Կրոնական կոթողների թիրախավորումը պատերազմական հանցագործություն է. Սիրանուշ Սահակյանը՝ Ղազանչեցոցի հրթիռակոծման մասին

Մշակութային արժեքները, որոնց մեջ ներառված են նաեւ կրոնական կոթողները, գտնվում են միջազգային սովորութային իրավունքի, ինչպես նաեւ՝ «Զինված ընդհարումների դեպքում մշակութային արժեքների պաշտպանության մասին» կոնվենցիայի պաշտպանության ներքո։ Թե՛ սովորութային, թե՛ կոնվենցիոն նորմերը արգելում են հակամարտության կողմերին թիրախավորել մշակութային ժառանգությունը, եւ պարտավորեցնում կանխել դրանց հասցվող վնասները։

Այս մասին «Հայկական ժամանակ»-ի հետ զրույցում ասաց «Իրավական ուղի» ՀԿ-ի համահիմնադիր, իրավաբան Սիրանուշ Սահակյանը՝ հավելելով, որ այդ նորմերով սահմանված սկզբունքները խախտելը, բացառությամբ երկու նախապայմանի, պատերազմական հանցագործություն է։

Հիշեցնենք՝ ադրբեջանական զինված ուժերն այսօր երկու անգամ հրթիռակոծեց Շուշիի Սուրբ Ղազանչեցոց եկեղեցին՝ վնասելով գմբեթը, եկեղեցու արտաքին ու ներքին հատվածները։ Առաջին հրթիռակոծումը տեղի ունեցավ ցերեկը, երկրորդը՝ երեկոյան այդ ժամանակ արդեն լրագրողները մասնագիտական աշխատանք էին կատարում եկեղեցում՝ լուսաբանելով առաջին հարվածի հետևանքները: Երկրորդ հարվածի հետեւանքով լրագրողներից երեքը տուժեցին․ նրանցից երկուսի վիճակը գնահատվում է ծանր, մեկինը՝ ծայրահեղ ծանր։ Արցախի Հանրապետության մարդու իրավունքների պաշտպանի տվյալներով՝ հարվածի նախընթաց շրջանում եկեղեցու գլխավերևում անօդաչու թռչող սարք է պտտվել, որն էլ այնուհետև հարվածել է եկեղեցուն: Այդ փաստերը հստակ ցույց են տալիս, որ ադրբեջանական զինված ուժերի համար տեսանելի է եղել, որ հարվածում են եկեղեցուն, եւ որ ներսում առկա էին տարբերանշանով լրագրողներ․ «Հետևաբար, անվիճելի է, որ Ադրբեջանը դիտավորյալ ու թիրախային հարված է հասցրել լրագրողներին ու եկեղեցուն: Ավելին, փաստահավաք առաքելության շրջանակներում պարզվել է, որ ադրբեջանական զինված ուժերը հրթիռակոծել են նաև Շուշիի մզկիթի շրջակայքը»,- ասված է ՄԻՊ հաղորդագրության մեջ։ Ադրբեջանի այս քայլը խիստ դատապարտվել է նաեւ Հայաստանի Հանրապետության ՄԻՊ-ի, Արտաքին գործերի նախարարության, Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնի կողմից։

Իրավաբան Սիրանուշ Սահակյանի հետ զրուցել ենք պատմամշակութային արժեքների պաշտպանության իրավական մեխանիզմերի մասին․

-Տիկի՛ն Սահակյան, կրոնական եւ մշակութային արժեք ներկայացնող շենք-շինությունները միջազգային ո՞ր կոնվենցիայով, ինչպե՞ս են պաշտպանվում զինված ընդհարումների ժամանակ։

-Մշակութային արժեքները, որոնց մեջ ներառված են նաեւ կրոնական կոթողները, գտնվում են միջազգային սովորութային իրավունքի, ինչպես նաեւ՝ «Զինված ընդհարումների դեպքում մշակութային արժեքների պաշտպանության մասին» կոնվենցիայի պաշտպանության ներքո, եւ հետաքրքրական է, որ Կոնվենցիան, ինչպես նաեւ՝ դրա առաջին արձանագրությունը, վավերացրել են թե ՀՀ-ն, թե Ադրբեջանը։ Այսինքն՝ անկախ սովորութային իրավական նորմերից՝ կոնվենցիոն նորմերի մակարդակում եւս հանձնառություն կա հարգել մշակութային արժեքները։ Զինված ընդհարման ժամանակ այդ կոթողները առանձնացվում են հատուկ պարբերանշանով, սակայն եթե նույնիսկ դա չի արվում, սովորութային իրավունքների տեսանկյունից դրանք արդեն իսկ գտնվում են պաշտպանության ներքո, պարզապես Հաագայի կոնվենցիան առավել ուժեղացված պաշտպանություն է տալիս դրանց։ Եւ եթե կողմերը խախտում են այս նորմերը, ապա մենք գործ ունենք պատերազմական հանցագործության հետ։

Այս կանոնն ունի երկու բացառություն․ երբ ռազմականացվում է մշակութային  հուշարձանը՝ օգտագործվելով բացառապես զինվորական, ռազմական նպատակներով, եւ երբ հակառակորդի նկատմամբ առավելության հասնելու այլընտրանքային միջոց գոյություն չունի։ Սրանք համաժամանակյա պայմաններ են․ հակադրության համար նշեմ, որ եթե քաղաքացիական օբյեկտներն են ռազմականացվում, դրանք անմիջապես կորցնում են իրենց պաշտպանությունը, իսկ այս դեպքում կա երկրորդ չափանիշը․ մշակութային հուշարձանները պետք է ոչ միայն ռազմականացված լինեն, այլ պետք է հակառակորդի նկատմամբ ռազմական առավելություն ձեռքբերելու բացառիկ, ծայրահեղ միջոցը լինեն։

-Ձեր նշած երկու նախապայմաններն էլ տվյալ դեպքում չեն եղել։

-Օբյեկտիվ իրականության մեջ չկա փաստ, որ Արցախի իշխանությունները փոխել են եկեղեցու նպատակայնությունը եւ այն սկսել որպես վահան օգտագործել ռազմական օբյեկտները կամ զինվորականներին պաշտպանելու նպատակով։ Եկեղեցին օգտագործվել է բացառապես իր նպատակին համապատասխան․ այն կարեւոր մշակութային եւ կրոնական սիմվոլ է, որը առանցքային տեղ ունի Արցախի ժողովրդի կյանքում։  Չունենք նաեւ փաստեր, որ եկեղեցուն անթույլատրելի հեռավորություն վրա տեղակայված են եղել ռազմական օբյեկտներ։ Այս տվյալների բացակայության պայմաններում կրկնակի հարված հասցնելը վկայում է թիրախավորված հարձակման մասին․ սխալ կոորդինատների պարագայում հնարավոր է մեկ անգամ սխալմամբ հարված հասցնել, ինչը եւս հիմնավորելի պիտի լինի, բայց երկրորդ անգամ թիրախավորելը արդեն հստակ միտում ունի։

-Կոնվենցիոն այդ իրավունքների խախտումները այժմ ի՞նչ հետեւանք կարող են առաջացնել։

- Այս արարքները դիտարկվում են որպես պատերազմական հանցագործություններ, նման հրաման տվողները, կատարողները, ինչպես նաեւ՝ չկանխողները, ենթակա են քրեական պատասխանատվության։ Դրանք կլինեն ազգային մակարդակում թե միջազգային՝ ժամանակը ցույց կտա, իհարկե, Միջազգային քրեական դատարանի կողմից այս դրվագներով քննությունը իրատեսական չէ վերջինիս Կանոնադրությունը վավերացրած չլինելու պայմաններում, բայց առնվազն ազգային օրենսդրության մակարդակում այդ հանցագործներին հետապնդելու իրական ընթացակարգեր կան։ Մնում է հավատալ, որ այս դեպքերը պատշաճ քննության կարժանանան տարբեր երկրների իրավապահ մարմինների կողմից, եւ հանցագործներին հետախուզելու, հանձնելու գործիքների միջոցով ինչ-որ ժամանակահատվածում կկանգնեցվեն արդարադատության առջեւ։

Առհասարակ, մշակութային արժեքներին վերաբերող հարցերը գտնվում են նաեւ ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի տիրույթում, կարելի է հրավիրել նաեւ այս կառույցի ուշադրությունը, բայց բուն ռազմական գործողությունների ընթացքում կատարված հանցագործությունների շրջանակում նրա դերը սահմանափակ է, հիմնականում կարող է դատապարտող ձեւով  արձանագրել։

-Տիկին Սահակյան, ԱԳՆ-ի պաշտոնական կայքում հրապարակված են ՀՀ մշակութային այն արժեքները, որոնք գտնվում են ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի պաշտպանության ներքո: Նշված է նաեւ, որ յուրաքանչյուր պետություն իրավունք ունի ներկայացնել միայն իր սահմանների ներսում գտնվող հուշարձանները: Հետաքրքիր է՝  ՀՀ-ն կարո՞ղ էր այդ ցանկում ներառել Արցախի Հանրապետության տարածքում գտնվող մշակութային արժեք ներկայացնող շենքերը․ Ղազանչեցոց եկեղեցին դրանում ներառված չէ։

-Նուրբ հարցադրում է, հասկանալի է, որ Արցախի Հանրապետությունը ՀՀ-ի՝ միջազգայնորեն ճանաչված սահմանների ներսում չէ, բայց մենք ունենք առնվազն իրավական դիրքորոշում, որ մարդու իրավունքների կառույցների առջեւ միջազգային պատասխանատվության տեսանկյունից գործում է ՀՀ-ի պատասխանատվության կանխավարկածը, քանի որ ՀՀ-ն որոշակի արդյունավետ վերահսկողություն է իրականացնում ԼՂՀ-ի նկատմամբ։ Իհարկե, այս արդյունավետ վերահսկողությունը հաստատված է այլ չափանիշներով, եւ դա նույնական չէ ՄԱԿ-ի դատարանի սահմանված վերահսկողությանը, բայց կարծում եմ՝ այս կոնցեպտի կիրառության միջոցով կարելի է պնդել, որ ՀՀ-ն կարող է ստանձնել նաեւ ԼՂՀ-ի մշակութային արժեքների պաշտպանությունը, ինչը հանրային մեծ նշանակություն ունի։

-Այժմ ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ից, միջազգային կրոնական կառույցներից ինչ-որ գործնական քայլ պե՞տք է ակնկալել թե՞ դարձյալ հնչելու են միայն դատապարտող հայտարարություններ։

-Կարծում եմ՝ ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ն կարող է անդրադառնալ եւ քննարկման դնել մշակութային արժեքների ոչնչացումը, նախկինում նմանատիպ հարցեր բարձրաձայնվել են, այդ դատապարտող հայտարարություններն էլ կանխարգելմանը նպաստող նշանակություն կունենա։ Ինչ վերաբերում է կրոնական կառույցներին, ապա հաշվի առնելով, որ ոչ միայն որպես մշակութային արժեքի պահպանության, այլեւ ինքնության վերացման խնդիր կա, որովհետեւ հայերի ինքնությունը մեծապես կապված է քրիստոնեության հետ, եւ եթե զրկում են կրոնը իր ծիսակատարություններին համապատասխան դավանելու հնարավորություննից, միջամտում են կրոնի ազատության իրավունքին, կարծում եմ՝ առկա է թե անհատական, թե կոլեկտիվ մակարդակով կրոնական ազատության պաշտպանության հարց, ուստի կրոնական ազատություններով, հատկապես քրիստոնեական ուղղվածության կառույցները եւս պետք է արձագանքեն։

 

 

 

Տպել
2246 դիտում

Ծովագյուղ բնակավայրում քվեարկությանը չի մասնակցել որևէ ընտրող. «Անկախ դիտորդ»

Ապարանում կրկնաքվեարկության դեպք է գրանցվել՝ հօգուտ «Կարեն Եղիազարյան» դաշինքի

Ընտրություններն ավարտված են, ընտրատեղամասերի դռները՝ փակ. սկսվել է քվեների հաշվարկը

Երիտասարդական Ֆորում՝ նվիրված Կամավորների միջազգային օրվան

Հրդեհ Երևանի բնակարաններից մեկում. փլուզվել է խոհանոցի պատը

Կուտակումներ գրանցվել են դիտարկված տեղամասերի 23․9%-ում. «Անկախ դիտորդը» ամփոփել է 143 տեղամասերի միջադեպերը

Անիի տարածաշրջանի ավտոճանապարհներին մառախուղ է, Սպիտակի, Ստեփանավանի ոլորաններում՝ մերկասառույց

ՀՅԴ թեկնածուն արջի նման մի երգ գիտի, ինչ խոսում է, իմ մասին է. Պետրոսյանը մեկնաբանում է իրեն ուղղված մեղադրանքները

Բուլդոզերներն ավիրել են Վանում հայկական գերեզմանատունը. Թուրքիան կիրառում է «հայ համայնքին վախեցնելու նոր ձևեր»

Ժամը 17:00-ի դրությամբ ՏԻՄ ընտրություններին մասնակցել է քաղաքացիների 33,8 տոկոսը. ԿԸՀ

Մարզերում առկա 1170 օբյեկտներից թեքահարթակներ ունի 116-ը. Բաթոյանը՝ պետական և ՏԻՄ մարմինների շենքերի մատչելիության մասին

Գերմանական «Լայպցիգը» խզել է գլխավոր մարզչի հետ պայմանագիրը

Ոտքի կանգնելու մի ճանապարհ կա՝ աշխատանքը. «PoGo shoes»-ի հիմնադիր (տեսանյութ)

Կամավոր աշխատանքն օրենքով պաշտպանելու անհրաժեշտություն ունի․ նախարար

«Ապագա կա, Գավառ». Նարեկ Գրիգորյանը կատարել է իր քաղաքացիական պարտքը (լուսանկարներ)

Սիրիայում ԱՄՆ-ի ռազմաբազան ենթարկվել է հարձակման

Իշխանության յուրացման փորձ կատարելու համար մեղադրվողների գործով դատավորն ինքնաբացարկ է հայտնել

Ոստիկանությունը պիտի առնվազն այցելի լրատվամիջոցներ, որտեղ երկնում են «ՔՊ-ն ընտրակաշառք է բաժանում» վերնագրեր. Ալեքսանյան

Կորոնավիրուսի դեմ պատվաստումներն ազգային անվտանգության խնդիր են. Արա Բաբլոյան (տեսանյութ)

ՀՀ ԱԻՆ-ը զգուշացնում է դեկտեմբերի 9-ին ճանապարհների մերկասառույցի և տեղումների մասին

Միանշանակ մենք ունենալու ենք 50+1 ձայների տոկոս. Պավել Ցուգունյան (տեսանյութ)

Վստահ եմ՝ Աբովյանում մենք ունենք մեծամասնություն ստանձնելու նախադրյալներ. Ռոմանոս Պետրոսյան (տեսանյութ)

Քարաթափման վտանգի պատճառով շարունակում է փակ մնալ Զովունի գյուղից դեպի Կորեայի ձոր տանող ավտոճանապարհը

«Դավիթ Համբարձումյան» դաշինքի կողմնակիցներն ուղղորդում են ընտրողներին. ՔՊ վստահված անձն ահազանգում է

Ընտրությունների մասնակցության ամենաբարձր ցուցանիշը Թումանյան համայնքում է, ամենապասիվը՝ Արմավիրում

Դուբայում քննարկվել է ՀՀ և ՌԴ երկաթուղային համակարգերը միացնելու հնարավորությունը

Ես իմ քաղաքացիական պարտքը կատարեցի՝ ընտրելով հանուն օրենքի և իրավունքի գերակայության. Ռոմանոս Պետրոսյան

Մենք սև կամ սպիտակ համակարգում տեղ չենք գտել, բայց հիմք չկա, որ ընտրություններում չենք հաղթի. Մարուքյան

Արցախում կորոնավիրուսային հիվանդության 31 նոր դեպք է գրանցվել

Այնթապից 4 անձ բերման է ենթարկվել՝ բռնություն գործադրելու կասկածանքով. ոստիկանություն

Նոյեմբերից հետախուզվող Ստեփանավանի նախկին քաղաքապետը հայտնաբերվել և կալանավորվել է. ՔԿ

Դավթաշենի կամրջի տակ հայտնաբերվել է 20-ամյա տղայի դի՝ մի ձեռքը մարմնից անջատված

Դուք ապահովում եք ակտիվ մասնակցություն, 5 տարի շարունակ ես ապահովելու եմ ակտիվ աշխատանք. Դավիթ Խուդաթյան

Այսօր ժամը 9-ին կլսեք հաղթանակի մասին. Ապարանում՝ ՔՊ թեկնածու Էդգար Փարվանյան

Վարդենիսում քվեաթերթիկը նկարահանած երիտասարդը բերման է ենթարկվել

Կյանքից հեռացել է Կոնսերվատորիայի ակադեմիական երգեցողության ամբիոնի դասախոս Ռուզան Բաղդասարյանը

Վարչապետի հետ երբևէ խնդիր չեմ ունեցել, այլ թեկնածուի հարց չի էլ քննարկվել. Դիանա Գասպարյան

ԲՀԿ ավագանու թեկնածուի մայրը ընտրատեղամաս է գնացել ցուցակով, կազմվել է արձանագրություն (տեսանյութ)

Քվեարկեցինք հանուն մեր ծննդավայրի զարգացման. Դավիթ Խուդաթյան

SME Banking Club-ը Յունիբանկին ընդգրկել է լավագույն բիզնես վարկեր առաջարկող բանկերի ցուցակում