթե ԽՍՀՄ իրավահաջորդ Ռուսաստանի հետ մեկտեղ հրավիրված չլինեին նաեւ մյուս դաշնակիցները՝ դա թեեւ անհասկանալի կլիներ, բայց հստակ չափորոշիչ կունենար՝ նացիզմին հաղթած երկրները չեն հրավիրվել միջոցառմանը: Սակայն առավել տրամաբանական կլիներ հրավիրել Ռուսաստանին եւ հերթական անգամ ներկայացնել սեփական տեսակետը, համաձայն որի ԽՍՀՄ-ը նացիստական Գերմանիայից ոչ պակաս ագրեսոր է, քանի  որ 1939թ. սեպտեմբերին Վերմախտի ուժերին ընդառաջ Լեհաստանի արեւելքից շարժվում էր Կարմիր բանակը: Նման մոտեցմամբ անտրամաբանական է թվում նաեւ Ուկրաինային եւ Բելառուսին հրավիրելը՝ չէ՞ որ Լեհաստանից գրավված տարածքները բաժանվել էին հենց այս երկրների միջեւ:

Ինչեւէ, փաստն այն է, որ Գերմանիան ներկայացված էր նախագահի եւ կանցլերի մակարդակով, իսկ Ռուսաստանն անգամ հրավիրված չէր: Ըստ էության, Լեհաստանի համար սա ընդամենը ներկա եւ հնարավոր համախոհներով հավաքվելու առիթ էր, որը սակայն, դատելով Ֆրանսիայի եւ ԱՄՆ-ի նախագահների, ինչպես նաեւ Միացյալ Թագավորության վարչապետի բացակայությունից՝ տապալվեց: Ինչ վերաբերվում է Հայաստանին, ապա նման քաղաքական երանգավորում ստացած միջոցառմանը մասնակցելն առնվազն ոչ միանշանակ հետեւանքներ կարող էր ունենալ դաշնակիցների հետ հարաբերություններում, առավել եւս այն պայմաններում, երբ հստակ չէ, թե ինչով այն կարող է օգտակար լինել Հայաստանին: