Ադրբեջանցիները 90-ականներին էլ զորամասերը, հրետանային կետերը դասավորում էին բնակավայրերին մոտ կամ հենց բնակավայրերում

Ադրբեջանական Դոնդար Ղուշչու գյուղի շուրջբոլորը հրետանային մարտկոցների դիրքեր են: Դա պարզ երեւում է արբանյակային լուսանկարներում: Ադրբեջանական կողմը սեփական բնակչությանը շրջապատել է հրետանային մարտկոցներով՝ դարձնելով թիրախ, գրեց Razm.info կայքը երկու օր առաջ:

Մեր հայրենակիցներից ոմանք զարմացան, ոմանք՝ ոչ այնքան, իսկ Արցախյան պատերազմով անցած զինվորականները հիշեցին 30-ամյա վաղեմության դեպքեր: «Հայկական ժամանակ»-ի հետ զրույցում առաջին իսկ օրերից Արցախյան պատերազմի մասնակից, Քրիստափոր Իվանյանի անվան ռազմամարզական վարժարանի պետի՝ անձնակազմի հետ տարվող աշխատանքի գծով տեղակալ, մայոր Հրայր Բաղդասարյանը նշեց, որ այդպիսի դրվագները միշտ էլ հատուկ են եղել ադրբեջանցիներին:

«Հիմա նորից մարդկային վահանով քողարկվել են, էլի: Մարդավարի չէ, տղամարդավարի չէ: Էլի հատուկ իրենց կրակակետերը տարել են գյուղից հետ, որ մեր խփելու ժամանակ միջազգային ատյաններին ներկայացնեն, թե մենք խաղաղ բնակավայր ենք խփում: Նման բաներ շատ են արել նաեւ 90-ականներին. իրենք հիմնականում զորամասերը, հրետանային կետերը դասավարում էին բնակավայրերին մոտ կամ հենց բնակավայրերում: Հիշենք նաեւ Շուշիի Ամենափրկիչ եկեղեցին, որ զինապահեստ էին դարձրել, գրադի արկղերն ամբողջ շարել էին մեջը՝ այն մտքով, որ չէինք կրակելու: Ու չէինք կրակել: Ու այդ ամենը մնացել էր մեզ ռազմավար»,- ասաց նա:

Հարցին, թե ինչպե՞ս ենք մենք սովորաբար լուծել եւ հիմա էլ լուծում նման խնդիրները, քանի որ թե՛ ռազմական և թե՛ խղճի հարց է, մայոր Բաղդասարյանը պատասխանեց. «Նման իրավիճակում մերոնք միշտ փորձել են այնպես անել, որ կորուստները մինիմալ լինեն՝ ե՛ւ խնդիրը լուծեն, ե՛ւ վնասները նվազագույն լինեն: Բայց, ամեն դեպքում, եթե անհրաժեշտ է լինում վնասազերծել, արդեն ոչ մի բանի առաջ չպիտի կանգ առնեն, ռազմական տեսանկյունից խնդիրը պիտի կատարվի: Բարձունքից աշխատող կրակակետ կա, դա պիտի լռեցվի: Մեզ համար վտանգ կա, պիտի չեզոքացվի: Ու պարզ է, որ նման իրավիճակում անհնար է, որ խաղաղ բնակչություն չտուժի, բայց դրա մասին իրենք պիտի մտածեն, պիտի էվակուացնեն, ապահով տեղ տանեն բնակիչներին: Այս դեպքում ամբողջ պատասխանատվությունն իրենց վրա է»:

Հրայր Բաղդասարյանը հիշեցրեց Խաջալուի դեպքերը. «Մերոնք Խաջալուի ժամանակ բարձրախոսներով տեղեկացնում էին՝ խաղաղ բնակչությանը տարհանեցեք, որովհետեւ հարձակվելու ենք: Կարող էին չանել, բայց մարդասիրական նորմերից ելնելով՝ հաղորդում էին: Իրենք նման բան երբեք չեն արել, ոչ միայն մեր նկատմամբ: Իրենք հենց իրենց մարդկանց են պահել՝ որպես վահան: Դրանից հետո էլ մերոնք միջանցքը թողել են, էդ մարդիկ էվակուացվել են, եւ արդեն իրենց սահմանագծին իրենց յուրայինները խոցել են, որպեսզի ներկայացվի, որ մենք կատարել ենք սպանդ: Դա՛ են իրենք»:

Մեր նկատմամբ երբեւէ մարդասիրության որեւէ դրսեւորման մասին հարցին ի պատասխան՝ մայորը դառնությամբ հիշեցրեց. «Իհարկե, այն պարագաներում, երբ իրենք պիտի մարդասիրություն դրսեւորեին, տեսել ենք՝ ինչ են արել… տեսել ենք, օրինակ, Մարաղայում՝ ոնց են մտել գյուղը, կոտորել, բոլորին սպանել: Դա՛ է իրենց մարդասիրությունը: Հիմա եթե նմանատիպ իրավիճակ լինի, շատ ավելի ահավոր, սարսափելի պատկերներ կտեսնենք: Հիմա իրենց ատելությունն ավելին է: Իրենցից ամեն ինչ սպասելի է: Մենք դա միշտ պիտի նկատի ունենանք: Նրանց նկատմամբ այլ վերաբերմունք ունենալ չի կարելի: Կրակում եմ՝ պիտի կրակենք, պիտի ոչնչացնենք, իրենց հետ ուժի լեզվով պիտի խոսենք»:

Հայոց եւ ադրբեջանական բանակներում այս տասնամյակների փոփոխության մասին հարցին անդրադառնալով՝ մայորն ասաց, որ շատ է փոփոխվել թե՛ մեր եւ թե՛ իրենց սպառազինությունը: «Երկու կողմերն էլ զինվել են, փոխել են զենքի տեսականին, բնականաբար, շեշտը դրվել է հեռահար հարվածային զինատեսակների՝ հրետանու, օդուժի վրա. սա 90-ականների պատերազմը չէ՝ որսորդական հրացաններով ու կալաշնիկովներով: Միշտ էլ մարտական ոգին որոշիչ դեր է խաղում ցանկացած ռազմական գործողության ժամանակ, բայց արդեն նման սպառազինության պայմաններում մարտական ոգու հետ մեկտեղ կարեւորվում է տեխնիկական-մասնագիտական հմտություններ ունենալը: Դա կարող է լուրջ բեկում մտցնել ցանկացած մարտական գործողության մեջ, բայց, ի վերջո, մարտական ոգու դերը չի նվազում, քանի որ ցանկացած ժամանակակից տեխնիկական միջոց ու սպառազինություն էլ օգտագործում է մարդը: Եթե նրա մեջ խուճապ է ընկնում, ապա նպատակին ծառայել չի կարողանում: Շուշիի ռազմագործողության ժամանակ էլ իրենք լուրջ առավելություններ ունեին, բայց խուճապն առաջացավ ու նահանջեցին: Այնպես որ մարտական ոգին մնում է ամենաէականը ցանկացած մարտի ժամանակ»:

Այս տասնամյակներին փոխվել են նաեւ հայ եւ ադրբեջանցի հանրությունները: Նրանք, ըստ Հրայր Բաղդասարյանի, միշտ են թշնամանքով դաստիարակվել, ատելությամբ, ինչը մեզ մոտ երբեք չի եղել: Հիմա, սակայն, դա առավել ակնհայտ է: «Որքան իրենք չեն մտնում մեզ հետ մարտական գործողությունների մեջ, այնքան իրենց մոտ տպավորություն է լինում, որ մենք թույլ ենք, քանի որ իրենք պատերազմից են խոսում, մենք՝ խաղաղությունից, բայց, ամեն դեպքում, ռազմի դաշտն է ցույց տալիս ամենի արդյունքը, ռազմի դաշտն է որոշողը»:

Տարիների, տասնամյակների թե հարյուրամյակների հետ, ամեն դեպքում, բանակի խնդիրը չի փոխվում, փոխվում են միայն որոշ միջոցներ՝ նշեց հին ու նոր մարտերով անցած մայոր Բաղդասարյանը. «Ձեւաչափն էլ նույնն է, խնդիրն էլ. կրակակետ է կամ հենակետ է, որ պիտի վնասազերծվի, ուրեմն պիտի վերացվի: Մերոնք առաջնորդվում են նժդեհյան սկզբունքով. «Պատերազմում հաղթում է նա, ով մինչեւ մարտի դաշտ մտնելը հաղթում է ինքն իրեն»: Մարտի դաշտ մտնելիս հետեւանքների մասին չես մտածում, դրա մասին պատմաբանները հետո կմտածեն, դու պիտի մի քիչ խենթ լինես, դու խնդիր ես կատարում»: