Ո՞վ կդառնա Վճռաբեկ դատարանի նախագահ. թեկնածուների ցանկը ԲԴԽ-ին կներկայացվի առաջիկա երկու օրերին

2018 թվականից Վճռաբեկ դատարանը նախագահող դատավոր Երվանդ Խունդկարյանն օրերս հրաժարականի դիմում ներկայացրեց ՀՀ Սահմանադրական դատարանի դատավորի պաշտոնը ստանձնելու նպատակով: Բարձրագույն դատական խորհուրդը Խունդկարյանի հրաժարականն ընդունեց նախորդ շաբաթ՝ սեպտեմբերի 18-ին: Նույն օրն էլ նա, երդվելով որպես ՍԴ դատավոր, ստանձնեց այդ պաշտոնը:

Երվանդ Խունդկարյանը, հիշեցնենք, Վճռաբեկ դատարանի նախագահ էր ընտրվել Ազգային ժողովի կողմից 2018 թ. սեպտեմբերի 13-ին՝ 6 տարի ժամկետով: Մինչ այդ նա զբաղեցնում էր նույն դատարանի քաղաքացիական եւ վարչական պալատի նախագահի պաշտոնը:  Խունդկարյանը Վճռաբեկ դատարանում աշխատեց 12 տարի:

Այժմ՝ սեպտեմբերի 18-ից սկսած՝ ՀՀ դատական դեպարտամենտն ունի 7 օր ժամանակ՝ Վճռաբեկ դատարանի նախագահի պահանջներին համապատասխանող թեկնածուների ցանկը կազմելու եւ ԲԴԽ-ի ընտրությանը հանձնելու համար: ՀՀ «Դատական օրենսգիրք» սահմանադրական օրենքի համաձայն՝ Վճռաբեկ դատարանի նախագահն ընտրվում է բացառապես տվյալ դատարանի դատավորների կազմից: Նշենք, որ Վճռաբեկ դատարանն այս պահին ունի 16 դատավոր: Օրենքի համաձայն՝ Վճռաբեկ դատարանի նախագահի թեկնածու կարող են առաջադրվել նրանք, ովքեր տվյալ դատարանում ունեն առնվազն 3 տարվա փորձառություն, չունեն կարգապահական տույժ, նախկինում չեն պաշտոնավարել այդ դատարանի նախագահի պաշտոնում եւ չեն հանդիսանում ԲԴԽ անդամ: ԲԴԽ-ին ներկայացվող ցանկը պետք է բաղկացած լինի  առնվազն 3 թեկնածուից. եթե բավարար փորձառություն ունեցող դատավորների թիվը 3-ից պակաս լինի, ապա Դատական դեպարտամենտն այդ պահանջը կարող է չկիրառել:

Հաջորդ քայլը ԲԴԽ-ինն է, որը  պետք է ուսումնասիրի թեկնածուների անձնական գործերը, անհրաժեշտության դեպքում նրանց հրավիրի զրույցի՝ ԱԺ-ի ընտրությանը ներկայացնելու համար: ԲԴԽ-ն պետք է հաշվի առնի նախագահի պաշտոնում արդյունավետ գործելու համար անհրաժեշտ հմտություններն ու որակները, այդ թվում՝ դատավորի մասնագիտական հեղինակությունը, պարտականությունները կատարելիս իր գործընկերների նկատմամբ դրսեւորած վերաբերմունքը, կազմակերպչական, կառավարչական եւ այլ ունակությունները: Ընտրությունն անցկացվում է փակ, գաղտնի քվեարկությամբ, ընտրված է համարվում նա, ով հավաքել է ձայների կեսից ավելին: Նշենք, որ ԲԴԽ-ն ունի 10 անդամ:

Վերջին փուլում արդեն ընտրված թեկնածուն ԲԴԽ նախագահի կողմից ներկայացվելու է ԱԺ-ին: Վերջինս թեկնածուի ընտրությունը կազմակերպելու է «Ազգային ժողովի կանոնակարգ օրենք» սահմանադրական օրենքի համաձայն: Ըստ այդմ, թեկնածուին ներկայացնելու համար հատկացվելու է մինչեւ 10 րոպե ժամանակ, որից հետո ելույթ է ունենալու թեկնածուն. նրա ելույթի առավելագույն ժամանակը 30 րոպե է: Հիմնական ելույթից հետո թեկնածուին տրվելու է եւս 15 րոպե ժամանակ՝ եզրափակիչ ելույթի համար: ԱԺ նիստի ավարտին Վճռաբեկ դատարանի նախագահն ընտրվելու է գաղտնի քվեարկությամբ, պատգամավորների ընդհանուր թվի ձայների մեծամասնությամբ: Եթե Վճռաբեկ դատարանի նախագահ չընտրվի, ապա քվեարկությունից հետո՝ 10-օրյա ժամկետում, թափուր մնացած պաշտոնի համար ԲԴԽ-ն պետք է ներկայացնի նախագահի նոր թեկնածու:

Նշված կարգավորումներից կարելի է ենթադրել, որ եթե ընտրություններն ընթանան բնականոն հունով՝ առանց քվեարկությունների երկրորդ փուլի, ապա հոկտեմբերի վերջին ընտրված կլինի Վճռաբեկ դատարանի նոր նախագահը:

Թեմայի վերաբերյալ մեր մի քանի հարցերին է պատասխանել Դատական դեպարտամենտի ղեկավար Կարեն Փոլադյանը.

- Պարո՛ն Փոլադյան, կազմե՞լ եք Վճռաբեկ դատարանի նախագահի պաշտոնին համապատասխանող թեկնածուների ցանկը, որը պետք է ներկայացնեք ԲԴԽ-ին:

- Այդ ցանկն  ԲԴԽ-ի քննարկմանը կներկայացվի ամենաուշը չորեքշաբթի կամ հինգշաբթի օրը:

- Վճռաբեկի դատավորներից քանի՞սն են համապատասխանում անհրաժեշտ պահանջներին:

- Բացառությամբ Էդգար Սեդրակյանի, որի 3 տարի պաշտոնավարումը տվյալ դատարանում չի լրացել, եւ Ստեփան Միքայելյանի, որը այս պահին ԲԴԽ անդամ է՝ մնացած բոլորը կարող են հավակնել Վճռաբեկ դատարանի նախագահի պաշտոնին:

- Այսինքն՝ 16 դատավորից 14-ը կարո՞ղ են հավակնել:

- Այո, ընդհանուր 17 դատավոր են, այս պահին պարոն Խունդկարյանի հաստիքը թափուր է, եւ երկու բացառությունները հանած՝ 14 դատավոր է ստացվում:

- Դուք ԲԴԽ-ին պետք է ներկայացնեք հենց 14 հոգանո՞ց ցանկը թե՞ դատավորներն իրավունք ունեն դրանից հրաժարվելու:

-Ոչ, նրանք իրավունք չունեն հրաժարվելու, որովհետեւ դա «Դատական օրենսգիրք» սահմանադրական օրենքի իմպերատիվ պահանջն է՝ նախատեսված Դատական դեպարտամենտի համար: Մեր գործառույթը բացառապես ցանկը ներկայացնելն է:

-Տեսականորեն հնարավո՞ր է, որ Վճռաբեկ դատարանի նախագահ չընտրվի՝ հաշվի առնելով, որ այժմ քննարկվում է Վճռաբեկ եւ Սահմանադրական դատարանների միավորմամբ Գերագույն դատարան ստեղծելու հարցը:

-Ես չեմ ուզում գուշակություններ անել, բայց տեսականորեն ամեն ինչ էլ հնարավոր է: Նկատի ունեմ՝ հնարավոր է այնքանով, որ ԲԴԽ-ն անընդհատ պետք է ընտրություն կազմակերպի, որպեսզի նախագահ ընտրի, այսինքն՝ չի սպասելու, թե առաջիկայում օրենսդրական ինչ փոփոխություններ են լինելու կամ չեն լինելու: ԲԴԽ-ն ընտրությունը կազմակերպելու է, եւ եթե որեւէ մեկը չհավաքեց առավելագույն՝ 6 կողմ ձայնը առաջին փուլում, առավելագույն ձայներ հավաքած դատավորները մրցելու են երկրորդ փուլում, եթե այդ փուլում էլ որեւէ մեկը առավելագույն ձայներ չհավաքեց, ԲԴԽ-ն նոր ընտրություն է կազմակերպելու, եւ այդպես շարունակ, մինչեւ որ կարողանա ընտրել Վճռաբեկ դատարանի նախագահի թեկնածու, որը ներկայացվելու է ԱԺ:

Լուսանկարում՝ Կարեն Փոլադյանը