Կարծում եմ, Թուրքիայի դեմ սահմանափակումներն ավելի կուժեղանան․ տնտեսագետ

Թուրքիային ԵԱՏՄ սակագնային արտոնությունների միասնական համակարգից օգտվող երկրների ցանկից հանելու նախաձեռնության մասին դրական կարծիք ունեմ. վաղուց էր հասունացել այս պահը։ Այս մասին «Հայկական ժամանակ»-ի հետ զրույցում ասաց տնտեսագետ Աշոտ Թավադյանը։

Նշենք, որ ՀՀ փոխվարչապետ Մհեր Գրիգորյանի նախաձեռնությամբ Թուրքիային եւ մի շարք այլ երկրների, ԵԱՏՄ սակագնային արտոնությունների միասնական համակարգից օգտվող երկրների ցանկից հանելու վերաբերյալ հարցն ընդգրկվել է Եվրասիական տնտեսական հանձնաժողովի խորհրդի առաջիկա նիստի օրակարգում։

Համաձայն Եվրասիական տնտեսական միության մասին պայմանագրի 36-րդ հոդվածի՝ ԵԱՏՄ անդամ պետությունների կողմից տրամադրվում են սակագնային արտոնություններ զարգացող եւ առավել թույլ զարգացած երկրների ծագում ունեցող ապրանքների նկատմամբ։ Արտոնություններից օգտվող երկրների ցանկերը հաստատվել են 2009 թվականին Մաքսային միության Հանձնաժողովի որոշմամբ։ Ներկայումս արտոնություններից օգտվում են թվով 103 երկրներ: 

Աշոտ Թավադյանի կարծիքով՝ այստեղ ակնհայտ է, որ գեոքաղաքական շահերի հակասություն է առաջացել ԵԱՏՄ լիդերի՝ Ռուսաստանի եւ Թուրքիայի միջեւ։

«Դա ակնհայտ է եւ իհարկե՛, իր արտահայտությունն այս կամ այն ձեւով գտնելու էր նաեւ տնտեսական հարաբերությունների մեջ»,- նշեց տնտեսագետը։

Հարցին՝ սա կարելի՞ է որպես պատժամիջոց համարել Թուրքիայի դեմ, Թավադյանը պատասխանեց. «Կարծում եմ, սա առաջին հերթին կարելի է համարել բացասական վերաբերմունք ամբողջ ԵԱՏՄ-ի եւ հատկապես Ռուսաստանի եւ Հայաստանի կողմից։ Սա քաղաքական առումով դրական է, բոլոր ԵԱՏՄ երկրները այն պետք է պաշտպանեն՝ նաեւ Ղազախստանը եւ Ղրղզստանը»։

Տնտեսագետի կարծիքով՝ հավանականությունը բարձր է, որ ԵԱՏՄ բոլոր երկրները կհամաձայնվեն այս փոփոխությանը. «Երկրների քանակը մեծ չէ, սա ՄԱԿ-ի անվտանգության խորհուրդը կամ Եվրոմիությունը չէ։ 5 երկրներ են եւ պարզ է, որ 1 երկրի դերը՝ Ռուսաստանի, տնտեսական պոտենցիալով ամենամեծն է։ Ես կարծում եմ, որ այստեղ նախնական որոշակի համաձայնություններ արդեն կան»։  

Տնտեսագետը նշեց, որ օրինակ՝ Ղազախստանի նախկին նախագահ Նուրսուլթան Նազարբաեւը հայտարարել էր, որ պետք է այս հակամարտությունը լուծվի խաղաղ ճանապարհով, ինչից հետո ադրբեջանական կայքերը բացասական հրապարակումներ են արել վերջինիս հասցեին։

«Տվյալ պարագայում չեմ կարծում, որ Ղազախստանը պետք է զոհաբերի իր տնտեսական եւ քաղաքական շահերը՝ ելնելով նրանից, թե մոտ լեզուներով խոսող ժողովուրդները պետք է իրար պաշտպանեն»,- նշեց նա։

Հարցին՝ ԵԱՏՄ շուկայում Թուրքիային տրված մաքսային արտոնությունը վերացնելը ի՞նչ ազդեցություն կունենա այդ երկրի վրա, Թավադյանը պատասխանեց. «Առաջին հերթին քաղաքական, հետո նաեւ տնտեսական։ Որովհետեւ կարծում եմ, որ դա նաեւ այլ հետեւանքներ կունենա։ Այս ագրեսիվ հռետորիկան կբերի նրան, որ սանիտարական եւ այլ սահմանափակումները ավելի կուժեղանան։ Կտեսնենք, որ օրինակ՝ թուրքական լոլիկը կամ նարինջը չի համապատասխանում ԵԱՏՄ շուկայի սանիտարական նորմերին»։

Տնտեսագետը նշեց, որ Ռուսաստանը ԵԱՏՄ-ում ՀՆԱ-ի 86 տոկոսն է զբաղեցնում։

«Նշեցի նաեւ Ղազախստանի վերաբերմունքը այս գործընթացին։ Չեմ կարծում, որ Բելառուսը այս հարցին բացասական վերաբերմունք ցույց տա, հատկապես, որ որոշակի մեղավորություն են զգում եւ հայտարարություն են տարածել, որ վերջին կես տարում «Պոլոնեզ» չեն վաճառել Ադրբեջանին։ Ղրղզստանն էլ այս պահին խրված է իր ներքին հարցերով եւ չեմ կարծում, որ որեւէ բացասական արձագանք տան»,- նշեց նա։

Հարցին՝ այս մեխանիզմներով հնարավոր կլինի՞ հասնել նրան, որ Թուրքիան տնտեսապես էլ ավելի բարդ վիճակում հայտնվի, տնտեսագետը պատասխանեց. «Նրանց տնտեսության վիճակը լավ չէ։ Այս տարվա 9 ամիսների ընթացքում լիրայի փոխարժեքը կտրուկ նվազել է՝ 34 տոկոսով՝ 1 դոլարի դիմաց 5.9-ից հասնելով 7.9։ Կորոնավիրուսային վիճակը եւս վատ է՝ սեպտեմբերին օգոստոսի համեմատ մահացության դեպքերը 3 անգամ աճել են։ Այս իրավիճակում այս տնտեսական սահմանափակումները կարծում եմ նրանց վրա որոշակի ազդեցություն կունենա եւ կլինի ցավալի»։

Նրա կարծիքով՝ այնուամենայնիվ շատ դժվար է զսպել Թուրքիայի գեոքաղաքական ախորժակը։

«Ի դեպ շատ մեծ հարց է, որ Թուրքիայի գեոքաղական հարցը համապատասխանում է Ադրբեջանին, դա առանձին մեծ հարց է եւ ես կարծում եմ, որոշակի ժամանակ հետո Ադրբեջանի ղեկավարությունը կզգա այդ կանխատեսումը»,- եզրափակեց տնտեսագետը։