Ապօրինի գույքի «քաղհալածյալ» սեփականատերերը․ նախկին իշխանություններին խիստ մտահոգել է օրենքի նախագիծը

Որպես քաղաքական ընդդիմություն դիրքավորված նախկին իշխանություններին խիստ մտահոգել է «Ապօրինի գույքի բռնագանձման մասին» օրենքի նախագիծն ու հատկապես այն հանգամանքը, որ օրենքը հետադարձ ուժ է ունենալու: Խոսքը տասնամյա ժամանակահատվածի մասին է, բայց առանձնահատուկ դեպքերում ուսումնասիրությունները կարող են սկսվել 1991 թվականից: Ըստ երեւույթին հենց սա է պատճառը, որ ընդդիմախոսներն այս օրինագիծը գնահատում են որպես իշխանությունների ձեռքին լրացուցիչ զենք՝ «անցանկալի անձանց» դեմ քաղաքական ռեպրեսիաներ իրականացնելու համար:

Փորձենք հասկանալ, թե ինչի մասին է խոսքը: Տարիներ շարունակ Հայաստանն անխնա թալանվել է, թալանված միլիարդների զգալի մասը դուրս է բերվել երկրից, մյուս մասով մի քանի տասնյակ ընտանիքներ Հայաստանում հսկայական ունեցվածք են ձեռք բերել, արաբական շեյխերին վայել դղյակներ են կառուցել, բիզնեսներ են հիմնել, հազարավոր հեկտարներով հողեր են յուրացրել եւ այլն, բայց մարդիկ միշտ հավատացել են, որ գալու է ժամանակը, եւ այդ ամենը վերադարձվելու է պետությանը: Իսկ կոռուպցիոն սխեմաներով մուլտիմիլիոնատեր դարձածներին ապագան առանձնապես չի մտահոգել. նրանք մտածել են, որ նախ՝ իրենց մոտ «թղթերով ամեն ինչ կարգին է», եւ երկրորդ՝ իրենց իշխանությունը հավերժ է:

Եվ ահա նոր իշխանությունները մտադիր են ընդունել օրենք, որը հնարավորություն կտա բռնագանձել ապօրինի գույքը, եթե անգամ այն ձեռք է բերվել օրենքի ընդունումից տարիներ առաջ: Եվ սա հասկանալիորեն պիտի փոթորիկ առաջացներ հատկապես նախկինների ու նրանց հարող շրջանակների շարքերում: Բայց մյուս կողմից էլ՝ խնդիրն իսկապես չափազանց նուրբ է, եւ որոշ մտահոգություններ զուրկ չեն հիմքից: Օրինակ՝ կարո՞ղ է այդ օրենքը քաղաքական հարցեր լուծելու գործիք դառնալ: Այո, կարող է: Ու որպեսզի նման բան տեղի չունենա՝ շատ հստակ չափորոշիչներ պիտի գործեն, հակառակ դեպքում քաղաքական ընդդիմախոսներին լռեցնելու գայթակղություն միշտ կլինի: Կամ, ասենք, ինչպե՞ս վարվել այն դեպքերում, երբ որեւէ պաշտոնյա կոռուպցիոն սխեմաներով հսկայական գույք է ձեռք բերել ու հետո այդ գույքը վաճառել որեւէ բարեխիղճ գնորդի: Գույքը բռնագանձել չի ստացվի, անհրաժեշտ կլինի գտնել եւ վերադարձնել վաճառքից ստացված գումարը, իսկ դա չափազանց բարդ կլինի: Ուրիշ հարց էլ կա՝ այս օրենքի ընդունումն իսկապես կարող է հանգեցնել կապիտալի արտահոսքի, որովհետեւ շատերը կշտապեն մինչեւ օրենքի ընդունումը վաճառել ապօրինի ճանապարհով ձեռք բերած իրենց գույքն ու գումարը դուրս բերել երկրից (այլ հարց է՝ կկարողանա՞ն գնորդներ գտնել իրենց բազմամիլիոնանոց գույքի համար, թե ոչ, որովհետեւ Հայաստանում օրինական ճանապարհով միլիոններ վաստակած մարդիկ, ցավոք, շատ քիչ են, իսկ ապօրինի ճանապարհով հարստացածները հազիվ թե համարձակվեն հրապարակավ ծախսել իրենց միլիոնները):

Մի խոսքով՝ օրենքն իսկապես կարող է խնդրահարույց լինել: Բայց համաձայնվեք, որ նման օրենք չունենալը (այսինքն՝ թույլ տալը, որ մի քանի տասնյակ ընտանիքներ հանգիստ վայելեն տարիներ շարունակ պետությունից ու ժողովրդից թալանած միլիարդները) շատ ավելի ծանր հետեւանքներ կունենա Հայաստանի համար: Հենց թեկուզ միայն այն պատճառով, որ նոր իշխանություններն էլ կարող են գայթակղվել՝ եթե նախկինները միլիարդներ են գողացել ու հանգիստ վայելում են, ինչո՞ւ իրենք էլ գոնե միլիոններ չգողանան (ու այնպես անեն, որ «թղթերով ամեն ինչ կարգին լինի»):

Այնպես որ՝ հնարավոր ռիսկերն ու մտահոգություններն օրենքի ընդունումից հրաժարվելու պատճառ չեն կարող լինել: Պարզապես պետք է հաշվի առնել այդ մտահոգությունները եւ ընդունել առավելագույնս հստակ ու զսպման մեխանիզմներով հագեցած օրենք: Որպեսզի այն ծառայի բացառապես բուն նպատակին՝ առանց «հարակից բացասական ազդեցությունների» որեւէ հնարավորության: