Պլոշչայի նախաշեմին. Լուկաշենկոյին ձեռնոց նետած կանայք

Վալերի Ցեպկալոյի նախընտրական շտաբի ղեկավար Վերոնիկա Ցեպկալոն, նախագահի թեկնածու Սվետլանա Տիխանովսկայան եւ Վիկտոր Բաբարիկոյի նախընտրական շտաբի ղեկավար Մարիա Կոլեսնիկովան

Բելառուսում շարունակվում են նախընտրական գործընթացները: Այս ընտրությունները զգալիորեն տարբերվում են վերջին 26 տարիների ընթացքում տեղի ունեցածներից առնվազն նրանով, որ առկա մրցակցությունը լուրջ մտահոգություններ է առաջացրել նաեւ գործող նախագահ Ալեքսանդր Լուկաշենկոյի մոտ: Դրա մասին է վկայում իշխանությունների կոշտ պայքարը թեկնածուների գրանցման փուլում: Բելառուսի Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովը մերժեց երեք ոչ իշխանական թեկնածուների գրանցումը:

Հուլիսի 14-ի նիստում ԿԸՀ-ն մերժեց «Բելգազպրոմբանկի» նախկին ղեկավար Վիկտոր Բաբարիկոյին՝ պատճառաբանելով դա գույքի եւ եկամուտների հայտարարագրի անհամապատասխանությամբ: Ավելի վաղ Բաբարիկոյին արդեն առաջադրվել էին ապօրինի ճանապարհով ձեռք բերված միջոցների օրինականացման, առանձնապես խոշոր չափերով հարկերից խուսափելու եւ կաշառք տալու մեղադրանքներ: Նա հունիսի 18-ից գտնվում է ՊԱԿ քննչական մեկուսարանում:

Մինսկի «Բարձր տեխնոլոգիական պարկի» նախկին ղեկավար Վալերի Ցեպկալոյի թեկնածությունը մերժվեց ստորագրությունների ստուգման փուլում. պարզվեց, որ ԿԸՀ ներկայացված ավելի քան 160 հազար ստորագրություններից շուրջ 90 հազարն անվավեր է, եւ թեկնածուն, փաստորեն, չի ներկայացրել առաջադրվելու համար անհրաժեշտ 100 հազար ստորագրությունները: Հուլիսի 24-ին հայտնի դարձավ, որ Ցեպկալոն երեխաների հետ լքել է երկիրը եւ տեղափոխվել Ռուսաստան՝ հավանական ձերբակալումից խուսափելու նպատակով։

Դեռևս մայիսի 15-ին ԿԸՀ-ն չէր ընդունել նաեւ Լուկաշենկոյի մյուս հիմնական հակառակորդ համարվող Սերգեյ Տիխանովսկիի թեկնածությունը: Ինքը Տիխանովսկին դեռեւս մայիսից ձերբակալված է եւ մինչ օրս շարունակում է մնալ քննչական մեկուսարանում, պարբերաբար եւ տարբեր պատճառաբանություններով, օրինակ՝ «չսափրվելու համար», տեղափոխվելով պատժախուց: Նրա փոխարեն առաջադրվել է կինը՝ Սվետլանա Տիխանովսկայան, որը երեխաների հասցեին սպառնալիքներ ստանալուց հետո նույնպես դուրս է հանել նրանց երկրից:

Այն բանից հետո, երբ Բելառուսի նախագահի երեք հիմնական հակառակորդները դուրս բերվեցին պայքարից, Վալերի Ցեպկալոյի եւ Վիկտոր Բաբարիկոյի նախընտրական շտաբների ղեկավարներ Վերոնիկա Ցեպկալոն եւ Մարիա Կոլեսնիկովան հայտարարեցին «ջանքերը միավորելու» մտադրության մասին: Տիխանովսկայան ստեղծված իրավիճակում համարվում է Լուկաշենկոյի միակ իրական մրցակիցը: Հաստատված մյուս երեք թեկնածուները, ըստ էության, «սփոյլերներ» են, այսինքն՝ ընդդիմադիր հատվածի որոշ մասի ձայները փոշիացնելու համար են:

Պայքարի թեժության մասին է խոսում նաեւ Լուկաշենկոյի կոշտացած հռետորաբանությունը «մայդանների» եւ ԶԼՄ-ների նկատմամբ: Ներքին կարգուկանոնի վերաբերյալ ամենաթարմ հայտարարությունները նա արեց հուլիսի 24-ին՝ նշելով, որ «բոլոր պատերազմները սկսում են փողոցային բողոքի ցույցերից, մայդաններից»: Միեւնույն ժամանակ նա խոստացավ, որ երկրի ներքին զորքերը «թույլ չեն տա էսկալացիա երկրի ներսում»: Այսպիսով Լուկաշենկոն գործնականում սպառնաց այնպիսի բողոքի ակցիայի մասնակիցներին, որը կարող է որակվել որպես «մայդան» (կամ «պլոշչա»՝ բելառուսական տարբերակով) եւ վտանգ ներկայացնել «պետական», իսկ իրականում իր իշխանության անվտանգությանը:

Իշխանության համար վտանգ Լուկաշենկոն տեսնում է նաեւ արտասահմանյան ԶԼՄ-ների մեջ: Դրանք, իր կարծիքով, «խախտում են հանրապետության օրենքները»: Կառավարության նիստի ընթացքում անդրադառնալով այդ լրատվականներին՝ հայտարարեց, որ կարելի է «վտարել դրանց, եթե չեն հետեւում օրենքներին եւ մարդկանց կանչում են մայդանների»: Լուկաշենկոն կոչ արեց լրագրողներին «գնալ դաշտ եւ ռեպորտաժներ պատրաստել հասարակ մարդկանց, աշխատավորների մասին, որոնք կերակրում են երկիրը»:

Սակայն, եթե մասնավոր կամ արտասահմանյան ԶԼՄ-ների նկատմամբ ճնշում հնարավոր է գործադրել, ապա պետական հեռուստատեսությամբ թեկնածուներին հասանելիք եթերաժամանակը չեղարկել՝ ոչ: Հուլիսի 21-ին Տիխանովսկայան ելույթ ունեցավ Բելառուսի հանրային հեռուստատեսությամբ: Իր ելույթում նա հայտարարեց, որ առաջադրվել է ամուսնու փոխարեն, որին ձերբակալել են, քանի որ նա ցույց էր տալիս, թե ինչպես են մարդիկ իրականում ապրում, որ Բաբարիկոյին եւ Ցեպկալոյին չեն գրանցել որպես թեկնածու, քանի որ սպառնալիք էին տեսնում՝ չհասկանալով, որ «սպառնալիքը ոչ թե այդ տղամարդիկ են, այլ ժողովուրդը, որը հոգնել է նվաստացնող ու անազատ կյանքից»: Տիխանովսկայայի գլխավոր նպատակը ազատ եւ արդար ընտրությունների կազմակերպումն է, ինչով էլ նա կզբաղվի ընտրվելու դեպքում:

Միեւնույն ժամանակ նա կոչ արեց քաղաքացիներին ակտիվ մասնակցություն ունենալ ընտրություններին օգոստոսի 9-ին, չմասնակցել նախորդող օրերի քվեարկությանը, ինչպես նաեւ դիտորդ դառնալու միջոցով հետեւել գործընթացին եւ տեղում կանխել խախտումները: «Միացյալ շտաբը» ավելի վաղ եւս կոչ էր արել բելառուսներին դիտորդ գրանցվել եւ «օգոստոսի 9-ին տեղում թույլ չտալ ընտրախախտումներ»:  

Հաջորդ օրը ԿԸՀ-ն որոշեց սահմանափակել ընտրական տեղամասերում դիտորդների թիվը՝ պատճառաբանելով դա համաճարակային իրավիճակով եւ «ընտրական հանձնաժողովների անդամների վրա առկա ճնշումներով»: Ընդ որում, զորահանդես անցկացնելիս համաճարակային իրավիճակը կարծես խոչնդոտ չէր: ԿԸՀ-ի նոր որոշման համաձայն՝ քվեարկության եւ ձայների հաշվարկի ընթացքում կարող են ներկա գտնվել միայն նրանք, ովքեր առաջինն են հավատարմագրվել, ոչ ավելի, քան 5 հոգի յուրաքանչյուր ընտրատեղամասում: Իսկ առաջին հավատարմագրվածների մեծամասնությունն ավանդաբար իշխանամետ «Սպիտակ Ռուսիա», «Բելառուսի երիտասարդական հանրապետական միություն», «Կանանց միություն» կազմակերպությունների ու արհմիությունների ներկայացուցիչներն են:

Քաղաքական գործընթացները Բելառուսում ընթանում են դեռեւս շախմատային սկզբունքով, գործողություն-հակագործողություն հերթականությամբ: Սակայն անհայտ է, թե ինչպես կընթանան զարգացումները, եթե ընդդիմադիր հատվածի առջեւ փակվեն օրինական պայքարի բոլոր միջոցները: Բոբրույսկում, Վիտեբսկում եւ Գոմելում Տիխանովսկայայի խոշոր՝ մի քանի հազար հոգաբոց հանրահավաքները եւ Լուկաշենկոյի իշխանությունից ընդհանուր հոգնածությունը հուշում են, որ օգոստոսի 9-ին գործող նախագահի «հաղթանակի» դեպքում «Պլոշչայի» սցենարից խուսափել չի հաջողվի: